O Instituto de Ciencias do Patrimonio (INCIPIT-CSIC) presentou un novo laboratorio, o Material Minds Lab (Laboratorio de Mentes Materiais), con sede no edificio Fontán (Cidade da Cultura). Un laboratorio "único no mundo" para estudar a mente humana.

Etse laboratorio ponse en marcha no marco do proxecto que coordina o instituto de investigación do CSIC, baixo o financiamento de máis de 10 millóns de euros do European Research Council 'XSCAPE Mentes materiais. Estudo das interaccións entre o cerebro preditivo, os artefactos culturais e a exploración visual'. Participan tamén o Instituto de Neurociencia (IN-CSIC-UMH) e as universidades de Sussex (Reino Unido) e Kiel (Alemaña).

Alí, un equipo científico estudará como os ambientes que construímos afectan o desenvolvemento da mente. "É a única infraestrutura científica existente no mundo destinada de forma específica ao estudo cognitivo das relacións dos seres humanos coa contorna material e empregarémola para estudar a relación entre os nosos procesos cognitivos e a materialidade que creamos, buscando entender como funciona a nosa mente en relación co mundo e como se reflicte nesa relación a forma e tipo de cada sociedade", destacou o coordinador do proxecto, Felipe Criado Boado.

Apunta tamén que este proxecto "representa unha novidade na forma de aproximarse á cognición humana desde a colaboración entre arqueoloxía, neurociencia, psicoloxía e filosofía".

O novo laboratorio complementará técnicas de eye-tracking (seguimento de movementos oculares) e EEG (encefalografía cerebral) con outras medicións que axudarán a "comprender mellor a forma en que a mente percibe o mundo e a relación entre a materialidade que construída e a organización social". Nel traballará un equipo de catorce persoas, entre as que figura o catedrático da Universidade de Santiago de Compostela, Manuel Blanco.

O laboratorio compleméntase cos traballos do equipo da universidade de Kiel, dirixido por Johannes Müller. Ademais de replicar experimentos e enriquecer os materiais cos que traballar con exemplos de Europa Central do Leste e a India, buscarán outras formas de aproximarse desde a "mirada arqueolóxica" á comprensión das sociedades do pasado.

Esta presentación está integrada na primeira asemblea plenaria do proxecto XSCAPE, que se celebra estes días na Cidade da Cultura. Nela reúnese a totalidade do equipo participante (25 persoas do CSIC, Sussex e Kiel) para debater as metodoloxías de traballo, axuntar criterios e discutir os primeiros resultados do primeiros seis meses de vida do proxecto.

Ou uso dás tecnoloxías disruptivas, como ou Internet dás Cousas ou a Intelixencia artificial, por parte dás empresas de Galicia supera a media estatal, segundo destaca ou informe “Galicia Dixital. Tecnoloxías disruptivas nas empresas”. Este traballo foi publicado polo Observatorio dá Sociedade dá Información e Modernización de Galicia (OSIMGA), adscrito á Axencia para a Modernización Tecnolóxica de Galicia.

Trátase do primeiro estudo que analiza e revisa a situación actual dás principais tecnoloxías disruptivas non tecido empresarial galego, con especial foco non sector TIC. Ou obxectivo principal desta análise é identificar ou grao de adopción dá Intelixencia artificial, aprendizaxe automática a través do Big Data, Chatbots, Cloud computing, etc.

Este informe está enmarcado dentro dous obxectivos dá Estratexia Galicia Dixital 2030 (EGD2030), que inclúe entre vos seus obxectivos, ou impulso ás capacidades e infraestruturas dixitais en tecnoloxías disruptivas.

Intelixencia artificial

As tendencias tecnolóxicas prevén un crecemento significativo dá Intelixencia artificial coa creación de ecosistemas nos que, grazas aos datos compilados de dispositivos, que actúan como sensores, ou mundo virtual interactúe con obxectos físicos. As súas aplicacións son múltiples: sanidade, educación, agricultura, transporte, fabricación, enerxía.

Non 2021, ou 7,6% dás microempresas galegas utilizan Intelixencia artificial, superando en 4 puntos porcentuais a media estatal (3,5%). Non caso dás empresas de 10 ou máis persoas empregadas, a porcentaxe situar non 10,2%, superando tamén a media estatal (8,3%).

Máis do 21% dás empresas TIC galegas utiliza ou incorpora aos seus produtos ou servizos Intelixencia artificial. Ou 16,6% dás empresas TIC emprega a realidade virtual e ou 13,8% a Impresión 3D.

A avaliación destes indicadores realizar a partir dous datos dá Enquisa a Empresas TIC que realiza ou propio OSIMGA e dous indicadores dá Enquisa sobre ou uso de TIC e comercio electrónico nas empresas do INE, non marco do convenio de colaboración entre Axencia para a Modernización Tecnolóxica de Galicia (Amtega), ou Instituto Galego de Estatística (IGE) e ou Instituto Nacional de Estatística (INE).

Internet dás Cousas (IoT)

Ou Internet dás Cousas (IoT) configurar como unha tendencia tecnolóxica para acelerar ou desenvolvemento e implantación de solucións que dean resposta aos novos retos dá sociedade, permitindo conectar elementos físicos cotiás a Internet. Deste xeito, lestes dispositivos interconectados podar ser monitorizados ou controlados a través de internet ou servir como instrumentos para recollida de información. Podar aplicarse a dispositivos comúns de control de enerxía, seguridade e mobilidade ou a elementos para atención e control dá saúde, dá produción, dá calidade e a rastrexabilidade de produtos e procesos.

Ou 26,4% dás empresas galegas de 10 ou máis persoas empregadas con sede e/ou actividade en Galicia emprega dispositivos interconectados que poden ser monitorizados ou controlados remotamente a través de Internet (ou Internet dás cousas). Nas microempresas ou uso desta tecnoloxía consegue ou 9,1% e supera a media estatal (8,1%).

Non caso dás empresas TIC galegas, ou IOT é a tecnoloxía disruptiva con máis presenza neste sector empresarial (34,2%). Entres as empresas TIC que empregan IoT, vos sensores, etiquetas RFID ou IP, cámaras para a mellora do servizo (54,2%) e vos medidores, lámpadas, e termóstatos intelixentes (50,2%) son vos sistemas ou dispositivos máis frecuentes.

Big Data

Ou Big Data é outra dás tecnoloxías disruptivas analizadas neste informe que está a impulsar e xerar profundos cambios sociais e económicos así como novas oportunidades e modelos de negocio.

Non 2021 increméntase a porcentaxe de empresas galegas que analizan Big Data. Ou maior incremento rexístrase entre as empresas galegas de 10 ou máis asalariados/as, onde a análise de Big data situar non 13,8%, 2,7 puntos máis que a media estatal.

Esta porcentaxe elévase ata ou 22,5% entre as empresas TIC galegas. Ademais, entre as empresas TIC que utilizaron Big Data, ou 34,4% utilizou ou método de aprendizaxe automática ou aprendizaxe automática.

Cloud computing, Intelixencia de Negocio, Chatbots e robótica

Ou Cloud computing é unha dás tecnoloxías disruptivas que máis rapidamente incorporouse á xestión empresarial. Non 2021 a compra de servizos de Cloud computing aumentou nun 66,6% nas empresas de 0 a 9 persoas asalariadas, e conseguiu ou 12,3%, ou que supera a media estatal (10,2%). Non caso dás grandes empresas, unha de cada tres comprou este servizo e ou seu crecemento foi do 8,5%.

Cabe destacar que, entre ou sector TIC galego, ou 28,7% utiliza ou incorpora aos seus produtos ou servizos Bussiness Inteligence e ou 24,2% emprega Chatbots, experimentando este último indicador un crecemento relativo do 44,9% pasando do 16,7% que conseguiu non 2020 ao 24,2% non 2021. A utilización de Robótica nas empresas TIC galegas aínda é incipiente. Só ou 8,8% dás mesmas utiliza robots, dás cales ou 62,9% utiliza robots industriais.

Vos resultados detallados do informe “Galicia dixital. Tecnoloxías disruptivas nas empresas de Galicia” poden ser consultados en www.osimga.gal.

O centro tecnolóxico galego Aimen lidera o proxecto europeo CAELESTIS que ten como principal obxectivo o desenvolvemento dun Ecosistema de Simulación Interoperable (ISE) para dixitalizar todo o proceso de deseño e fabricación de pezas aeroespaciais.

No marco desta iniciativa investigarase o potencial dos xemelgos dixitais para acelerar a innovación no ámbito da aeronáutica e contribuír a alcanzar os obxectivos climáticos de Europa para 2050. Os resultados do proxecto permitirán reducir as emisións de CO2 procedentes da aviación, diminuír os custos e riscos no deseño e a fabricación dos novos modelos de aeronaves e acurtar os prazos de innovación dos avións máis eficientes do futuro.

O ecosistema desenvolto posibilitará o fluxo de datos en toda a cadea de valor da aeronave, vinculando aínda máis a enxeñería, o deseño e a fabricación, ao integrar e executar de forma autónoma fluxos de traballo de simulación para apoiar o deseño multidisciplinario, a optimización e a cuantificación da incertidume.

Este ecosistema será impulsado por infraestruturas “High Performance Computing” (HPC) para executar predicións e ofrecer deseños optimizados, e incluirá xemelgos dixitais baseados ​​en modelos de alta fidelidade que cubrirán varias etapas da produción. Así mesmo, empregaranse ferramentas de aprendizaxe automática para mellorar a detección de defectos de fabricación e a cuantificación da súa influencia na integridade estrutural, así como tamén para identificar deseños que teñan en conta a fabricabilidad.

CAELESTIS fomentará a implementación de prototipos virtuais en toda a industria aeronáutica da Unión Europea para impulsar así a innovación na fabricación de aeronaves cun enfoque multiactor. Esta investigación podería repercutir na industria aeroespacial introducindo o marco dixitalizado que conectará o deseño coa fabricación e integrará algoritmos de simulación e aprendizaxe automático nun marco informático de alto rendemento co fin de optimizar as solucións e os requisitos das pezas aeroespaciais.

O proxecto está financiado pola Axencia Executiva Europea de Infraestruturas Climáticas e Medio Ambiente (CINEA) no marco do programa Horizonte Europa e conta cun orzamento de case 6 millóns de euros e un prazo de 42 meses para o seu desenvolvemento.

Consorcio

O consorcio europeo liderado por AIMEN Centro Tecnolóxico está composto por 11 socios de 7 países europeos: Universitat de Xirona (España); Addcomposites (Finlandia); ESI Group (Francia); Institut de Recherche Tecnologique Jules Verne (Francia); Instituto Tecnolóxico de Aragón (España); Centro de Supercomputación de Barcelona (España); Technische Universiteit Delft (Países Baixos); e EBOS Techonlogies (Chipre); GKN Aerospace (Suecia) e RTDS Association (Austria).

AIMEN, ademais de coordinar todo o proxecto, lidera as actividades de smart manufacturing que inclúen a fabricación de materiais compostos, a monitorización do proceso on-line, a integración de dispositivos de computación edge e a creación de datos sintéticos para alimentar os modelos de aprendizaxe automática.

Galicia non quere quedar atrás ante a revolución dixital na que estamos inmersos. Así, e para anticiparse aos futuros cambios no ensino, a nosa terra poñerá en marcha no terceiro trimestre deste ano no Edificio Fontán da Cidade da Cultura o Centro de Innovación Educativa Dixital, unha nova infraestrutura que traballará na formación do profesorado e no desenvolvemento de estratexias educativas dixitais para a transferencia a todos os niveis educativos.

Este centro, pioneiro no Estado, pretende ser a punta de lanza do sistema educativo galego, en palabras do director do Centro Autonómico de Formación e Innovación (CAFI), Anxo Rodríguez Sánchez, que advertiu de que os próximos anos serán "tremendamente cambiantes" no ámbito tecnolóxico. "O sistema educativo non pode esperar que os cambios tecnolóxicos que veñan pásennos por diante, temos que estar preparados", engadiu.

Para iso, neste centro, iranse definindo estratexias para futuros cambios e incorporacións ao sistema educativo, tanto ao ámbito tecnolóxico e dixital como á aplicación das innovacións ao conxunto do ensino e mesmo ao mobiliario ou a distribución das aulas. Tamén actuará como plataforma de "formador de formadores", para trasladar estes contidos aos docentes. "Para que a innovación chegue aos centros, ten que haber competencia no profesorado", explicou.

Neste marco, o conselleiro de Cultura, Educación, FP e Universidades, Román Rodríguez, explica que o Goberno galego quere "comezar este novo curso académico reforzando a aposta por un modelo educativo apoiado na innovación pedagóxica, na modernización do sistema e na investigación, apostando por un modelo de presente e de futuro". "Dentro desta aposta, un dos grandes proxectos é este centro, que está chamado a converterse nun lugar de referencia para mestres e centros de toda a rede educativa de Galicia, xa que del emanará a nova visión que queremos imprimir por toda a contorna educativa", argumenta.

Esta nova infraestrutura está enmarcada na Estratexia de Educación Dixital 2030, que fomentará unha nova visión da educación con protagonismo expreso das competencias dixitais, da innovación e da cooperación. Coa activación deste centro, Galicia completa un proceso no que foi pioneira a nivel nacional ao presentar a iniciativa, e que sitúa á nosa Comunidade na liña doutros países europeos como Alemaña ou Dinamarca.

Funcións do novo centro 

O novo Centro de Innovación Educativa Dixital analizará as tendencias educativas, identificará as necesidades pedagóxicas do sistema e ofrecerá solucións innovadoras. En resumo, funcionará como un catalizador de innovación pedagóxica, o órgano encargado de identificar, diagnosticar e obter conclusións sobre a realidade educativa e de transferilas aos mestres.

Situado no Edificio Fontán da Cidade da Cultura, a súa posta en funcionamento redundará na modernización do sistema educativo e na mellora da cualificación do profesorado. Ademais, será un punto de encontro entre as universidades de maxisterio e os centros educativos, promovendo novos proxectos.

O centro será, ademais, a pedra angular da formación docente no que se refire ao cambio metodolóxico, potenciando o desenvolvemento das competencias profesionais docentes mediante a posta en práctica de actividades e programas formativos, ámbito no que colaborará de forma estreita coa Rede de Formación do Profesorado. Neste sentido, nel formaranse formadores de docentes que despois prestarán servizo na rede.

No campo da investigación, o centro conta con espazos nos que se van a realizar prospeccións, indagacións e investigacións das tendencias que no futuro máis inmediato poden ir configurando os sistema educativos, de tal forma que Galicia poida ir un paso por diante neste aspecto. 

Un equipo de físicos e de xeógrafos da Universidade de Santiago de Compostela creou un descriptor matemáticou que permite identificar os territorios máis susceptibles de sufrir brotes pandémicos e estimar o impacto das diferentes restricións de mobilidade. Sobre esta base aséntase o primeiro mapa de risco español ante pandemias, co que os científicos mediron a vulnerabilidade de cada localidade de España durante a segunda onda da pandemia de Covid -19.

O estudo pon de manifesto que un illamento por grupos de idade sería máis efectivo que o confinamento territorial por municipal. Así, dentro das combinacións favorables, observaron que illar por completo ao grupo de poboación de 0 a 19 anos, e á de máis idade (de 70 anos en diante) e máis vulnerables, provocaría unha redución global do impacto da pandemia, con mellor resultado que se se illa un municipio enteiro.

Os científicos Alejandro Carballosa, Pablo Boullosa, Adrián Garea, Jorge Mira e Alberto Pérez Muñuzuri, da Facultade de Física; e José Balsa Barreiro e Anxo Miramontes, da Facultade de Xeografía e Historia, publicaron os seus resultados na revista Chaos. Entre outras achegas, o traballo tamén permite detectar que zonas xeográficas son máis vulnerables ante as pandemias, e poderían requirir reforzo de apoio médico.

Os investigadores analizaron a incidencia do virus en combinación cos fluxos de mobilidade durante a segunda onda da pandemia de Covid (do 1 de agosto ao 30 de novembro de 2020) e consideraron varios escenarios de confinamento e contención para control da propagación do virus. "As simulacións realizadas suxiren que o confinamento das persoas economicamente inactivas pode xerar unha redución significativa do risco", sinalaron estes científicos, que apuntaron que o resultado desta medida sería o equivalente ao do confinamento total da poboación.

Modelo Multicapa 

Para a súa investigación, recrearon o mapa de poboación de España a nivel municipal e estudaron os datos de incidencia da Covid-19, axustando o seu modelo matemático ás curvas de infectados de cada municipio. Unindo eses datos cos fluxos de movementos intermunicipais, simularon a evolución da pandemia ao longo do Estado, contemplando varios escenarios posibles.

Así mesmo, analizaron as mellores estratexias para o control da pandemia, considerando tanto confinamentos a nivel territorial como por grupos de idade.

Trátase dun modelo 'multicapa' que, ademais de abordar os datos específicos da pandemia, permite engadir características especiais da xeografía dun lugar, como rede de estradas, comunicacións e mobilidade poboacional, así como estratificación por idades.

A Unión Internacional de Química Pura e Aplicada (Iupac) e o grupo Solvay outorgou a Soraya  Learte, investigadora do Centro Singular de Investigación en Química Biolóxica e Materiais Moleculares da Universidade de Santiago de Compostela (CiQUS), un premio por elaborar unha das mellores teses do mundo en química no ano 2021.

En concreto, o traballo desta investigadora -baixo a supervisión do profesor José Luis Mascareñas- aborda o deseño de novas encimas artificiais para o seu estudo en diferentes aplicacións no campo da química biolóxica. Supón un novo avance na investigación de metalienzimas artificiais activas para tratar enfermidades como o cancro.

A tese, que leva por título 'Metalopéptidos e metaloproteínas en química biolóxica: da unión ao ADN á catálisis intracelular', foi desenvolta plenamente no CiQUS e recibiu a cualificación de sobresaliente 'cum laude' e a mención europea.

Este premio naceu no ano 2000 co obxectivo de alentar a mozos investigadores ao comezo das súas carreiras científicas. Este premio outórgase a teses destacadas na área da química. O comité de selección estivo presidido por Christopher Brett, ex presidente da UIPAC e composto por membros desta entidade, ademais dun asesor científico senior de Solvay, todos eles con ampla experiencia no campo da química.

Tese dobremente premiada

A investigación de Soraya Learche tamén foi recentemente premiada pola Real Sociedade Española de Química como a mellor tese do grupo de Química Biolóxica na convocatoria do 2021. Este premio da RSEQ está dotado con 800 euros e a posibilidade de presentar a tese en forma de comunicación oral na seguinte bienal do Grupo Especializado en Química Biolóxica GEQB- RSEQ Valencia 2022.

O proxecto Biocellphe, liderado pola investigadora do grupo Functional NanoBioMaterials do Centro de Investigacións Biomédicas (Cinbio) da Universidade de Vigo, Isabel Pastoriza, avanza na procura dunha tecnoloxía de vangarda para a diagnose do cancro a nivel de célula individual.

Tras un ano de traballo, o consorcio, formado pola UVigo e por outras seis institucións europeos, reuniuse recentemente na Vigo para avaliar os primeiros resultados obtidos na procura dunha tecnoloxía para diagnosticar o cancro a nivel celular. A iniciativa dispón dun orzamento de 3,5 millóns de euros e na actualidade desenvolveu unha tecnoloxía que se centra na detección de marcadores tumorales a nivel unicelular, empregando bacterias e nanopartículas de ouro.

Os investigadores indicaron que a principal causa das mortes de cancro é a metástase que se produce despois da extravasación das células con tumor no circulación sanguínea.

“A caracterización destas células malignas mediante a determinación fenotípica da presenza de biomarcadores tumorales específicos, é dicir, proteínas que son características dun tipo de cancro en particular, podería axudar significativamente para alcanzar unha estratificación correcta, estimar o prognóstico, instaurar terapias precoces, avaliar a resposta aos tratamentos realizados e descubrir novas dianas terapéuticas”, explica Pastoriza.

Con todo, a diagnose temperá do cancro mediante o illamento e o estudo fenotípico das CTCs “é un método tecnicamente moi desafiante debido á cantidade extremadamente baixa destas células no torrente circulatorio”. É neste contexto no que xorde o proxecto Biocellphe, na procura de novos avances tecnolóxicos que permitan a análise fenotípica a nivel unicelular para posibilitar a oncoloxía de precisión e a medicina personalizada.

O proxecto está constituído por un consorcio multidisciplinar de grupos de investigación europeos que inclúe expertos en bioloxía sintética, nanotecnoloxía, plasmónica, microfluídica, intelixencia artificial e cancro de mama. Por parte española están implicados o Cinbio, que lidera o proxecto, o Centro Nacional de Biotecnoloxía e a Universidade Polité cnica de Madrid. Ademais, hai dous grupos franceses, procedentes do Centre de Biochimie Structurale e do Institut national de recherche pour l’ agriculture, l’ alimentation et l’ environnement ( INRAE). A eles súmase o Istituti Clinici Scientifici Maugeri SPA Società Benefit, de Italia, o Laboratorio Ibérico Internacional de Nanotecnoloxía, con sede en Braga e as empresas Rubynanomed, de Portugal e Tematis, de Francia.

Estes grupos traballan co obxectivo de xerar bacterias modificadas xeneticamente que actúen como sensores capaces de recoñecer e unirse as determinadas proteínas biomarcadoras situadas na superficie das células tumorailes. “Este recoñecemento por parte da bacteria desencadeará a produción de sinais químicos que poden detectarse simultaneamente e con extremada sensibilidade mediante dispersión Raman mellorada en superficie. Isto é o que se coñece como SERS, unha técnica analítica ultrasensible baseada en nanopartículas de ouro plasmónicas que permite alcanzar niveis de detección dunha única molécula”.

O obxectivo final de Biocellphe é implementar estes elementos nun dispositivo de microfluídica lab- on-a-chip para posibilitar a miniaturización e portabilidade da ferramenta de diagnose. Como proba de concepto, este dispositivo analítico empregarase para a detección de certos biomarcadores presentes en CTCs obtidos mediante biopsia líquida en pacientes con cancro de mama.

Investigadores das universidades de Vigo e Santiago de Compostela lograron desenvolver un código baseado no concepto de xemelgo dixital que permite predicir a evolución de doenzas infecciosas como o Covid a curto, medio e longo prazo, teniendo en cuenta o acontecido ata unha data determinada e considerando distintos escenarios segundo as medidas tomadas.

Interacción modelo realidade

O traballo acaba de ser publicado na revista Mathematical Methods in the Applied Sciences baixo o título 'Concept and solution of dixital twin based on a Stieltjes differential equation', asinado por Iván Area (Universidade de Vigo) e Francisco J. Fernández, Juan José Nieto e Adrián F. Tojo (Universidade de Santiago de Compostela), investigadores pertencentes no seu maior parte tamén ao CITMAga, Centro de Investigación e Tecnoloxía Matemática de Galicia.

A noción de xemelgo dixital, explican os investigadores, ten a súa orixe na Nasa, coa finalidade de mellorar a simulación do modelo físico dunha nave aeroespacial. “A idea de fondo é dispoñer dun modelo que poida explicar a realidade, a propia realidade e sobre todo a posibilidade de interactuar a realidade co modelo e reciprocamente”, afirman os autores do traballo.

No caso da pandemia de Covid, comenta Iván Area, membro do Departamento de Matemática Aplicada II da Universidade de Vigo e profesor da Escola de Enxeñería Aeronáutica e do Espazo do campus de Ourense, “temos claramente as tres partes: os datos da pandemia, un modelo virtual que permite analizar doenzas e, a novidade, a interacción entre a realidade e o modelo para incrementar a precisión das predicións”.

Nesta pandemia, sinalan os investigadores da UVigo e USC, houbo “múltiples estadios con moi distintas situacións a nivel práctico, que variaron desde o confinamento total, o emprego de máscaras en interiores e exteriores, só en interiores, vacinación aos distintos grupos de idade, etc”. Deste xeito, detallan, as taxas de transmisión de Covid tamén variaron en cada un dos estadios. “O que fixemos foi empregar a idea de xemelgos dixitais para definir un modelo de tipo compartimental que nos permite actualizar as distintas taxas coa periodicidade idónea e poder predicir o futuro cun alto grao de precisión”, sinala Juan José Nieto, catedrático de Análise Matemática da Universidade de Santiago de Compostela.

Para poder incrementar aínda máis a precisión das predicións, os investigadores empregaron “unha ferramenta altamente potente, pero cun maior grao de complexidade tanto desde o punto de vista analítico como computacional”. Trátase das chamadas derivadas de Stieltjes, que “permiten considerar procesos que teñen distintos impulsos”, tal e como afirma Francisco J. Fernández, profesor tamén da Universidade de Santiago de Compostela.

Posibilidades do código desenvolto

O código desenvolto, destacan os matemáticos, “permite facer predicións da evolución da doenza a curto, medio e longo prazo, teniendo en cuenta o acontecido ata unha data determinada”. Tamén permite, engaden, observar como sería a evolución no caso de non adoptar distintas medidas durante a pandemia, tanto de maior control como de relaxación. “Son futuros que non se produciron, algúns deles afortunadamente”, sinala Adrián F. Tojo, tamén profesor da USC.

Por último, o grupo de investigadores recalcan a importancia do traballo feito pois é modificable para outras doenzas. “Podemos predicir o avance da gripe cunha elevadísima precisión, que é fundamental para a toma de decisións”, afirman. Estas predicións, engaden, “serían moi útiles en futuras epidemias”. Esta investigación contou co apoio da Axencia Estatal de Investigación, Instituto de Saúde Carlos III e da Xunta de Galicia.

Uns 50 millóns de persoas no mundo, segundo a Organización Mundial da Saúde, e unhas 350.000 en España, padecen epilepsia, un trastorno do cerebro, causado por un funcionamento anormal esporádico dun grupo de neuronas. Só no noso país, cada ano diagnostícanse máis de 20.000 novos casos, o que converte á epilepsia no segundo motivo de consulta ambulatoria neurológica despois das cefaleas.

Aínda que existen moitas causas que poden provocala (lesións ou desenvolvemento cerebral anormal, enfermidades…), a día de hoxe non existe ningunha forma de previr as crises, que no 70-80% dos pacientes trátanse con fármacos antiepilépticos. Neste sentido, e aínda que é certo que a maioría das crises epilépticas non ocasionan accidentes graves ás persoas que as padecen, a posibilidade de detectalas antes de que se produzan contribuiría de maneira significativa a mellorar a súa calidade de vida.

“A nosa proposta busca desenvolver un dispositivo que permita predicir crise epilépticas con varios minutos de antelación. O dispositivo rexistrará sinais de electroencefalograma (EEG) para analizalas con intelixencia artificial (IA) e buscará patróns que permitan a predición dunha crise”, explica Carlos Riveiro Cedeira, investigador do grupo CIMA da Universidade de Vigo, que está a desenvolver o dispositivo ao amparo do proxecto PredictEPI, financiado pola multinacional Indra e a Fundación Universia.

“O obxectivo principal é demostrar que é posible predicir as crises epilépticas en tempo real e en pacientes que realicen unha vida normal, fóra da clínica, e buscar o límite ata o cal a tecnoloxía pode chegar en termos de fiabilidade e tempo de predición”, sinala o investigador, que destaca que CIMA xa traballara no pasado en proxectos enmarcados no ámbito da biomedicina, ademais de ter experiencia no uso de intelixencias artificiais. “Con todo, a idea de xuntar IA para detectar ou anticipar sucesos a nivel neurológico é unha liña na que nos embarcamos agora con este proxecto, e que esperamos que nos leve á facer moitos máis”.

Así mesmo, o dispositivo no que traballan os investigadores rexistrará as ondas eléctricas cerebrais co obxectivo de apoiar o seguimento de enfermidade e axustar o tratamento por parte do equipo médico a cargo dos pacientes.

Un dispositivo que traslade o coñecemento científico a pacientes reais

Que as persoas que sofren crises epilépticas poidan ser alertadas delas con varios minutos de antelación, permitiríalles adoptar medidas de seguridade que eviten golpes ou lesións, e mesmo, nalgún caso, a morte. “Isto, ademais do indubidable efecto sobre a seguridade, ten consecuencias a nivel de inclusión social e laboral, pois aumentaría a liberdade das persoas epilépticas e a súa capacidade de realizar certas tarefas sen riscos e de forma autónoma”, argumenta Carlos Riveiro, que lembra que ao grupo de investigación, á hora de volver traballar en temas relacionados coa medicina, ocorréronselles varias ideas, pero á que máis futuro víronlle e tamén, máis os motivaba, foi a de predicir episodios epilépticos.

Riveiro confirma que na actualidade só existe un dispositivo comercializado no mundo, o MJN- seras, e que aínda que hai bastante literatura científica sobre algoritmos matemáticos para analizar EEGs clínicos e predicir crises epilépticas, “falta o paso final de incorporalo todo nun mesmo dispositivo e estudalo en pacientes reais”.

Primeiros pasos

PredictEPI comezará a desenvolverse unha vez concrétense os detalles coas entidades financeiras e coa Asociación Coruñesa de Epilepsia e a Federación Española de Epilepsia, coas que CIMA colabora. O proxecto do grupo de investigación da UVigo foi unha das tres propostas gañadoras da VI Convocatoria de axudas a proxectos de investigación aplicada a lana creación de novas Tecnoloxías Accesibles Indra-Fundación Universia, á que desde o seu lanzamento concorreron máis dun centenar de grupos de investigación de universidades públicas e privadas, que presentaron máis de 300 propostas.

Galicia mantén a súa aposta pola innovación. E faio, nesta ocasión, a través dun proxecto localizado nun dos nosos sectores máis tradicionais: a gandería. Un escenario en el que o grupo Zendal súmase ao proxecto que está a desenvolver Innogando, start up do Campus Terra, co obxectivo de crear e desenvolver o dispositivo Rumi, que permitirá xeolocalizar e obter información en tempo real sobre o estado do gando en liberdade.



A empresa vinculada ao Campus Terra, liderada polo veterinario Elio López -de Cospeito-, destinará o capital investido polo grupo Zendal -que ascende ata os 100.000 euros- ao desenvolvemento dun sistema de localización por GPS, que monitora en tempo real o comportamento do gando e recompila información sobre o estado dos animais nunha APP, de forma que o usuario pode acceder a ela cando a necesite.



Esta aposta Zedal por Innogando e, de forma concreta, polo xeolocalizar Rumi, constitúe un novo impulso para a start up galega, que foi seleccionada como unha dos cen mellores de España o pasado ano polo seu traballo" nos campos da tecnoloxía aplicada ao sector gandeiro e á mobilidade.



Ademais deste primeiro investimento, cuxa contía podería verse incrementada nos próximos meses, dado que as negociacións entre Zendal e Innogando permanecen abertas, a colaboración entre ambas as entidades non se circunscribe unicamente ao financiamento, dado que a biofarmacéutica ofrece tamén a súa rede de distribución para a expansión comercial de Rumi.



A participación de Zendal en Innogando enmárcase dentro do proxecto ideado por esta empresa, con sede no Porriño e centrada na biotecnoloxía, pola "innovación e transformación dixital no mundo da saúde e o benestar". "O apoio a Innogando reflicte o noso compromiso coa investigación e o desenvolvemento nas áreas da saúde humana e animal, co obxectivo final de mellorar a calidade de vida e o benestar", explica o CEO de Zendal, Andrés Fernández.

A boa acollida deste produto permitiu un crecemento rápido da compañía que conta xa cun persoal de 10 persoas e vendas a nivel nacional. Por iso, “a curto prazo expómonos como principais retos seguir crecendo para o que fortaleceremos a nosa rede comercial a nivel nacional e prepararémonos para dar un salto para a venda internacional, xa que este tempo comprobamos a necesidade deste tipo de servizos e doutros nos que xa estamos a traballar”, destaca o CEO de Innogando, Elio López.