Un proxecto do CSIC estuda como a minería do ouro na Hispania romana transformou a paisaxe de Galicia, mediante a análise de mostras das explotacións auríferas para estimar o volume extraído e o seu impacto no territorio e a economía.

En concreto, o proxecto 'Avraria' investiga entre outras as minas da nosa terra, ademais das de Asturias, León e Portugal. "O desenvolvemento da minería antiga puido causar a transformación da paisaxe, dos usos do chan e da vexetación". Esta é unha das conclusións ás que chegou o equipo de investigadores, apunta.

Os científicos analizaron os depósitos de auga empregados nas explotacións mineiras romanas de Ou Courel (Lugo) e o proxecto prevé estender o traballo de campo a outras zonas de Galicia, Asturias, León e Portugal.

'Avraria', que comezou en 2020 e está previsto que conclúa en 2024, ten como obxectivo "estudar a explotación do ouro en Hispania e comprender os cambios que implicou sobre a organización do territorio, a estrutura económica e a conformación da paisaxe", explica Brais X. Currás, investigador do CSIC no Instituto de Historia.

O fin último é dispoñer dunha síntese histórica que achegue unha imaxe global do papel desempeñado polo ouro na evolución política e económica do Imperio Romano, e do seu impacto local na configuración da paisaxe.

O centro tecnolóxico galego Aimen, situado no Porriño (Pontevedra), lidera un consorcio internacional -no que participan 31 entidades de 9 países-, para desenvolver o proxecto PENELOPE, unha iniciativa pioneira para implementar a fabricación dixital de pezas de grandes dimensións.

Trátase dunha metodoloxía de fabricación dixital que permite unha produción máis flexible e precisa deste tipo de pezas. Para iso, as entidades que forman parte do proxecto poñerán en marcha un fío dixital que permite enlazar todas as etapas da fabricación de grandes pezas durante a cadea de valor.

A iniciativa, que conta cun orzamento de case 21 millóns de euros, "pode supoñer un cambio no paradigma actual de produción, xa que abordará de forma pioneira esta metodoloxía", apuntan desde Aimen. 

O motivo principal para poñer en marcha este proxecto está na actual complexidade da fabricación e reparación de pezas de gran tamaño. Así, os custos de redeseño e enxeñería son elevados e, con frecuencia, deben facerse constantes cambios para liquidar deformacións que se producen na fabricación das pezas. Iso obriga a recorrer á execución manual de operacións, normalmente bastante complexas.

A solución desenvolvida por PENELOPE consegue un elevado grao de precisión, automatización, calidade e presteza, axilizando o proceso e mellorando a produción en todas as etapas. O gran obxectivo é lograr unha solución global que ofreza un modelo de fabricación "cero defectos", e que mesmo, mediante a intelixencia artificial, permita mellorar a toma de decisións cos datos xerados en cada etapa da fabricación.

Para iso, a metodoloxía apoiarase no desenvolvemento de novas ferramentas dixitais centradas no operario, como son a robótica, a realidade aumentada e os exoesqueletos, que garantan a calidade e precisión para a fabricación de grandes pezas, preservando o coñecemento e habilidades dos operarios.

A idea é implementar este sistema en catro sectores de fabricación "craves", como son o metalmecánico, construción naval, aeronáutico e ensamblaxe de carrocería de autobuses.

Así mesmo, despregarase unha rede europea de demostradores abertos de tecnoloxía (didactic factories) para proporcionar capacidades de formación, perfeccionamento e reciclaxe, así como espazos de innovación , pilotos industriais e infraestrutura tecnolóxica.

Esta rede tamén facilitará o acceso ás tecnoloxías desenvolvidas en PENELOPE ao conxunto das empresas europeas de fabricación de compoñentes de grandes dimensións.

"A crise é a mellor bendición que pode sucederlle a persoas e a países, porque a crise trae progresos". A frase, de Albert Einstein, podería resumirse no tan manido devandito de que toda crise leva unha oportunidade. Ou, polo menos, e como neste caso, novas opcións de traballo en función da oferta existente, marcada, neste caso, pola 'nova normalidade' que trouxo aparellada a pandemia do Covid-19. 

Neste escenario, o goberno galego ten elaborado unha completa listaxe que analiza os nichos de mercado con maior proxección na nosa terra, e nos que o emprego se mostra máis activo. Entre estes, destacan as novas tecnoloxías aplicadas á sanidade, ao comercio electrónico, ás cadeas de montaxe industrial e á ciberseguridad. A educación, a atención domiciliaria da dependencia e a loxística ou a consultoría informática consolídanse tamén como nichos de emprego a pesar da crise sanitaria, que está a repercutir de maneira negativa noutros sectores da economía galega vinculados co comercio, o turismo ou a hostalería. 

Por tanto, as mencionadas áreas poden ser de gran interese para aqueles galegos que retornastes e buscades iniciar unha aventura empresarial ou conseguir un emprego.

Unha ducia de sectores con incrementos na Seguridade Social 

A situación de 'nova normalidade' fixo que unha ducia de sectores estean a demandar perfís concretos de traballadores e incrementasen nos últimos meses de ano as cifras de afiliacións á Seguridade Social con respecto a 2019. Trátase das actividades sanitarias, emprego público, educación, sector automobilístico, limpeza industrial e de edificios, actividades administrativas na xestión de chamadas, Tics, dependencia, telecomunicacións, servizos técnicos de enxeñería, loxística e distribución e da industria farmacéutica. 

Algunhas destas actividades xa viñan destacadas polo seu dinamismo na Guía de ocupacións con mellores perspectivas de emprego elaborada polo Observatorio de Emprego de Galicia, antes do Covid-19. Como a atención á saúde, na que xa se subliñaban as boas perspectivas de emprego para médicos de familia, persoal farmacéutico e técnicos en emerxencias sanitarias; ocupacións cualificadas ben situadas no mercado de traballo galego e que, pola influencia da covid, ven incrementada a súa presenza. 

Os novos retos tecnolóxicos vinculados á sanidade apuntan cara a futuras necesidades de técnicas e técnicos data scientist (para orientar as decisións para partir da análise de enormes cantidades de datos) e desarrolladores de apps (dirixidas á mellora da atención aos pacientes). 

“Testear, testear e testear. Sabemos que é unha das ferramentas máis importantes para controlar a pandemia. Pero en todo o mundo, cando hai demasiados casos, os test non alcanzan”. A frase corresponde a o divulgador científico arxentino Nicolás Olszevicki, que describe nun vídeo o denominado sistema ‘ pooling’ de cribado do Covid, argumentando que en determinadas circunstancias “pode axudar a que non se saturen os sistemas de testeo e a tomar medidas máis intelixentes para reducir a circulación do virus”.

A idea non é nova. Utilizouse por primeira vez para detectar a  sífilis na II Guerra Mundial a iniciativa do profesor Robert Dorfman e máis tarde contra o VIH nos anos 80, cando os tes resultaban caros e raros. É habitual en recompilacións de mostras de bancos de sangue ou en a detección de probas infecciosas en animais.

En esencia, trátase de mesturar nunha soa mostra as extraccións obtidas de varias persoas. Se testea esa mostra conxunta e, se resulta negativo, enténdese que todos están libres de Covid-19; se resulta positivo, hai que facer a proba individualmente a cada un. É dicir: aplícase a un grupo unha soa PCR.

Equipos robóticos integrados

Unha técnica na que Galicia foi pioneira, por primeira vez en España este método pooling a través dun laboratorio situado no Hospital Álvaro Cunqueiro, en Vigo, que permite integrar en Unha técnica na que Galicia foi pioneira, por primeira vez en España este método pooling a través dun laboratorio situado no Hospital Álvaro Cunqueiro, en Vigo, que permite integrar en un único dispositivo todos os equipos robóticos deste procedemento deste procedemento.

O sistema está conformado por diferentes equipamentos:

• Un módulo preanalítico que destapona, clasifica e rexistra a entrada da mostra, e garante que cumpra as condicións para analizar
• 2 robots pipeteadores que actualmente agrupan 20 mostras nun mesmo tubo –uno deles doado pola Fundación Amancio Ortega
• 2 equipos de extracción que preparan a mostra e realizan a PCR
• 3 módulos termocicladores que ofrecen o resultado final do pool

Nos últimos anos os drons incorporáronse cada vez máis ás nosas vidas, tanto para o lecer como para o seu uso en centos de negocios e empresas. De feito, en España existen actualmente máis de 4.600 operadores de vehículos aéreos non tripulados, segundo datos de a Agencia Estatal de Seguridad Aérea (AESA).

Que o seu emprego protagoniza un novo nicho de mercado non é ningún secreto, e é que se xa están a ser utilizados para actividades de vixilancia, prevese que o seu uso esténdase a o sector primario ou ao ecosistema de as cidades intelixentes; con todo, para dar soporte a este uso é crucial abordar a seguridade e xestión do tráfico aéreo en espazos compartidos por distintos tipos de aeronaves, tanto tripuladas como non tripuladas.

Galician SkyWay céntrase precisamente nesta problemática: o proxecto aborda os problemas técnicos actuais e futuros que se poden expor nun escenario no que drons e avións non tripulados teñan unha alta implantación.

Cun investimento total de case 10 millóns de euros, Galician SkyWay está liderado por  Boeing Research & Technology Europe (BRTE)e desenvólvese no marco de a Civil UAVs Initiative impulsada pola Xunta de Galicia, un claro exemplo da aposta decisiva pola cooperación público-privada no sector aeroespacial, baixo fórmula de Compra Pública Innovadora. No proxecto participan empresas tecnolóxicas punteiras do Polo Aeroespacial galego como son Gradiant, Televés,  Centum  R& T e  INTA, está última encargada da realización de ensaios de voo que levan a cabo no centro CIAR, que se atopa localizado en Rozas (Lugo). Adicionalmente, outras dúas empresas relevantes forman tamén parte do proxecto como son ENAIRE e Soticol.

Se o pasado mes era o programa Principia o que permitía a incorporación de máis dun centenar de investigadores a distintos centros de coñecemento e institucións da nosa terra, esta vez é a Axencia Galega de Innovación ( GAIN) a que reforza a aposta pola captación de talento galego tras formalizar 100 contratos predoctorales para científicos que desenvolverán o seu labor de investigación nas tres universidades da nosa terra.

Galicia segue así potenciando o seu sistema de I+D+i, dotándoo de estabilidade e impulsando a súa excelencia. Esta vez, son máis de 8 millóns de euros destínanos ao financiamento deses contratos ata o ano 2023

O obxectivo pasa impulsar a formación de persoal investigador desde as súas etapas iniciais, comezando pola preparación da tese doutoral, e contribuíndo a que o sistema galego alcance unha dimensión dos seus recursos humanos de investigación comparable a outros países europeos.

Tipos de contratos

• Dos 100 contratos predoctorales concedidos, 57 correspóndense coa modalidade A. Estas axudas -dotadas con 25.000 euros anuais por contrato- están enfocadas a potenciar as traxectorias de investigación vinculadas a áreas estratéxicas para mellorar a competitividade, o crecemento económico e o emprego sostible a través da innovación.

• As 43 axudas restantes -cun importe de 22.900 euros anuais por investigador- correspóndense coa modalidade B, que busca garantir a representación de todas as ramas do coñecemento, establecendo no ámbito das universidades do SUG un número de prazas para aquelas áreas que se atopan con máis dificultades de encaixe directo nos sectores produtivos, pero que resultan fundamentais para o crecemento sostible dunha economía baseada no coñecemento.

Todos estes contratos inclúen, en caso de solicitarse, estadías de tres meses de duración no estranxeiro cun importe complementario de ata 6.000 euros

Por universidades, do total de contratos, 20 formalízanse coa Universidade da Coruña (UDC), 52 coa Universidade de Santiago de Compostela (USC) e 18 coa Universidade de Vigo (UVigo). A maiores o resto dos contratos serán coa Fundación Biomédica Galicia Sur (1), co Instituto de Investigacións Mariñas do CSIC (3), coa Fundación Instituto de Investigación Sanitaria de Santiago de Compostela (4) e coa Fundación Profesor Novoa Santos (2).

Paul Wallich é físico e estudo en Yale, exerce como editor e xornalista, e é tamén, e sobre todo, pai de familia. Talvez por iso unha mañá calquera dun mes calquera de 2012 ingenió un artefacto para seguir ao seu fillo ata a parada do autobús, situada a uns 400 metros de distancia do fogar.

A idea, en principio primitiva, cobrou forma no seu desenvolvemento: un abellón teledirigido ao que incorporou un móbil para seguir as peripecias do pequeno desde a pantalla do computador. Un punto de partida que complementou con unha baliza GPS na mochila do pequeno, co obxectivo de que o artefacto non se achegase a máis de catro metros e medio do seu fillo.

Como imaxinan, aquilo non terminou de callar, e Wallich tivo que seguir vixiando en persoa ao seu fillo ata a parada. Con todo, a idea saltou aos medios e foi o punto de partida de o hoxe chamamos drons.

E iso, ideas, é o que se segue buscando ao redor destas aeronaves non tripuladas. Novos proxectos cos que adiantar o futuro e que se queren impulsar desde a aceleradora do polo aeroespacial situado no aeródromo de Rozas, en Lugo. Iniciativas que na súa terceira convocatoria céntranse na loita contra o Covid a través do emprego de drons.

A aceleradora, denominada  BFAero e que está promovida polo goberno galego, conta coa participación de empresas como Indra e Babcock, o Centro Tecnolóxico de Automoción de Galicia e un ecosistema aberto do que forman parte as universidades galegas, centros tecnolóxicos e o Consorcio Aeronáutico de Galicia.

En pleno proceso de captación da súa terceira convocatoria, este programa de emprendemento seleccionará sete novos proxectos reivindicando así a súa aposta pola atracción de talento no sector dos drons e os vehículos non tripulados desde Galicia.

O grupo biofarmacéutico Zendal, a través da súa filial Biofabri, situado no Porriño (provincia de Pontevedra, Galicia), foi seleccionado pola compañía americana Novavax para a produción industrial da súa vacina contra o Covid.

Así o recolle o acordo asinado entre ambas as empresas - Biofabri e Novavax-, que permitirá á compañía galega producir para a Unión Europea a vacina deseñada pola farmacéutica con sede en Meryland.

Os ensaios clínicos para dita vacina atópanse actualmente na fase 2, e estímase que inicien a fase 3 a finais do terceiro trimestre de 2020.

O grupo Zendal subliña nun comunicado que este "é un importante reto, xa que se pon á cabeza das compañías biotecnolóxicas ao ser a única española ata o momento en entrar no proceso de fabricación dunha das vacinas nas que se traballa para previr o Sars- Cov-2, neste caso a deseñada pola americana Novavax, e facelo ademais a nivel europeo".

En palabras de Andrés Fernández, CEO da compañía, "este acordo é a ratificación do noso esforzo permanente pola innovación e a nosa aposta pola excelencia en biotecnoloxía". "Tamén desde Zendal queremos destacar o apoio mostrado polo Ministerio de Sanidade e a Axencia Española do Medicamento durante todo este proceso", engade.

Galicia podería converterse na primeira comunidade española en lograr a vacúa fronte ao Covid. En concreto, a investigación do grupo que dirixe José Manuel Martínez Costas no Centro Singular de Investigación en Química Biolóxica e Materiais Moleculares da USC ( CiQUS), en colaboración co grupo de Javier Ortego ( CISA- INIA), avanza de maneira favorable en busca da inmunidade. Ata o punto de que xa está previsto, a comezos do próximo ano, a proba en humanos

Este equipo impulsa unha vacina cuxa estratexia resulta totalmente diferente ás demais, aproveitando unha metodoloxía desenvolvida polo propio conxunto de investigadores e patentada pola Universidade de Santiago.

O obxectivo pasa por programar células de calquera tipo para que fagan unhas esferas de tamaño  micrométrico ou nanométrico que permitan que calquera proteína que interese participe da construción da devandita esfera. Deste xeito, e tras introducir tres proteínas diferentes de coronavirus, o equipo obtivo unha partícula de forma esférica totalmente enche da proteína que interesaba.

"O noso preparado de vacina estaba previsto para realizarse con tres proteínas diferentes, unha delas que é moi difícil de obter”, detalla Martínez Costas. “Agora mesmo véndense case todas as proteínas de coronavirus, pódense obter, pero esa non a vende ninguén pola súa complicación”, apunta, e engade que, “no caso de que ao final non puidésemos contar con ela tampouco pasaría nada, a vacina formaríase igual, pero por sorte conseguimos esa terceira composición”.

Os resultados de probas preclínicas, a finais de ano 

Estas microesferas teñen capacidade para estimular o sistema inmune, o que axudaría no caso de pacientes maiores, cunha inmunidade debilitada. A produción de microesferas é ademais moi económica. Esperan ter resultados das probas preclínicas en ratos a finais deste ano. A partir de aí empezaríase a estudar o paso a fase clínica.

“O noso sistema é moi rápido, temos varias modalidades de tecnoloxía e unha en concreto moi rápida coa que planeabamos sacar adiante este proxecto”, explica o investigador do CiQUS.

A pesar desta boa noticia no curso da investigación, José Manuel Martínez Costas móstrase prudente, e considera que ata que estea lista para ser comercializada no mercado “terá que pasar moito tempo”, xa que que as probas en animais non só realizaríanse en ratos, acto seguido “habería que buscar un animal máis próximo ao ser humano, como algún tipo de macaco”. Finalmente, o último paso serían os “ensaios clínicos” en humanos, “se logramos financiamento para iso”, sinala.

A 'nova normalidade' está marcada por moitas cousas que xamais pensamos en vivir. Algunha delas, sen dúbida, retrotrae á añoranza, á necesidade de recuperar, nalgún momento, aquela 'vella normalidade' ou 'normal normalidade' henchida de bicos e de abrazos, e carente de calquera tipo de máscara insoportable

Ninguén sabe canto falta para chegar ata aí, pero todos coinciden en que o paso previo, ineludible, é a consecución dunha vacina eficaz. A primeira, rexistrada polos rusos, despexou esta semana parte do escepticismo xerado tras publicar a prestixiosa revista 'The Lancet' un artigo no que se afirma que os seus primeiros resultados da vacina son prometedores: é segura e xera anticorpos

Son as conclusións das fases uno e dúas dun ensaio realizado por agora en 78 persoas de entre 18 e 60 anos, e que na súa fase tres prevé alcanzar a uns 40.000 cidadáns. Un escenario no que comeza a pensarse xa na distribución da vacina Sputnik V -nome que homenaxea ao primeiro satélite lanzado ao espazo en 1957-, e que en España correrá a cargo da empresa galega IberAtlantic.

"Estamos especialmente satisfeitos da confianza depositada por Roscongress -fundación rusa que remitiu a proposta de distribución- para a achega na distribución e o alcance da vacina rusa e axudar a paliar os efectos tan negativos desta pandemia”, afirma Pedro Mouriño, CEO de IberAtlantic

Á espera dun prazo concreto 

Segundo informan as autoridades rusas, a vacina garante unha inmunidade estable, por un período de ata dous anos, e foi autorizada por estar a súa seguridade probada segundo os estándares e normativas do país. O Goberno ruso está a producir a vacina e iniciou unha campaña de inoculación, en primeira instancia e de maneira voluntaria, a persoas traballadoras dos sectores sanitario e educativo.

Aínda non existe prazo concreto para a comercialización da vacina rusa, xa que o fármaco ten que superar os trámites necesarios para o cumprimento das normativas europea e española, que son moi esixentes.

“Non falamos de prazos, senón de cumprimento de normativas. Non podemos dicir con exactitude canto prolongarase o proceso cara á comercialización, isto depende dos organismos europeos”, afirma Irina Krivich, responsable de desenvolvemento de negocio en IberAtlantic para o mercado de Rusia & CIS.

IberAtlantic está a acompañar o proceso como socio en España e como ponte cara ao mercado iberoamericano e africano. “Nós somos unha empresa que facemos trading… é dicir, de comercio internacional, e estamos orientados a mercados de África e Iberoamérica”, apunta Mouriño. E engade: “Aínda é pronto para falar as condicións e termos concretos da colaboración, que podería concretarse baixo distintas modalidades”. IberAtlantic podería buscar alianzas para a distribución ou fabricación da vacina rusa mediante unha licenza de patente, ou podería actuar como axente no apoio para a aprobación da vacina.

O proceso de comercialización internacional da vacina rusa, xa sexa no ámbito nacional, europeo ou iberoamericano, aínda debe superar diferentes etapas e tramites regulatorios, aínda que o seu rexistro en Rusia dá esperanzas para lograr unha protección duradeira e así deter a pandemia.