Pero Francisco estraña e a terra tira. “Cada tres meses víñame case un mes”. Ata que o Covid cámbiao todo. “Durante a pandemia tiven que permanecer nove meses alá sen poder viaxar”. Unha situación á que suma a incertidume, a única certeza do hoxe, do agora e do aquí: “Non sabías que ía pasar, daba un pouco de medo estar lonxe da familia noutro país no que tampouco coñeces o idioma”.

Porque Francisco foi sen dominar o inglés e volveu sen dominar o inglés –“traballamos de noite e non podía compaxinar as clases co traballo”-, estrañando Galicia a cada pouco, en cada esquina, en cada comida galega non galega, como eses cocidos “con outros ingredientes, aínda que de esencia galega”.

Pero volvamos ao Covid, ao retorno a Galicia. “Vin en 2020, pero despois de que me cancelasen cinco voos para vir á miña familia pensei que chegara o momento de irme e non volver”, detalla Francisco coa seguridade que outorga falar de algo xa vivido. O presente é sempre máis incerto.

Un retorno para o que contou co programa de apoio ao retorno emprendedor que cada ano promove a Xunta de Galicia co obxectivo de facilitar a volta a casa daqueles que un día tiveron que partir.

O vínculo, con todo, permanece: “Teño un traballo agora de mármore para o Capitolio: anacos de capiteis que unha vez que os mande os ensamblan”. Francisco segue así creando, unindo dous puntos que parecen moi afastados, pero que se tecen a través dunha montaña de relatos construídos por galegos de aquí e de alá. Boa xente que, ao final, escolle a nosa terra para vivir, para construír o seu relato persoal e colectivo. O dunha Galicia emigrante que retorna, porque estraña, porque aquí “vívese mellor”, coa familia e todo un futuro por diante.

Unha procura que se intensifica e que a conduce, moitas veces, ata o Consulado de España, nun afán permanente por devolver á nosa terra o relato familiar. Pero non ía ser o Consulado, senón a Xunta de Galicia, quen lle abrise de pao a pao as portas do retorno.

“En 2019 vi un anuncio en Facebook das bolsas BEME”, detalla, en referencia ao acrónimo, en galego, das Bolsas Excelencia Mocidade Exterior, que cada ano promove o goberno de Galicia para traer de volta a casa a todos aqueles mozos galegos, fillos ou netos de galegos, que un día tiveron que partir.

Con todo ese Mocidade (mocidade), apelido ineludible das bolsas, disuadiuna nun primeiro momento. “Eu tiña 39 anos e pensaba que iso non era para min”, lembra, entre risas, pensando, equivocada, que non era moza séndoo. A dúbida, ese sentimento tan humano de despexar calquera incógnita, por sorte, fixo o resto e Karol consultou os requisitos: “Vi que estaba contemplado, que aínda era novo, e apunteime á bolsa”.

Porque máis aló do tópico, a mocidade é, sobre todo, un sentimento, un sentirse mozo, un querer emprender e impulsar, desde aquí, desde a terra dos seus bisavós, dos seus avós, da súa familia, dela mesma, un proxecto familiar e persoal.

Ese é o primeiro requisito para iniciar o camiño de retorno, o roteiro que trouxo a Karol, grazas ás BEME, de volta a casa, onde regresou para cursar un Máster en dirección de empresa na Universidade de Santiago, campus de Lugo, onde finalmente quedou. Grazas a el perfeccionou unha idea de negocio que plasmou, finalmente, en Aoba Upcycling, marca de moda circular que puxo en marcha en decembro do ano pasado.

Un proxecto co Karol Farias segue reforzando o seu vínculo con Galicia a través da creación de diferentes pezas feitas con retales doutras que xa non se usan, ás que dá unha nova vida. Esta unión coa nosa terra recoñécea cando fala dunha colección que busca, precisamente, iso: “Contar a historia da miña emigración”.

“Gústame todo de Galicia. Gústame que ten moito contacto coa natureza, que está moi conservada en termos ambientais; encántame a xente e a cultura”, sinala, antes de avanzar que “a próxima colección estará inspirada no Entroido”. “A foliada, as pandeiretas… vexo moito de Baía aquí”. 

Programa Merlo e axudas ao retornado emprendedor

Para desenvolver este proxecto, Karol contou, tamén, co asesoramento que ofrece o programa Merlo, que impulsan Xunta e Fundación Ronsel, e cos apoios que facilita o goberno galego para o retorno emprendedor. Unha base sobre a que foi abríndose un oco e que conduciu á súa empresa á Circular Fashion Week Madrid, onde agora se atopa tras ser unha das 18 seleccionadas dun total de 80 solicitudes.

Antes de todo isto, Karol Farias nunca estivera en Galicia, aínda que sabía e sentía case todo dela desde nena, desde que descubriu un relato familiar único, de diáspora, que entrelaza vidas que crecen, que van para volver, ofrecendo testemuños inimaxinables que gardan un fondo de nostalxia e de morriña. O fondo de Galicia; desa Galicia á que volveu co seu fillo, Lucas, e na que quere seguir escribindo este relato de emigración capaz de unir coma se nada Verducido con Baía.

Juan Carlos chegou a elas durante a pandemia: “O secretario xeral dá Emigración (Antonio Rodríguez Miranda) deu unha charla explicando aos mozos de alá a convocatoria”. A opción estaba aí, e o confinamento resultou o momento adecuado para “xuntar papeis e requisitos”, paso previo a ser seleccionado. Unha sorte que tamén favoreceu ao seu irmán Luís Pesqueira, que obtivo outra BEME emprendendo xuntos o camiño do retorno.

Galicia, por primeira vez

Péchase así o círculo aberto pola súa avoa, que, en certa medida, permanecía incompleto na historia persoal dun neto de galega e asturiano que nunca pisara a nosa terra.  “Fora a Canarias, porque o meu avó por parte de nai é canario. E eles establecéronse alí despois da súa vida en Venezuela: viñeron a Tenerife e eu visitaba Tenerife no verán”.

Pero nunca Galicia; esa Galicia coa que creceu na Irmandade galega de Caracas, entre polbo, vieiras e bailes tradicionais, e da que agora goza a cada pouco. Das súas paisaxes, dos seus campos, do seu verde, da mestura perfecta do rural con “cidades industrializadas”.  E tamén, por que non dicilo, da súa seguridade, de poder saír pola noite sabendo que o coche vai estar alí cando volvas, de poder pararche nun semáforo sen medo, de respirar sen precaucións.

Vontade de quedar

“Exposche cousas, e ter unha familia alí quizais non sexa o máis intelixente”, resume Juan Carlos, que condensa os recordos de momentos “bastantes agres” nos que prefire non pararse. Unha definición que mostra, en certa medida, o grao de normalidade do anormal, o motivo que o impulsa a deixar atrás a súa vida para emprender outra aquí, en Galicia, onde veu tamén a súa noiva, Ana Gabriela.

“Montaramos unha distribuidora e traballabamos con chocolate na zona de Caracas. Pero, aínda que traballes, non hai futuro. Tes dúbidas e plántesche se non estarás a perder o tempo. Non me quero ir porque aquí están as miñas bases, a miña familia, todo, pero parece que non vai cambiar. É mellor adiantarche aos feitos e non estar a esperar”, recoñece con crueza este licenciado en radioloxía pola Universidade Central de Venezuela. 

Hoxe Juan Carlos traballa de administrativo nun negocio preto do aeroporto de Santiago, onde pon en práctica moitos dos coñecementos adquiridos. Faio coa vontade de quedar, de seguir gozando desa Galicia da súa avoa, que nada ten que ver co pasado e abre as portas ao futuro. Un futuro por escribir e que permite seguir tecendo, de modo imperceptible, o inmenso relato da nosa emigración.

Como Ágata, que nunca viñera a Galicia ata que as bolsas BEME ofrecéronlle a oportunidade. Aínda que, entre dúas terras tan unidas que nin o inexorable azul eterno do Atlántico logra separar, cando chegou sentía “super parte de Galicia” a pesar de non estar nunca. “Criáronme os meus avós porque os meus papás traballaron moito toda a vida. Sentía moi propias os costumes, as comidas… crecín con todo iso e con moitísimo amor cara a Galicia”, resume.

Axuda para o retorno

As BEME son unhas bolsas que cada ano ofrece a Xunta para facilitar a volta a casa de mozos galegos, fillos ou netos de galegos, descendentes de todos aqueles que un día tiveron que partir. Un apoio que permite retornar por centos de emigrados, que cursan aquí os seus estudos de post grao e que miran, desde a terra das súas raíces, un futuro cargado de optimismo.

É, tamén, o caso de Ágata, que terminou en Lugo un Máster en enxeñería en procesos de alimentos, e que emprendeu a aventura de Galicia con Juan Pablo, o seu marido. “Casamos en 2018, e de lúa de mel fomos a España, Francia e Grecia. Namorámonos de Europa e de España, que xa se nos quedou roldando na cabeza. Entón comezou a germinar a idea”.

Un proxecto que dá a luz nesa Galicia dos seus avós da que se prendó nada máis chegar: “Foi pisar Galicia e namoreime: do verde, das súas paisaxes, da comida, da cultura...”, explica alguén que xa intuía todo iso, e que tomara a decisión de vir á nosa terra antes, mesmo, das BEME.

Unhas bolsas ás que chegou de casualidade cando, preparándose xa para a aventura de emigrar, faláronlle delas na Delegación da Xunta en Buenos Aires. “Enseguida interesoume e proporcionáronme toda a axuda para os trámites, os papeis…”, expón Ágata mentres apunta algo máis de incertidume: Juan Pablo veu sen traballo.

O traxecto, así pois, non foi fácil. Nunca o é cando se trata de cambiar a túa propia vida, de deixar atrás a túa terra, aínda que o destino sexa ‘o teu outra terra’. “Foron seis meses de incertidume marcados pola pandemia. Xa renunciaramos aos nosos traballos cando se pechou todo e cambiáronnos a data de voo tres veces”, rememora coa tranquilidade que dá o presente.

Un agora que se escribe desde esa Galicia imaxinada que outorga “calidade de vida e oportunidades laborais”. Un continuo sentirse feliz: “Nunca sentín tan feliz como cando logramos estabilizarnos aquí, cumprir o obxectivo que nos expomos, o desafío”. Algo así como aquela “satisfacción do deber cumprido” da que falaba Luís Aragonés tras facer campioa a España en 2008. Iso si, salteado todo de “un verde que non se ve en ningún outro lugar”. Un verde cargado de “frescura” e de futuro.

As bolsas BEME

BEME. Acrónimo en galego de Bolsas Excelencia Mocidade Exterior. Unhas bolsas postas en marcha polo goberno de Galicia para ofrecer aos mozos galegos de todo o mundo, fillos e netos daqueles que un día tiveron que partir, a posibilidade de volver a casa. Este ano retornarán outros 200, como o pasado, como Evelyn, como o case mil aos que xa se lles abriron as portas de Galicia grazas a esta iniciativa.

“Coñecín a convocatoria a través de internet”, continúa Evelyn, que escolleu Galicia porque tiña que ser Galicia, por eses vínculos, pola súa infancia, polos seus recordos. “Ao principio, de nena, custoume moito facer amigos. Ata case o cuarto ano de Instituto non lograra facer amigos, pero ao final fixen un grupo grande”, continúa. Un deses que perduran e que atraen, que segue vixente e do que gardaba “lindos recordos dos últimos anos”.

Hoxe, desde aquí, Evelyn continúa o seu relato. Metade galega, metade uruguaia. E faio desde a Universidade de Vigo, onde cursa un máster en Prevención de riscos laborais. É a terra das súas orixes, da súa tatarabuelo, dos seus pais, dela mesma. Un lugar onde goza de “a tranquilidade coa que se vive”, da calidade de vida, das súas amigas de entón e de agora, das praias… Do “paraíso ao que quería volver” e no que soña con quedar. Quen sabe. En xuño defende a tese e xa está a facer prácticas nunha empresa no Porriño. Continuará.