El Consello de la Xunta de Galicia aprobaba esta semana el Proyecto de Ley para el desarrollo e impulso de la inteligencia artificial en la comunidad autónoma, que será remitido al Parlamento para su tramitación. Esta iniciativa posiciona a Galicia como la primera región europea en regular mediante una ley específica el diseño, adquisición y uso de la inteligencia artificial, inicialmente en la administración pública y, posteriormente, en la sociedad en general.

La nueva normativa busca garantizar un desarrollo ético, seguro, fiable y centrado en las personas. Para ello, se establece un marco jurídico estable que ofrece certezas y protege los derechos fundamentales. Las actuaciones que impliquen el uso de esta tecnología en la administración pública deberán estar respaldadas por un informe de proyecto de inteligencia artificial que incluirá, entre otros aspectos, una evaluación de impacto en los derechos fundamentales, siguiendo el modelo de la Oficina Europea de IA. Además, la ley prevé la supervisión humana en los procedimientos administrativos que empleen inteligencia artificial siempre que sea necesario o solicitado por las personas implicadas.

Este marco legal está alineado con la normativa comunitaria y las recomendaciones de organismos internacionales como la OCDE, la Comisión Europea y el Consejo de Europa, que promueven la adopción segura y fiable de sistemas de inteligencia artificial.

Nuevos órganos y herramientas de supervisión

La ley contempla la creación de la Oficina de Inteligencia Artificial de Galicia y del Consejo Gallego de Inteligencia Artificial, así como la figura del comisionado de inteligencia artificial, encargado de supervisar la prevención, detección y mitigación de riesgos asociados a esta tecnología. Además, se desarrollará un inventario que registre el ciclo de vida de cada sistema de inteligencia artificial, desde su diseño hasta su desactivación.

Aplicaciones actuales de la inteligencia artificial en Galicia

Galicia ya aplica la inteligencia artificial en diversos ámbitos. En el sector sanitario, esta tecnología permite mejorar la detección temprana del cáncer de mama al identificar lesiones que podrían pasar desapercibidas en una lectura convencional, además de acelerar el análisis de pruebas. En el ámbito laboral, una herramienta innovadora relaciona oferta y demanda de empleo, facilitando el perfilado competencial de miles de personas.

En el medio rural, la inteligencia artificial se utiliza para la gestión de inspecciones agrarias y la detección automática de incendios forestales, mejorando la eficiencia y reduciendo costes. Asimismo, en la administración pública, sistemas automatizados agilizan trámites y reducen los tiempos de gestión para la ciudadanía y el personal público.

Impulso a los sectores productivos

El proyecto de ley reconoce como estratégico al sector empresarial relacionado con la inteligencia artificial. Entre las medidas destacadas, se prevé la creación de factorías de inteligencia artificial en torno al Centro de Supercomputación de Galicia, destinadas a empresas emergentes y otros agentes del ecosistema tecnológico. También se implementará un sistema de vigilancia tecnológica y programas para incubar, acelerar y consolidar startups especializadas en inteligencia artificial. Además, se contempla la creación de un fondo de inversión para empresas que desarrollen esta tecnología en Galicia.

Tras su aprobación en el Consello, el proyecto de ley se someterá al debate y votación en el Parlamento de Galicia para su aprobación definitiva, consolidando a la comunidad como referente en la regulación y desarrollo de tecnologías avanzadas.

Durante décadas, a nosa terra estivo na vangarda da automoción. Un lugar no que Galicia traballa para seguir estando, como demostra a aposta polas novas instalacións que o Centro Tecnolóxico de Automoción de Galicia (CTAG) construirá co fin de avanzar na investigación do futuro da industria automobilística.

A Xunta de Galicia investirá 4 millóns de euros neste proxecto, o cal conta cun orzamento total de 8 millóns de euros e busca modernizar e adaptar o sector automotriz ás novas tecnoloxías.

O CTAG, situado no Porriño (Pontevedra), levantará un edificio equipado con tecnoloxía avanzada para investigar áreas crave do futuro automobilístico, incluíndo mobilidade autónoma, conectada, segura e sostible.

Neste novo espazo destinaranse áreas de traballo específicas, unha delas enfocada en tecnoloxías de propulsión limpa como vehículos híbridos, eléctricos e de hidróxeno. Aquí instalaranse equipamentos de ensaio innovadores, tales como unha cámara climática para validar compoñentes de vehículos eléctricos e unha cámara walk-in para probas de baterías.

Ademais, habilitaranse espazos para a preparación de mostras e unha sala de control para monitorizar os ensaios.

Vehículos do futuro

Outra unidade centrarase na investigación de vehículos autónomos, afrontando os retos que supoñen estas tecnoloxías en investigación, desenvolvemento e validación do "vehículo do futuro". Esta área contará con avanzados bancos de probas para a condución autónoma e conectada, proporcionando ao CTAG ferramentas de vangarda para as súas investigacións.

Esta ampliación permitirá acoller novas tecnoloxías de ensaio que farán viable o desenvolvemento de sistemas de transporte alternativos aos combustibles tradicionais.

Con este investimento, aspírase a consolidar ao CTAG como un referente europeo, preparándonos para os retos actuais e futuros do sector automotriz, estratéxico para Galicia.

El Centro de Investigación y Tecnología Matemática de Galicia (CITMAga), respaldado por las tres universidades gallegas -A Coruña, Vigo y Santiago-, está impulsando un ambicioso proyecto destinado a desarrollar algoritmos que optimicen la gestión de incendios forestales.

Este esfuerzo cuenta con la colaboración de Avincis, una empresa alicantina que se posiciona como el mayor operador europeo de servicios aéreos de emergencia. Avincis se especializa en la prestación de servicios críticos de aviación en el sector civil, abarcando desde operaciones de búsqueda y rescate hasta misiones de extinción de incendios y servicios médicos de emergencia.

Los investigadores gallegos han unido fuerzas con Avincis con el propósito de perfeccionar la gestión de incendios forestales. Este proyecto, que se encuentra en pleno desarrollo, está financiado por la Axencia Galega de Innovación (Gain) dentro del marco de la Civil UAVs Initiative.

La iniciativa, pionera en Europa, es liderada por la Xunta de Galicia con el objetivo de atraer inversiones en el sector aeroespacial y fomentar la creación de soluciones innovadoras en el ámbito de los sistemas y vehículos no tripulados.

Una figura clave en este proyecto es María José Ginzo, profesora de Estadística e Investigación Operativa en la Universidade de Santiago. Según explica, el equipo está diseñando "nuevos algoritmos específicamente destinados a optimizar la detección del perímetro de los incendios, mejorar la planificación de los medios aéreos, y facilitar la coordinación entre las aeronaves y los brigadistas".

Asimismo, han conseguido mejorar algoritmos previamente desarrollados que permiten analizar la recurrencia de incendios y calcular la eficiencia de las descargas de agua, incrementando así la efectividad de los esfuerzos de extinción.

O Centro Singular de Investigación en Tecnoloxías Intelixentes (Citius) da Universidade de Santiago de Compostela (USC) é unha das principais institucións dedicadas á investigación avanzada en intelixencia artificial (IA) e tecnoloxías intelixentes en Galicia. Este centro consolidouse como un referente en innovación científica, combinando diversas disciplinas para abordar desafíos actuais en áreas como a computación, o procesamento da linguaxe natural e a intelixencia artificial.

Citius destaca polo seu enfoque interdisciplinario, integrando campos como a informática, a enxeñería e as ciencias sociais para o desenvolvemento de solucións tecnolóxicas innovadoras. Un dos seus puntos fortes é a investigación en tecnoloxías lingüísticas, área de especial relevancia no contexto da IA actual. Entre os seus proxectos emblemáticos está o Proxecto Nós, que busca incorporar o galego nas novas linguaxes dixitais, promovendo así a inclusión de linguas minoritarias no ámbito tecnolóxico.

Ademais do seu liderado en IA, o Citius traballa noutros campos crave como a computación verde e intelixente, desenvolvendo dispositivos e sistemas que optimizan o uso dos recursos enerxéticos. También investiga en áreas emerxentes como a monitorización preditiva para a rehabilitación cardíaca, a causalidade en sistemas complexos, e a predición da calidade do aire a escala urbana, buscando solucións que melloren a calidade de vida e a sustentabilidade.

O Citius caracterízase por un compromiso ético e social no desenvolvemento das súas investigacións, considerando os impactos económicos, culturais e sociais das tecnoloxías que impulsa. O obxectivo do centro é contribuír ao avance da intelixencia artificial como unha ferramenta confiable e segura, capaz de ofrecer beneficios reais á sociedade.

Actualmente, o centro forma parte da rede de Centros de Investigación de Excelencia do Sistema Universitario de Galicia, e conta co respaldo da Xunta de Galicia, que investiu significativamente no seu desenvolvemento.

Neste sentido, o Goberno galego está a destinar preto de 6 millóns de euros a este centro. Un investimento que permite a máis de 100 investigadores de impulsar iniciativas como o mencionado Proxecto Nós, que busca integrar o galego nas novas linguaxes dixitais.

O Centro de Protonterapia de Galicia, que albergará unha das máquinas contra o cancro doadas pola Fundación Amancio Ortega, será o primeiro en estar en marcha de toda España. O conselleiro de Sanidade, Antonio Gómez Caamaño, estima que poderá empezar a recibir pacientes, tamén chegados de Asturias e Castela e León, "no segundo semestre do ano 2026".

A execución da obra lévaa a cabo a construtora Copasa, en colaboración coa provedora de alta especialización Ion Beam Applications (ÍA). "Imos cumprindo os prazos, xa se finalizou practicamente a escavación dos búnkeres e xa se está empezando a ver cara arriba, na superficie", subliña o conselleiro.

Este centro permitirá tratar situacións complexas, tumores en localizacións moi críticas que esixen que a radiación se limite exclusivamente a unha zona tumoral. Por isto mesmo é unha técnica óptima para tratar a nenos e a nenas, así como a outros pacientes que foron xa tratados con radioterapia porque protexe moi ben os tecidos.

O Centro de Protonterapia, xunto co Centro de Terapias Avanzadas de Galicia (CAR-T), situará á Comunidade á vangarda na loita contra as enfermidades oncolóxicas e os novos tratamentos.

O proxecto, no que se prevén empregar 4.000 metros cúbicos de formigón de alta densidade -unhas 500 formigoneiras-, realízase con metodoloxía BIM, que garante melloras na coordinación do deseño e minimiza interferencias entre os diferentes sistemas e a estrutura. Ademais, ofrece vantaxes na planificación e seguimento das obras durante todo o proceso.

Entre as súas funcionalidades, destaca a dobre orientación asistencial, con tratamentos de vangarda en protonterapia; e científica, cunha actividade investigadora de alto nivel e colaboracións con universidades, empresas e centros internacionais.

O Centro de Protonterapia de Galicia terá máis de 3.700 metros cadrados útiles nunha superficie total construída de máis de 5.600. Ademais, será unha instalación expansible, con capacidade escalable para tratamentos de ata 250 pacientes ao ano por sala ao contar cun dobre búnker ampliable a un terceiro.
 

O supercomputador cuántico QMIO, situado no campus universitario de Santiago de Compostela, quedaba aberto hai uns días á comunidade investigadora de toda España.

QMIO (cume, en galego) é o computador dixital con máis cúbits do sur de Europa (32), o que colocará á comunidade autónoma de Galicia como referente nas tecnoloxías do cálculo cuántico.

A mega calculadora sitúase nunha sala en penumbra do Cesga (Centro de Supercomputación de Galicia), onde, coma se dun gran bidón metálico tratásese, está colgado o gran cilindro en tons azulados e prateados que contén no seu interior, e a -200 graos centígrados, a mega calculadora co sinal da compañía xaponesa Fujitsu.

O novo ordenador cuántico permitirá ás empresas, centros tecnolóxicos e grupos de investigación mellorar a súa competitividade e produtividade ao acceder a unha ampla variedade de aplicacións que transformarán os seus procesos e mellorarán as súas estratexias de investimento, o que requirirá de persoal cualificado. Así, póñense en marcha nas tres universidades galegas a primeira edición do doutoramento en cuántica.

O supercomputador abriuse aos investigadores españois e tamén a compañías privadas, a condición de que estas colaboren a través de acordos con universidades e trátese de proxectos de investigación.

Estrela Galicia e Pescanova 

Dous destas empresas privadas, Estrela Galicia e Pescanova, xa puideron experimentar o supercomputador nunha primeira fase, a primeira para traballar no sabor dalgunha das cervexas que elabora a partir de ingredientes naturais, como percebes ou pementos de Padrón; ou para axustar valores na cría de camarón nas plantas de cultivo, no caso da firma comercializadora de produtos do mar.

QMIO colocará a Galicia á vangarda da supercomputación cuántica. Neste sentido, o supercomputador non só ofrecerá novas colaboracións no campo da investigación senón tamén no ámbito da innovación para os sectores produtivos.

A adquisición do computador cuántico enmárcase dentro do Polo de Tecnoloxías Cuánticas de Galicia, no cal xa están en execución investimentos por máis de 30 millóns de euros e a través do cal se prevé un investimento total de 150 millóns de euros nos próximos anos.

O cancro anaplásico de tiroides, un dos máis agresivos e devastadores, ofrece actualmente poucas opcións de tratamento eficaces, cunha taxa de supervivencia a cinco anos de só o 5%. Con todo, un novo estudo abre a porta a unha terapia innovadora. A investigación foi realizada por persoal investigador do Centro de Investigación en Medicina Molecular (CIMUS) e do Complexo Hospitalario Universitario de Santiago (CHUS), ambos os pertencentes á Universidade de Santiago de Compostela (USC) e ao Instituto de Investigacións Sanitarias de Galicia. (IDIS), dirixido por Clara Álvarez, do grupo de Neoplasia&Diferenciación Endócrina do CiMUS da USC, e José Cameselle, do Servizo de Patoloxía do CHUS.

O estudo, publicado na prestixiosa revista Nature Communications , identifica un axente terapéutico, PIAS2b-dsRNAi, que elimina selectivamente as células cancerosas anaplásicas de tiroides sen afectar as células sas nin a outros tipos de cancro de tiroides benigno. "Este achado supón un avance significativo na loita contra esta desafiante enfermidade", sinala Clara Álvarez. Ademais, "representa un enfoque completamente novo para tratar o cancro anaplásico de tiroides. O uso de PIAS2b-dsRNAi baséase en identificar que unha das diferenzas entre o cancro anaplásico e as células normais, que á súa vez é esencial para a súa proliferación, podería servir como o seu talón de Aquiles”, comenta José Manuel Cameselle.

Atacar a raíz do problema cunha terapia precisa

O equipo de investigación descubriu que unha encima chamada PIAS2b desempeña un papel crucial na supervivencia das células tiroideas anaplásicas. A diferenza das células normais ou outros tipos de cancro, as células anaplásicas dependen de PIAS2b para a súa división. Este descubrimento brindou a oportunidade de deseñar unha terapia dirixida que atacase especificamente esta encima crave.

O equipo deseñou un axente terapéutico baseado en ARN bicatenario (dsRNAi) transcrito in vitro, chamado PIAS2b-dsRNAi. Este dsRNAi actúa como unha molécula mensaxeira inversa, silenciando a expresión da encima PIAS2b dentro das células anaplásicas. Como resultado, estas células perden a súa capacidade de dividirse e morrer nun proceso coñecido como catástrofe mitótica.

O Lunokhod-1 foi o primeiro explorador lunar que alcanzou o éxito. Enviado pola Unión Soviética como parte do programa Lunokhod, foi lanzado o 10 de novembro de 1970 e aterrou na lúa sete días despois, converténdose no primeiro vehículo en ser controlado remotamente desde a Terra para explorar a superficie lunar.

Deseñado para realizar diversas tarefas científicas, como estudar a composición da superficie lunar, analizar a radiación cósmica e o campo magnético, e tomar fotografías de alta resolución, o vehículo estaba equipado con cámaras de televisión, instrumentos de medición e un sistema de transmisión de datos que permitía enviar a información recompilada de volta á Terra.

Durante a súa misión, o Lunokhod-1 percorreu unha distancia total de aproximadamente 10.5 quilómetros ao longo de 321 días lunares (equivalentes a preto de 11 meses terrestres), o que o converte nun dos vehículos máis duradeiros e exitosos na exploración lunar. As súas contribucións foron fundamentais para avanzar no noso entendemento sobre a lúa e sentaron as bases para futuras misións de exploración espacial.

Nunha delas traballan hoxe en día enxeñeiros da Universidade de Vigo, que xunto ás universidades de Oviedo e Leicester (Reino Unido), traballan no desenvolvemento de sistemas de enerxía para vehículos móbiles non tripulados combinando paneis solares, baterías e xeradores termoeléctricos de radioisótopos (RTG).

A iniciativa, que responde o nome de 'Advanced Management Power Electronics for Radioisotope and Solar (AMPERS)' está financiada pola Axencia Espacial Europea (ESA) e ten unha duración de dous anos, desde setembro do 2023 ata setembro de 2025.

A nosa terra mantén a súa aposta decidida pola vangarda e as novas tecnoloxías. Un espazo no que a Intelixencia artificial ocupa un lugar cada vez máis relevante. Esta materia foi abordada hai uns días no marco da Semana Europea das Rexións, na que os relatores deixaron claro que Galicia é un lugar idóneo para o desenvolvemento desta intelixencia artificial.

Unha afirmación que se sustenta non xa pola recente concesión da primeira axencia estatal de supervisión da iA (a AESIA), senón pola aposta da nosa terra pola transformación dixital, e que agora dá un gran salto coa elaboración, xa en marcha, da lei de planificación, organización e impulso da intelixencia artificial en Galicia.

Este escenario permite á Comunidade desenvolver proxectos punteiros, como o método impulsado polo IDIS (Instituto de Investigación Sanitaria de Santiago de Compostela) para avaliar riscos en síndromes de medula ósea.

O grupo de Hematología Computacional e Xenómica (GrHeCo-Xen) do IDIS (Instituto de Investigación Sanitaria de Santiago de Compostela) acaba de presentar o desenvolvemento dun novo modelo para mellorar a predición do risco dos pacientes con síndromes mielodisplásicos, a través dunha colaboración co Grupo Español de Síndromes Mielodisplásicos.

Esta proposta baséase nunha ferramenta de IA que utiliza datos rutineiros de miles de pacientes para proporcionar predicións de risco máis precisas, comparado cos métodos tradicionais, e que alcanza un rendemento similar a aquelas que incorporan datos extensivos de mutacións no xenoma.

“Este modelo demostrou unha maior capacidade discriminativa en comparación co tradicional e esperamos que se converta nun método amplamente utilizado pola comunidade médica internacional", afirma o doutor Adrián Mosquera, hematólogo do CHUS (Complexo Hospitalario Universitario de Santiago) e un dos coordinadores do estudo.

As síndromes mielodisplásicos son un grupo de neoplasias da medula ósea que afectan a produción de células sanguíneas sas, levando a problemas como anemia e un maior risco de leucemia.

A neoplasia mielodisplásica é unha enfermidade aínda sen terapias altamente efectivas e, actualmente, o único tratamento curativo para os pacientes é o transplante alogénico de células nai, "pero está reservado para unha minoría de pacientes aptos debido á súa importante morbilidade e mortalidade", sinala o doutor Mosquera.

O traballo, no que se analiza datos procedentes dun total de 7.202 pacientes de 90 hospitais españois, acaba de ser publicado na prestixiosa revista 'HemaSphere', comunicación científica oficial da Asociación Europea de Hematología (EHA), e previamente foi seleccionado como comunicación oral no congreso anual da Sociedade Americana de Hematología (ASH) en decembro de 2022.

Galicia seguirá apostando polas tecnoloxías da información no seu reto de potenciar a transformación dixital do sistema público de saúde galego. Unha aposta posta en valor esta semana polo propio responsable da área sanitaria, Julio García Comesaña, durante a inauguración da XIII Reunión do Foro para a gobernanza das TIC en saúde, onde destacou a posición pioneira de Galicia  na innovación dixital en saúde.

O responsable do Sergas subliñou que as tecnoloxías dixitais mostraron ter un potencial transformador do sistema sanitario no acceso á atención sanitaria, a eficiencia do sistema, a calidade da atención e a seguridade do paciente. Sobre esta base, a Xunta aposta claramente desde hai anos, por empregar as tecnoloxías da información como panca desa transformación.

Neste sentido, Galicia experimentou nos últimos anos un importante crecemento do uso de aplicacións dixitais de saúde, destacando os preto de dous millóns de usuarios da aplicación Sergas Móbil e os máis dun millón de persoas que consultaron a información da súa historia clínica electrónica no pasado ano.

Para alcanzar estas cifras, unha estratexia clara do Sergas foi a organización das tecnoloxías da información baixo un modelo corporativo, onde as unidades de TIC teñen unha forte dependencia funcional e as decisións tómanse de forma consensuada e cun enfoque global de organización.

Na actualidade, Galicia está inmersa no reto de potenciar a transformación dixital do sistema público de saúde galego, que se asenta en catro alicerces básicos que son a realización dunha transformación dixital cohesionada, humanizada e garantindo a inclusión dos colectivos máis vulnerables; conseguir que a nosa organización estrutúrese e base as súas decisións na xestión intelixente do dato; que estea conectada e accesible para o paciente e que utilice a tecnoloxía como panca de transformación e, ademais, unha organización cibersegura.

Seguimento personalizado dos pacientes 

Así mesmo, tamén cabe poñer en valor servizos como a telemedicina ou a atención virtual, que permite un seguimento máis personalizado, sistemático e continuado dos pacientes. Claros exemplos disto son a plataforma TELEA ou a e-interconsulta.

Ademais, Galicia traballa para que a introdución da intelixencia artificial no sistema de saúde fágase dunha maneira ética e responsable, con máximo respecto á privacidade dos datos e á robustez dos algoritmos que se empreguen.

Desde a Xunta se aposta por desenvolver infraestruturas para mellorar a xestión de investigación, creando plataformas de investigación, implantando sistemas de biobancos dixitais e establecendo modelos unificados de almacenamento e uso de datos sanitarios.