O novo título propio de Ciberseguridade Industrial, que se imparte na Universidade de Vigo (UVigo) e é único en Galicia, acaba de comezar a impartirse esta semana coas súas trinta praza cubertas. Neste marco, non estraña que tanto el coordinador do mesmo, José Ignacio Armesto, como o docente Miguel Díaz-Cacho, cualifican esta acollida de "todo un éxito".

Esta será a primeira edición dunha titulación propia da UVigo que se sitúa dentro da oferta académica da Escola Aberta de Formación Permanente e que nace para crear pontes entre o perfil formativo industrial e o das tecnoloxías da información e a comunicación "nun contexto de dixitalización das plantas industriais".

"Trátase de dar resposta ás necesidades do mercado laboral, que demanda para a Industria 4.0 profesionais cun maior nivel de formación tecnolóxica", explican os seus impulsores.

Neste sentido, o curso, que se impartirá de forma virtual ata o mes de setembro, busca actualizar os coñecementos dos profesionais do ámbito industrial e tamén formar novos especialistas. Desde que se aprobou esta nova titulación no mes de outubro, máis de 130 persoas solicitaron información da mesma, o que axudou a que arranque coas súas 30 prazas cubertas. 

Primeiras xornadas

O curso arrincaba onte coa celebración dunha xornada técnica que prosegue hoxe en modalidade virtual, emitida en directo e aberto a través da canle 1 de UVigo-TV.

Estas xornadas céntranse na Industria 4.0, os seus antecedentes e as tecnoloxías habilitadoras, e conta coas achegas e relatorios de profesionais do sector que profundarán, por exemplo, na ciberseguridade en sistemas de control industrial, as comunicacións industriais desde unha visión holística, o IIoT ou internet industrial das cousas como corazón da Industria 4.0, a intelixencia artificial ou os retos do futuro inmediato.

Hoxe mesmo está previsto a análise de casos de éxito en diferentes sectores industriais, como a automoción, a distribución de enerxía, o transporte terrestre e o aéreo ou o sector naval e militar. Para estas relatorio as xornadas contarán coa participación de representantes de empresas como Stellantis, Rede Eléctrica Española, Adif, Iberia ou Navantia.

Procedencia do alumnado 

Respecto ao perfil do alumnado, principalmente son galegos e galegas, aínda que sete proceden o resto de España e un de Latinoamérica. Son na súa maioría profesionais do sector, xunto con tres estudantes de grao e post grao, dous deles gañadores dunha bolsa de Feuga. Respecto da súa formación, trátase maioritariamente de titulados en enxeñería industrial e enxeñería de Telecomunicación, así como algún procedente do campo da enxeñería informática e da enxeñería de procesos químicos industriais.

New Medical Economics, revista especializada no sector sanitario, acaba de distinguir a Galicia como a Comunidade Autónoma con actividade sanitaria máis innovadora, tras o reconto de votos dos lectores e do Consello Editorial.

Galicia destacou este ano no uso das tecnoloxías da información aplicadas a todo o proceso de vixilancia, vacinación e atención sanitaria á covid, na implantación de procesos de teleasistencia e abrindo novas canles de atención sanitaria á cidadanía a través da app SergasMobil (videoconferencia, tarxeta sanitaria virtual ou o acceso aos certificados europeos de vacinación).

Ademais, a inclusión da cirurxía avanzada robótica nas sete áreas sanitarias supuxo, tamén, un salto cualitativo. Ao mesmo, o Sergas foi o primeiro servizo publico sanitario de España en poñer ao dispor dos pacientes a tecnologia HIFU para o tratamento dos tremores xerados por diferentes patoloxías, como é o caso do parkinson. Xunto ao anterior, o departamento sanitario galego seguiu apostando polos procesos de compra pública innovadora para mellorar os servizos asistenciais.

Sinalar que New Medical Economics outorga os seus premios a investigadores, compañías e administracións que contribúan, de forma significativa, ao desenvolvemento da Biomedicina e as Ciencias da Saúde en España, e que manteñan unha actividade investigadora, innovadora, de xestión e de atención ao paciente.

O Instituto Tecnolóxico de Galicia (ITG) e o Instituto Nacional de Técnica Aeroespacial (INTA) traballarán conxuntamente para que o hidróxeno producido a partir de fontes de enerxía renovables sexa unha alternativa viable e limpa para as operacións con drons, especialmente no escenario de alta densidade de voos que a normativa habilitará nos próximos anos.

A alianza investigadora entre ITG, centro tecnolóxico privado de referencia en enerxía e sistemas aéreos non tripulados, e o INTA, organismo público de investigación do Ministerio de Defensa, permitirá aos drons aumentar a súa dispoñibilidade ao incrementar a súa autonomía de voo e reducir os tempos de reposición en puntos de recarga automatizada, coñecidos como vertipuertos.

Ambas as entidades amplían desta forma unha intensa relación previa que nos últimos anos, no ámbito enerxético, centrouse no ámbito do almacenamento e xestión de enerxía eléctrica de orixe renovable, ou o desenvolvemento de tecnoloxías facilitadoras para a mobilidade con vehículos eléctricos.

Voos sustentables e máis operacións en distintos escenarios

O hidróxeno verde obtense mediante electrólise, un proceso polo que, a partir de auga e electricidade prodúcese hidróxeno e osíxeno por separado. Un combustible cuxas únicas emisións son osíxeno e vapor de auga.

A pila de combustible que fornece electricidade aos motores producirá a enerxía demandada a partir de hidróxeno verde. O traballo con drons de diferentes tamaños permitirá dar servizos con esta enerxía a múltiples casos de uso como labores de inspección ou repartición de paquetería lixeira, pero tamén para a carga de grandes volumes ou transporte de persoas (taxis aéreos non tripulados).

Recárgaa automatizada de hidróxeno permitirá a este tipo de sistemas aumentar en máis dun 400% a dispoñibilidade de operacións ao evitar ter que realizar a carga de baterías entre dúas operacións consecutivas.

Reposición automatizada – rede de probas

Na actualidade, nos vehículos baseados en enerxía eléctrica e baterías procédese á substitución destas últimas para aumentar a duración do voo. Unha das liñas de traballo conxuntas será a reposición automatizada de hidróxeno a dúas escalas, drons de menos de 25kg e drons de carga.

Para iso, ITG e o INTA seguirán traballando no deseño dunha rede de vertipuertos que incorporen o sistema de recarga automatizada e desatendida de hidróxeno e unha frota de drons de diferentes tipoloxías que permitan validar distintos casos de uso como vixilancia, inspección, seguridade ou transportes.

A innovación en Galicia creceu case ao dobre do ritmo da media española desde 2014. Unha evolución que, tal e como se desprende do informe 'A innovación en Galicia', elaborado pola Fundación Cotec, sitúa á nosa terra xa no oitavo posto entre as comunidades autónomas españolas.

Para iso, durante este tempo, unha de cada catro empresas investiron en innovación en Galicia, que se consolida como a segunda comunidade autónoma con maior proporción de pemes que colaboran con outros axentes en proxectos de innovación, tan só por detrás do País Vasco. O estudo marca marca o salto de Galicia cara á innovación aberta a partir de 2016, cando pasa a formar parte do 50% de rexións europeas máis colaborativas en proxectos de innovación aberta da Unión Europea.

As universidades e centros tecnolóxicos son as principais fontes de coñecemento para a innovación na nosa terra, que adoptou un modelo rexional de innovación caracterizado por un baixo gasto en innovación empresarial e intensivo en redes de colaboración, que parece estar a dar bos resultados noutras rexións de Europa como Leipzig, Brandeburgo, Alsacia, Gales, Drente ou Utrecht.

Deste xeito, o crecemento innovador galego foi posible grazas á cooperación entre todos os axentes do ecosistema de I D i co sistema empresarial. A compra pública innovadora e fórmulas como as unidades mixtas de investigación e o polo aeroespacial son algunhas das iniciativas pioneiras neste modelo, que agora pon o foco nos fondos europeos para a reconstrución tras a crise do Covid.

A evolución en positivo de Galicia viuse recollida tamén no Rexional Innovation Scoreboard (RIS) 2021 publicado hai unhas semanas por parte da Comisión Europea. Galicia escala 34 posicións en relación co RIS 2019, situándose na posición 156, e mantense como innovador moderado. Dentro de España, Galicia adianta a Asturias, Murcia e Cantabria, logrando situarse na oitava posición entre as comunidades autónomas españolas.

Galicia situouse como unha rexión á vangarda do desenvolvemento tecnolóxico de drons civís en Europa. Unha aposta do goberno galego que se desenvolveu da man de Indra, compañía que fai cinco anos comezou as súas actividades neste campo na nosa terra. 

Naquel 2016, a Xunta confiou na tecnolóxica española para impulsar un sector totalmente novo. Durante este tempo, Galicia converteuse nun referente internacional de innovación e disponse a liderar un mercado en expansión. A estratexia pola que apostou a Xunta foi clara e ambiciosa, promovendo sectores de futuro nunha fase temperá de desenvolvemento onde puidese consolidarse como un gran referente.

Un destes sectores era o dos drons, campo no que impulsou a iniciativa Civil UAVs Initiative co obxectivo de desenvolver aplicacións innovadoras baseadas no uso de aeronaves remotamente tripuladas que mellorasen a vida dos cidadáns. Indra impúxose a algunhas das empresas máis importantes do mundo no concurso internacional lanzado polo Goberno galego.

Sistema Targus

A proposta de Indra baséase no desenvolvemento íntegro na rexión do que consideran o "maior e máis avanzado" dron civil tripulado en España. Trátase dun avión opcionalmente tripulado (OPV) de máis de 1,2 toneladas de peso e 11 metros de envergadura que pode voar con ou sen piloto a bordo e que está equipado cos sensores e sistemas máis sofisticados para prestar apoio desde o aire á loita contra os incendios forestais, protección do medio mariño, tarefas procura e rescate no mar e o control do uso do chan.

O Targus é un sistema pioneiro que está a abrir camiño a toda a industria dos drons ata o punto que as autoridades aeronáuticas europeas para a seguridade aérea han definido xunto a Indra unha folla de roteiro a seguir para converter a esta aeronave nun dos primeiros drons de longo alcance de Europa completamente certificado para voar no espazo aéreo civil.

Un desenvolvemento que sitúa a Galicia á vangarda do sector debido a un traballo que se levou a cabo desde o Centro de Investigación Aeroportada de Rozas (CIAR), en Castro de Rei (Lugo), cun equipo de enxeñeiros galegos no seu maior parte.

Indra instalouse compartindo primeiro hangar co Instituto de Técnica Aeroespacial Español (INTA), que xa se atopaba alí, e termino o proxecto levantando un hangar propio de grandes dimensións e deseño futurista completamente novo. Para a compañía, Rozas e Lugo ofrecen unhas capacidades únicas para realizar probas de voo con drons, difíciles de atopar en calquera outro lugar, tanto dentro como fóra de España.

Embarcacións non tripuladas

Sobre esta base, Indra propuxo á Xunta desenvolver unha embarcación non tripulada dotada de todo tipo de sensores e dispositivos automáticos para dar apoio a misións de procura e rescate e vixilancia ambiental. A empresa elixiu Vigo como base de operacións para o desenvolvemento íntegro deste prototipo.

Así mesmo, e máis aló do desenvolvemento de vehículos, Indra completou numerosos desenvolvementos de solucións tecnolóxicas como o centro de misión e procesado de datos, encargado de xestionar as operacións con drons e compartir os datos que recollen estes vehículos en información en tempo real. Tamén deseñou xunto a empresas galegas como Sixtema e Adantia un dron aéreo ambiental que consiste nun helicóptero multirotor de tamaño medio dotado con instrumental para tomar mostras en ríos e encoros e monitorar a calidade da auga.

Outras das solucións ou tecnoloxías nas que Indra traballou son o simulador do Targus, baseado en realidade virtual; a aplicación de drons a tarefas de mantemento, facendo uso de conceptos da Industria 4.0; e distintos desenvolvementos auxiliares, como ligazóns de comunicacións mellorados, sistemas para illar os sensores do movemento do dron, ou multirrotores cativos, que voan unidos a embarcacións para estender o seu campo visual.

Darlle unha segunda vida aos residuos do sector conserveiro. Ese é o obxectivo dun proxecto conxunto entre Galicia e norte de Portugal cuxos resultados, por agora, apuntan a un "alto potencial de negocio", segundo destacan os seus responsables. Así o explican o enxeñeiro químico Álvaro Silva, do centro tecnolóxico Cetaqua, e a responsable de transferencia Noelia Vilar, da fundación empresa-universidade galega Feuga, dúas dos socios desta iniciativa, que se denomina 'Conserval' e arrincou en abril de 2019.

'Conserval' márcase como reto desenvolver tecnoloxías para a valorización de subproductos e augas residuais do sector conserveiro en Galicia e o norte de Portugal. En concreto, pretende transformar estas correntes sólidas e líquidas en produtos de maior valor engadido e cun potencial de negocio, como ácidos graxos volátiles específicos, aceites de peixe con elevado contido en Omega 3 e hidrolizados proteicos con alto valor. 

"Ata os anos 80 a xestión destes residuos era moi deficiente. A lexislación avanza e o obxectivo agora non é só limpar, senón recuperar os compoñentes", destaca Álvaro Silva desde Cetaqua.

De feito, xa implantaron un prototipo nunha conserveira en Vilanova  de Arousa e, aínda que o proxecto está en fase experimental, os resultados son esperanzadores.

Segundo explica Silva, dividen os traballos a tres escalas: moi pequena, con mostras que levan a laboratorio para determinar o máximo de produción posible; pequena, na que xa se fan experiencias en continuo, 24 horas durante os sete días da semana, para ver se é factible a nivel industrial; e nunha industria, como é o caso da fábrica arousá.

Pola súa banda, Feuga busca "transferir" estes resultados ao mercado. Para iso, segundo resalta Noelia Vilar, é fundamental "concienciar" tanto ao sector, que necesitará facer investimentos para implementar estas novas tecnoloxías de aproveitamento, como a outras empresas que serán as que poderán utilizar os produtos que se obteñan, e tamén ao consumidor.

Todos deben ver "os beneficios a longo prazo e para o medio ambiente", segundo remarca esta responsable da fundación empresa-universidade galega.

O que se extraia dos residuos do sector conserveiro "non chegará ao supermercado en ningún caso", senón que serán elementos que se poderán empregar para confeccionar bioplásticos e herbicidas ou en ámbitos como o cosmético, o da alimentación animal ou mesmo o farmacéutico.

O reto é "conseguir calidades", debido a que, por exemplo, o ácido acético que se consegue é o mesmo xa veña do petróleo ou de augas residuais. "A nivel práctico, é como beber auga da billa ou auga embotellada", apunta o enxeñeiro químico.

A empresa española de transporte espacial UARX Space, con sede en Nigrán (Pontevedra), presentou o primeiro dispensador de nanosatélites de España, chamado RAMI (Reliable and Advanced Mission Injector). "Este dispensador é o elemento mecánico indispensable para poder lanzar nanosatélites ao espazo", explica Yanina Hallak, é enxeñeira aeroespacial e directora executiva da compañía.

"Unha das principais vantaxes que ofrece RAMI é unha maior capacidade de carga. Duplicamos o tamaño permitido máis aló dos límites establecidos polo estándar, o que lle permite aos nosos clientes, (os desarrolladores de satélites) contar cunha maior versatilidade á hora de deseñar os seus produtos, satisfacendo a demanda que isto ten para misións de maior complexidade", apunta Andrés Villa, xefe de enxeñería en UARX Space e cofundador. "Agora agregar máis paneis solares ou antenas no exterior destes pequenos satélites deixará de ser unha preocupación para os nosos cliente", engade.

Desde 1999, cando se creou o estándar dos CubeSats, as misións con pequenos satélites pasaron a ser de algo educativo a algo comercial e científico; e mesmo, dada a axilidade do seu desenvolvemento e a posibilidade de realizar un despregamento rápido en órbita, nalgúns países considérallos parte importante das súas estratexias de defensa.

"Ter desenvolvementos destas características en España permítenos dar un gran paso cara á soberanía nacional en materia de espazo, xa que podemos realizar despregamentos de pequenos satélites e distribución de constelacións utilizando un dispensador español, sen depender de terceiros países", considera Hallak.

Este dispensador pode ser utilizado para lanzar un só satélite, así como a distribución completa dunha constelación de pequenos satélites.

Provedor de referencia mundial 

Segundo UARX Space, a súa misión é converterse nun provedor de referencia mundial no transporte espacial non só para órbitas baixas da Terra, senón tamén para órbitas lunares e do espazo profundo. Para iso, a empresa desenvolve o seu transbordador espacial chamado OSSIE (Orbit Solutions to Simplify Injection and Exploration), da man de importantes empresas e centros de investigación.

Entre as institucións destaca o DLR, a Axencia Espacial de Alemaña, coa que UARX Space asinou un acordo de colaboración para utilizar o seu sistema avanzado de comunicacións para os voos de OSSIE, o primeiro dos cales esta programado para principios de 2023. OSSIE é capaz de transportar ata 400 quilos de CubeSats e outros satélites pequenos e utiliza un sistema de propulsión química a base de combustible verde ou ecolóxico para transferir as cargas de pago ás órbitas obxectivo, segundo explicou a empresa na súa páxina web.

Despois do lanzamento a unha órbita LEO tradicional, os clientes de OSSIE poden ser inxectados nunha variedade de órbitas, incluídas as de transferencias GTO e ao redor da Lúa.

OSSIE é o primeiro membro dunha familia de vehículos deseñados por UARX para cargas de pago de clientes a diferentes destinos no espazo; todos estes vehículos aproveitarán o RAMI.

O primeiro voo a órbita de RAMI está estipulado para do 2022, o que, segundo a compañía galega, "marcará un fito na historia de España en materia de espazo".

Os montes de Borela, no municipio pontevedrés de Cerdedo-Cotobade, están a ser reforestados mediante drons e sementes intelixentes para corrixir os efectos dos incendios forestais sufridos.

Esta reforestación, impulsada pola compañía Leroy Merlin, comezaba o martes coa plantación dunhas 10.000 árbores de especies autóctonas, que suplirán aos que desapareceron debido aos incendios rexistrados na zona en abril de 2017.

O proxecto desenvolverase durante os dous próximos anos e permitirá rexenerar unhas 462 hectáreas de monte, nas que se prevén plantar unhas 250.000 árbores novos.

O uso de drons, segundo explicou Emilio Fernández, responsable da empresa CO2 Revolution, contratada para realizar a reforestación, permite que a plantación se realice con "maiores garantías e eficiencia", independentemente do tipo de terreo. Nuns sete minutos, este sistema é capaz de reforestar ata tres hectáreas de monte.

Estes vehículos aéreos non tripulados son os encargados de esparexer as sementes, que xa están pregerminadas, polas zonas de difícil acceso e, ademais, complementan o labor das áreas que posteriormente son reforestadas a man. Para iso, os responsables do proxecto proxectan un plan de voo automático tras analizar os datos que, mediante as novas tecnoloxías, conséguense do terreo sobre o que se actúa.

As sementes, ademais, están embebidas nunha cápsula biodegradable que as protexe, asegurando a máxima efectividade no proceso de plantación, e contan con súper compoñentes para potenciar a súa germinación e impedir o crecemento de malas herbas.

Todo este traballo completarase cunha plantación tradicional con árbores autóctonas, principalmente, carballos, castiñeiros, piñeiros e bidueiros, no último trimestre do ano.

Galicia é moitas cousas e, entre elas, é tamén gastronomía. O polbo á feira, os mariscos, as nosas carnes e peixes... Unha infinidade de produtos tradicionais ao que se lle suma, desde hai uns días, o sabor dos nosos pastos en forma de iogur. 

Para conseguilo, Larsa acaba de sacar ao mercado tres innovadores produtos: iogures con "as flores máis ricas", que ofrecen ao consumidor final unha sobremesa con sabor a "toxo e verbena, a violeta  ou a sabugueiro".. 

A iniciativa, como tantas na nosa terra, é froito da innovación e o emprendemento. Neste caso, de tres alumnos do Campus de Lugo -Brais Pérez, Roberto López e Antón Polo-, gañadores do certame 'Impulsando Galicia', convocado por Larsa  e orientado a proxectos de innovación en alimentación saudable. Os tres son estudantes do máster en Enxeñaría Agronómica na Escola Politécnica Superior. 

Xuntos crearon unha gama de iogures que, como subliña a propia empresa, recolle os sabores de flores silvestres que nacen na primavera nos nosos pastos: toxo/verbena, saúco e violeta.

Sabores únicos e orixinais que buscan conducir ao consumidor ás paisaxes da nosa terra en plena primavera.

A iniciativa xa está presente no mercado, materializándose na liña 'Flores dos pastos'; un nome xa evoca, precisamente, o obxectivo: achegar ao consumidor a eses lugares galegos tan asociados coa nosa primavera. 

Galicia impartirá desde o curso 2022-2023 o primeiro título de grao e de máster interuniversitario en Intelixencia artificial, unha nova proposta formativa que se impartirá nas tres universidades.

Esta oferta académica impulsarase a través do acordo subscrito esta mesma semana entre o presidente da Xunta, Alberto Núñez Feijóo, o conselleiro de Cultura, Educación e Universidade, Román Rodríguez, e os tres reitores das universidades públicas galegas, Julio Abalde (UDC), Antonio López (USC) e Manuel Reigosa (OuVigo).

Neste marco, o presidente galego,  Alberto Núñez Feijóo, puxo en valor a colaboración entre a Xunta e as tres universidades galegas para conseguir un acordo co fin de impartir na Comunidade os títulos interuniversitarios de Grao e Máster en Intelixencia artificial. 

Dúas titulacións que, segundo prognosticou, contarán cunha gran demanda e cunha enorme proxección de futuro, xa que se espera que os seus titulados consigan practicamente o pleno emprego, ademais de ofrecer diversas saídas laborais en áreas como a análise de datos, a robótica ou o internet das cousas.

Tanto o máster como o grao impartiranse nas tres universidades públicas galegas, onde actualmente estanse ofertando os graos de Enxeñería informática: apostando, no caso do grao, por que os dous primeiros anos sexan comúns; e que nos dous últimos cada centro ou escola aposte por especializarse nunha das diferentes ramas desta disciplina.

"O obxectivo é poder ofertar 150 prazas de novo acceso no caso do grao -50 por cada universidade- e unhas 60 prazas de novo acceso no caso do máster -20 por centro-", precisou o presidente galego.

Así as cousas, remarcou que a posta en marcha destas dúas titulacións achegará un valor diferencial ao sistema universitario galego.