Pero Roselyn tíñao claro: “Quería vir á terra das miñas raíces, da miña familia materna”. E así o fixo. Aquí cursou un máster en Administración de empresas en Lugo, e aquí segue vivindo despois de escoller Galicia como a súa patria; aquela en a que un podo vivir sen ter medo, deixando atrás “un país no que a calidade de vida non existe”.

Programa de apoio ao retorno emprendedor

Pero non todo é tan fácil. Nunca o é. As homologacións e os títulos seguen sendo un dos quebradizos de cabeza de calquera galego retornado. Á espera de que o goberno central comece a simplificar trámites, hai que adaptarse e emprender. “Son avogada, pero aquí non podía exercer, así que decidín buscar outras opcións”, resume Roselyn.

E outra vez xorde no horizonte un programa da Xunta. Nesta ocasión, de apoio ao retorno emprendedor. Unha liña que permitiu a máis de 200 galegos do exterior impulsar os seus propios negocios. Roselyn é unha deles.

Hoxe rexenta La Parada Multitienda, un local de Lugo situado nas proximidades do campus de Administración de empresas, aquel en o que no seu momento cursará os seus estudos de posgrao grazas ás BEME. A final de contas, os círculos conveñen ser pechados.

O Covid, como a todos, afectoulle, aínda que lle vai “razoablemente ben”. O suficiente para mirar á fronte sen botar a vista atrás. “Todos os días doulle grazas a Deus e a Galicia porque nos abriron as portas”. Primeiro, sempre Deus. Pero preto, moi preto, a terra das súas raíces. A nosa terra.

SE ES RETORNADO E EMPRENDEDOR: SOLICITA AQUÍ A TÚA AXUDA!

Unha vez alí, coa familia xa ao completo, a vida seguiu o seu curso. Antonio fíxose axudante de cociña. Despois ascendería a xefe. A continuación, comprou un negocio que máis tarde vendería… E así transcorreron os anos con aquela Galicia xuvenil azoutada nas esquinas do recordo. 

“Os meus avós non falaban moito da terra”, relata xa en presente Sara Lavandeira, neta de Antonio, encargada de traer a historia de volta ata Galicia. A terra que a súa nai deixou atrás con apenas 3 anos, e que ela descubriu en 2013.

As bolsas BEME

Sete anos despois está a cursar un máster en Investigación en Educación, Diversidade Cultural e Desenvolvemento Comunitario na Universidade de Santiago de Compostela grazas ás bolsas BEME –acrónimo en galego de Bolsas Excelencia Mocidade Exterior-. Unha iniciativa que cada curso impulsa o goberno da rexión e que permite a 150 mozos da diáspora emprender os seus estudos de post grao na Galicia dos seus pais ou os seus avós. Como Sara. Como tantos.

Sara chegou a elas de casualidade, por eses caprichos que esconde o destino en cada esquina. “Fun ao consulado español e había un cartel”, rememora. Suficiente para seguir solicitando información e, medio século despois, percorrer á inversa o traxecto vital da súa familia: de Brasil a Galicia. 

Unha Galicia que case sempre atrapa ata engancharche. “Son unha adicta; gústame moitísimo”, recoñece Sara desde o seu confinamento nesta rara época do Covid-19. Un tempo no que prepara o TFM sobre educación sexual mentres espera, como todos, a descubrir que nos deparará o futuro.

Máis tarde, case sen querer, toparíase coas bolsas BEME. “Foi en Facebook. Estaba a navegar e atopeime un anuncio”, detalla, antes de continuar: “O escenario en Chile está moi feo. Eu estaba en paro, cesante, e cando o vin, tíveno claro”.

"LAS BEME HAN SIDO UN GRAN REGALO DEL UNIVERSO, DE DIOS, DE MI PAPÁ"

Estas bolsas ofrecen cada ano, a 150 mozos galegos do exterior, a posibilidade de cursar en Galicia os seus estudos de posgrao. Unha porta aberta cara a un novo futuro profesional. Para Fabiola, a oportunidade de “empezar de cero”. “As BEME foron un gran agasallo do universo, de Deus, do meu papá”, afirma coa seguridade que dá saberse no lugar onde unha só se imaxinou.

Sempre moi unido a Galicia

Esta Galicia pouco ten que ver con aquela que Pedro Mosteiro deixou atrás fai máis de seis décadas. Con todo, hai cousas que permanecen exactamente igual, inamovibles ao paso do tempo e do relato: “Aquí as plantas réganse soas. O meu papá sempre mo dicía”.

Moitos anos despois, por suposto, as plantas galegas séguense regando soas. Algo, ao principio, incomprensible para Fabiola. “En Chile, o inverno pasado choveu dous ou tres días”, expón. E continúa tirando de recordos: “O meu papá sempre estivo moi unido a Galicia”. Hai que estalo para resumir dun modo tan simple e tan perfecto a esencia desta terra: o lugar onde as plantas réganse soas.

Un espazo frondoso, verde, henchido de plantas e de bosques, de natureza, de mar e de montaña... pero tamén de calidade de vida, de tranquilidade, de rutina e de quefaceres. “Encántame Galicia”, sentenza Fabiola, á vez que retoma a súa añoranza: “Unha semana antes de partir, cantoume o himno galego”.  

Fabiola percorreu xa gran parte desa Galicia verde e húmida. E fíxoo, en parte, grazas ás prácticas do Máster en Dirección de Actividades Educativas e de Natureza, que cursa no campus de Lugo da Universidade de Santiago de Compostela. O Castro de Baroña, as Fragas do Eume, os Picos de Europa...

E agora agarda paciente, á espera de que os tempos do Covid-19 concédannos unha tregua. No horizonte, a opción de vivir na Coruña, a infancia do seu pai, a cuadratura do círculo. E sempre, seguir gozando de Galicia. Aínda que chova, e moito, porque esta viaxe conclúe no lugar onde as plantas réganse soas.

¡SOLICITA XA A TÚA BECA BEME!

Dito así soa sinxelo, aínda que esa primeira viaxe resultaba algo parecido a unha aventura, cun tesouro aínda por descubrir. A primeira proba desa procura durou 6 meses, o tempo que estivo a traballar como AuPair nunha familia londiniense. “Aprendín moito inglés porque me pasaba o día falando cos nenos”, destaca.  

A mellora do idioma supuxo o salvoconducto necesario cara á segunda proba da procura. Esta vez, a misión transcorría nun cine na zona de Picadilly. Pero claro, os cines na City non son como en provincias. Leste, en concreto, tiña restaurante e bar privado. Ademais do despacho de billetes. Un escenario idóneo para seguir coa aprendizaxe do inglés.  

A empresa de videoxogos 

“Despois do cine, xa tiña o nivel suficiente para exporme buscar traballo no meu”, prosegue o seu relato Tamara, coa seguridade de quen xa viviu o que narra. E así entramos na terceira fase da procura dese tesouro. Un periplo centrado na ‘tradución multimedia’ ou ‘audiovisual’. Neste campo uno pode imaxinar multitude de posibilidades nun mundo tecnolóxico e interconectado: cine, televisión, teatro, publicidade, medios audiovisuais ou dispositivos móbiles. Falta unha: os videoxogos. 

TRAS TRES ANOS E MEDIO EN LONDRES, TAMARA COMENZOU A TRABALLAR NUNHA EMPRESA DE VIDEOXOGOS

“Nunca foi unha cousa que pensase nun primeiro momento, pero xurdiu a posibilidade de traballar nunha empresa de videoxogos, e seduciume a idea”, continúa Tamara unindo os puntos cara atrás. Atopara o seu tesouro... polo menos por agora. Porque a brisa de fondo traía sempre aromas de saudade. Pero non perdamos o fío aínda.  

Continuamos nese Londres mestura de clásico e moderno, no que os cubos acristalados das novas construcións mestúranse con aquelas de aire señorial, físgoa do pasado no presente. E seguimos tamén nesa empresa na que Tamara comeza a súa aventura como ‘tester’.  

Ten dúas funcións. Unha, simple e máis monótona: traducir xogos. A outra, vinculada ás grandes compañías que xa mandan o seu proxecto traducido: “Dábanche o videoxogo e tiñas que testearlo. Revisar o texto, atendendo á gramática e a lingua; pero tamén observar si os gráficos estaban ben, si os personaxes e a historia eran coherentes...”. Imos, que había que xogar sen piedade para deixar o produto listo para o mercado. 

NA EMPRESA, TESTEABA OS VIDEOXOGOS PARA DEIXALOS LISTOS PARA O MERCADO

“Estaba súper contenta, aprendín moitísimo, eramos un equipo de xente nova...”, expón Tamara. Pero? Pero a ría continuaba de mar de fondo. E iso que en Londres vive a súa irmá Lorena. “Con ela quitábame o mono do galego”, confesa.  

A bolsa BEME 

Un consolo diminuto entre dous mundos antagónicos: a calma fronte á tensión, a proximidade en contraposición ás distancias, o fogar batallando coa City. “Alí as cousas pasan moito máis rápido. A vida é máis frenética”. 

Así que cando lle concederon unha bolsa BEME non dubidou. “Sen a bolsa non volvese nunca”. Con ela, pechou os ollos e fixo as maletas deixando atrás un contrato indefinido, un proxecto ilusionante, o tesouro que buscara durante case 4 anos. Sen dúbida, Galicia é moito. Polo menos, para algúns, máis que Londres.  

Estas bolsas son unha iniciativa do Goberno galego para traer de volta a casa cada ano a centenares de mozos da comunidade que están no exterior, ofrecéndolles a opción de cursar os seus estudos de posgrao nunha do tres universidades galegas.   

Tamara elixiu Vigo, onde realiza un Máster en Tradución Multimedia. “Que ademais ten unha materia que é ‘Localización de videoxogos’”, engade a modo de anécdota. O que si que non é unha anécdota é a súa vontade de permanencia: “Quero quedarme. É verdade que aquí non hai moitas opcións, pero podo traballar como autónoma, desde casa, para todas as empresas”. Calquera cousa con tal de poder sentir cando un quere a area que se escurre entre os dedos, o mar mollándoche os pés, o cheiro a salitre do amencer... Calquera cousa con tal de sentir Galicia a cada pouco.     

¡SOLICITA AQUÍ A TÚA BOLSA BEME!

"Estiven dous anos buscando, e aquí non había un traballo con boas condicións", relata esta licenciada en Enfermaría, que non dubidou cando unha empresa alemá achegouse a Galicia con vacantes por cubrir. "Viñeron facer entrevistas, e ao final levaron a dez", lembra á vez que recoñece que esa sensación de emprender a marcha en grupo foi un dos motivos que axudou.  

Antes, compartiron dous meses en Estremadura nun curso intensivo de alemán. De luns a mércores, mañá, tarde e noite. Xoves e venres, ata o mediodía. 60 xornadas de inmersión lingüística da que saíron á boia cun nivel B1. "Para defenderte dáche, pero cando de verdade aprendes é alí, traballando, no día a día", subliña Nerea.

Un día a día que a foi conducindo por Renania. Primeiro Siegen; logo Cléveris; finalmente, Frankfurt, nun dos seus hospitais. "Alí tes a oportunidade de moverte sen problema. O aspecto laboral está mellor, pero en canto a calidade de vida... para min non compensa", recoñece Nerea desde o convencemento que dan 5 anos e medio en Alemaña.  

E é que ao final, a terra tira... e moito. A gastronomía, a familia, a vida social, esa alegría de vivir tan típica de aquí, que non de alá. Porque Galicia non é Alemaña, nin falta que fai. "Temos moita máis vida social. Alí hai mercadillos de Nadal, xúntanse en casa dalgún... e pouco máis", recoñece.  

A oportunidade de volver

Por iso non o dubidou cando unha bolsa BEME -acrónimo en galego de Bolsas Excelencia Mocidade Exterior- abriulle as portas de Galicia. Esta iniciativa, promovida polo goberno galego, trae de volva a casa cada ano a centos de mozos da diáspora que queren cursar na súa terra estudos de posgrao ou de Formación Profesional.  

No caso de Nerea, foi o Máster de Prevención de Riscos Laborais que se imparte na Facultade de Ciencias Laborais, en Ferrol. Alí reside cos seus pais, Mariló e Luís, e coa súa irmá, Arancha. Outra vez en casa, aínda que sexa nesta corentena forzosa que nos tocou vivir.

"Ao principio viña máis a miúdo. Tiña máis facilidades cando traballaba na empresa. Xuntaba horas e facía un fin de semana longo porque os compañeiros cubríanche", continúa lembrando Nerea. No hospital a vida complicouse: horarios menos flexibles, quendas fixas, menos retornos a Galicia. "Viña 3 ó 4 veces ao ano", lembra.  

Aínda que para matar a "morriña" recibía a visita dos seus. "Os meus pais viñeron verme, pero volvéronse conxelados. Era a época de Nadal, e os mercadillos estaban moi bonitos, pero facía moito frío", relata Nerea. Aínda que tamén recoñece que o clima, polo menos en Renania, adoita acompañar: "É máis seco, pero no verán, por exemplo, estás por encima dos 30º".

A pesar de todo, Galicia segue chamando ás súas portas. Con suavidade, como facemos sempre os galegos. Pero aí segue a terra albiscándose no horizonte de Nerea, que agora ten unha dobre oportunidade: "Teño dúas ramas por explorar. A enfermaría e a prevención en riscos laborais". Que é algo así como a vocación ou a seguridade. Pero sempre en Galicia.   

¡XA PODES PEDIR A TÚA BECA BEME E FÁCER UN MÁSTER EN GALICIA! ¡CONVOCATORIA ABERTA!

Logo virían catro fillos -Marisa, Ricardo, Fernando e Gustavo- e unha historia por vivir en Bos Aires. En 1993, Marisa casaría con Jorge, amigo dun dos seus irmáns, e terían outro tres fillos: Camila, Manuel e Lautaro. A familia medraba e medraba ao tempo que Benito e Carmen afastábanse das opcións do retorno.      

"Lamentablemente, os meus avós nunca volveron a Galicia", lembra agora Camila, case 60 anos despois daquela odisea familiar; unha de tantas e tantas emprendidas neses anos por galegos anónimos, capaces de desafiar ao seu propio destino para saír adiante.  

No caso de Benito, por exemplo, eran 10 irmáns, e todos se foron a Arxentina. Un detrás doutro. "Por algo somos a quinta provincia galega", subliña Camila, orgullosa da súa historia e do relato vital da súa familia, que agora a conduciu a ela, case sen querer, por eses intanxibles do destino, á orixe de todo. A ese Ourense rural e familiar.  

Galicia e as BEME

"É algo medio tolo", describe cargada de ledicia. "Estou a vivir a 15 minutos da casa familiar do meu avó en Punxín. Non podo imaxinarme a ilusión enorme que lles faría saber que estou aquí", continúa Camila, coa felicidade de quen logrou encaixar todas as pezas do quebracabezas.  

Algo que conseguiu grazas ás bolsas BEME -Bolsas Excelencia Mocidade Exterior-, unha iniciativa da Xunta de Galicia que cada ano trae de volta á comunidade a centos de mozos do exterior, netos ou fillos daqueles que un día tiveron que partir, para que poidan cursar aquí os seus estudos universitarios de posgrao ou de Formación Profesional.        

Camila optou por un master en Nutrición na Universidade de Vigo, que se desenvolve entre o campus da propia cidade olívica e o de Ourense, onde reside. Unha oportunidade que a trouxo a Galicia por primeira vez, aínda que ela mesma se autodefine como "galega para comer polbo os domingos e ver a gaita do meu avó no seu departamento". "Crieime nunha casa de comida, xestos e palabras galegos", resalta.

Una Galicia que non defraudou as súas expectativas. "Capturoume de tal maneira que a miña idea é quedarme", recoñece sen ambaxes, coa certeza de quen vive no lugar que sempre desexou: o Ourense dos seus avós.

A visita dos seus pais: o primeiro contacto coas súas orixes

Lugar e historia que descubriron tamén os seus pais. "Ningún dos dous viñera nunca. Visitáronme en febreiro. Se eu estou emocionada, imaxínate a miña nai. A primeira vez que estaba en contacto coas súas orixes. O pobo e a casa da infancia do seu pai... E o meu papá tamén é neto de galegos, os seus avós eran de Lugo", continúa Camila convencida, así o repite unha e outra vez, e non lle falta razón, de que "todo isto é algo medio tolo".  

Pero tamén algo que debe gozar. Esa Galicia da que tanto escoitou falar, coa que creceu e madurou, pero que nunca visitara. Unha Galicia da que todo lle sorprende: as grandes cidades, o rural, a proximidade, a tranquilidade... "A impagable seguridade de saber que non che vai a pasar nada".   

Todas esas cousas, e moitas outras, son as que fan que Camila o teña claro. Ao final, a terra, aínda que un non a descubrse ata cumprir os 25, tira. E moito. "Encántame A Coruña, e Vigo coa súa universidade, o seu gran hospital... Pontevedra é fermosa. Pero é que Galicia ten de todo: as praias, a natureza, a serra do Xurés, a Ribeira Sacra...", relata do tirón.  

E faino convencida de que Galicia é tan apaixonante que xa imaxina todo o que queda. As Illas Cíes, por exemplo. Ou ir á praia no verán. Xa chegará. Por agora, aínda confinada, continúa gozando a terra das súas orixes.     

E a quen non? Máis se cabe se a túa familia galega está tan arraigada que a día de hoxe continúa con "todas as celebracións na casa dos bisavós". Pero o camiño ata aquí non foi fácil. Nunca o é.

O avó de Viviana embarcou no porto de Vigo en 1953, nunha máis daquelas estampas grises, cargadas de nostalxia, de galegos que deixaban atrás á súa familia.

Nste caso, un fillo de dous anos. Baixou en Río e empezou a súa aventura laboral, aínda que non foi tan ben como esperaba. Enfermou e volveu a España, onde convenceu á súa muller para emprender unha nova viaxe cara a Brasil, facer caixa e retornar nun par de anos.

Atrás quedaba de novo o pequeno Manuel, a quen a vida e os seus caprichos deixaría sen pais moito máis tempo do previsto. En Río a familia creceu rápido: Eduarda, Avelino e Celia. Tres embarazos e tres fillos que impedían un retorno que nunca se produciu. 

Ata 1966, cando o reparto dunha herencia familiar abriu unha porta que conducía ata Galicia. O plan era volver para quedarse, pero nestas cousas de familia e testamento sempre hai problemas. Ao final tocou volver, e o pequeno Manuel, que xa non era tan pequeno, afrontou o "gran reto" da súa vida.

O río Gafos nace silencioso en Mato da Xestiña, Figueirido. Un diminuto torrente de auga que crece pouco a pouco camiño de Pontevedra. Alí chega con máis vida, con máis corpo, con máis gracia, atravesando a cidade ata desembocar na ría. Cruza varios molinos e distintos lavadores, cargados de historias vividas hai case dous séculos, cando estaba prohibido lavar no curso do río Lérez, o irmán maior e coñecido. Atravesa tamén dezaseis pontes. Un deles, pouco antes do final, o Ponte Nova ou Ponte Vella, que xunto ao Ponte do Burgo do Lérez (outra vez o que goza de máis fama) deu nome noutra época á capital da provincia: 'Ad Dúos Pontes'.

Esta é unha historia, doutra historia que forma parte da nosa historia. A de Óscar Reinoso, galego e ourensán, que un día tivo que emigrar, polo que fose, e que hoxe volveu a casa, enchendo coa terra aquelos recordos de añoranza, de olor a choiva, de copas de licor café. Unha viaxe circular que pasa por Dublín e por Lisboa, e que conclúe no río Gafos. Pero vaiamos por partes.

Óscar, 32 años, licenciado en Dirección e Administración de Empresas, decidiu un día que o mundo era máis grande que Galicia, e emprendeu a súa aventura persoal.

Primeiro, Lisboa, onde estivo uns meses antes de marchar cara a Dublín. Irlanda, con todo, non callou, así que deu marcha atrás cara a Lisboa, onde comezou, sen sabelo, a apuntar cara o río Gafos.

Alí realizou un Máster en Investigación en Estudos Urbáns na Universidade Nova de Lisboa. Unha especia de "reciclaxe profesional", como el mesmo apunta, que o levaría logo a unha tese sobre a necesidade de xestión de participación cidadá nos proxectos de investigación.