En 1949, Luís Seoane poñía, por primeira vez en trece anos de exilio en Arxentina, os pés no continente europeo, onde pasa cinco meses entre París e Londres. Na travesía de regreso a Buenos Aires, aproveitando unha escala técnica que realiza o Highland Princess no porto de Vigo, el e a súa muller poden verse e conversar con algúns vellos amigos durante tres breves horas. Xa de novo a bordo do paquebote, aguilloado por un sentimento de derrota persoal e xeracional, Luís Seoane acomete, pola pura necesidade de expresar o seu malestar, a composición de «Desde o Highland Princess», o segundo dos dous poemas que utilizará de pórtico en ' Fardel de eisilado', cando se decide a publicar o poemario en 1952.

Para ilustrar o que era o seu primeiro libro de poemas, o artista empregará ademais os debuxos que realizara dos emigrantes que compartiron con el as longas horas de lecer no «combés de terceira» do barco.

Deste xeito xorde un libro icónico que agora rescatan o Consello da Cultura Galega e a Secretaría Xeral dá Emigración no marco da colección que veñen impulsando de modo conxunto "Clásicos da Emigración". Un conxunto de obras que pretende ofrecer un reflexo fiel do que supuxo a emigración galega, tanto para aqueles que a viviron desde os seus países de destino como para os que os viron marchar. 

Neste sentido, Seoane enuncia en ' Fardel de eisilado' a súa persoal reflexión sobre a emigración e o exilio; segundo o poeta, dúas caras converxentes nunha idéntica realidade, caracterizada polo alleamento e a exclusión social. A lírica galega oriéntase así cara aos campos do socialrealismo, servíndose dunha linguaxe de intención prosaica pero de ambición épica.

Colección "Clásicos da emigración"

'A emigración en Galicia' publicada por Ramón Castro López en 1923 foi o punto de apertura desta colección integrada por unha ducia de títulos de diferentes xéneros que hoxe en día son difíciles de atopar en bibliotecas ou librerías e que, así, poden ser máis accesibles para o público investigador, pero tamén para calquera persoa interesada no tema.

Reúne as distintas perspectivas que marcaron un dos fenómenos demográficos máis importantes dos últimos séculos en Galicia a través de obras que abarcan tanto ensaios como literatura de ficción ou biografías, entre outros xéneros, escritos entre principios do século XX e os anos 60, aproximadamente. Cada un dos volumes está prologado por un especialista contemporáneo na materia, como Ramón Villares, Raúl Soutelo ou Xosé M. Núñez Seixas, entre outros. 

Arquivo da Emigración Galega

O Arquivo dá Emigración Galega é un centro que desenvolve proxectos de investigación que tentan aproximarse ao fenómeno migratorio desde os máis diversos enfoques, cun carácter netamente interdisciplinar. Entre as súas áreas de traballo está a difusión de estudos sobre o fenómeno migratorio, a través de publicacións de obras de interese cultural e científico. Está dirixido por Xosé Manoel Núñez Seixas e conta entre os seus membros con Antía Pérez, Xesús Fraga, Raúl Soutelo ou Luís Domínguez.

VISUALIZA E DESCARGA A PUBLICACIÓN

Ninguén sabe moi ben cando comezou aquel trajín de xente; de idas e vindas en branco e negro, cor adecuada á nostalxia; de maletas cargadas de roupa e de esperanza, de abrazos furtivos para combater á morriña. Porque éa ausencia de comezo, precisamente, confiere maior sentido e certeza á diáspora galega polo mundo. En barco, alén do inmenso azul A tlántico.Por estrada, moitas veces, a éta Europa tamén acolledora.

Como aqueles que chegaron a Marsella, pleno corazón da costa azul francesa. Galegos como Manuel Silva, que deixou Moraña (Pontevedra) atrás con apenas 19 anos, fai case medio século, e que hoxe contempla a vida coa pausa propia que dá calquera mirada atrás. Un pedacito de Galicia en Marsella que ofrece ouna visión na que se mesturan proxectos de traballo e persoais, a creación dunha familia, a súa filla Sabrina, e de fondo, o Centro Galego de Marsella, que preside desde fai 15 anos.

Tamén en época de Covid. Esa pandemia que levou por diante, por exemplo, a celebración do 41 aniversario da asociación ou o festival Celta previsto para abril.

“Na nosa rexión a pandemia vai baixando aos poucos. Chegamos a ter case cada día 110 pacientes no hospital, e agora temos uns 65”, expón Sabrina, tamén vicepresidenta do Centro, que trazaos seus recordos á beira de Manuel: o primeiro confinamento que obrigou a pechar as portas da entidade até finais de maio; a reapertura un par de sábados en xuño; as vacacións en xullo e agosto; outra pequena paréntese en setembro…

Agora, Marsella, como Europa, vive nun toque de queda permanente. Até o 15 de decembro, en Francia só se pode saír para traballar e para facer a compra, tendo que estar en casa a partir do nove da noite. A hostalaría permanecerá pechada até o 20 de xaneiro e, por suposto, non haberá festa de fin de ano no Centro Galego de Marsella.

A asociación agrupa hoxe a uns 170 socios, dos cales 86 son galegos nados na nosa terra. Eles, como o resto, viven ao día en época de Covid.

Pasaron xa noves meses desde marzo. Un embarazo completo no que Galicia, España e Europa han ido tomándolle o pulso á pandemia. Confinamentos domiciliarios, peches perimetrales, estados de alarma, índices de positividad, presión asistencial… Palabras e expresións que atoparon un oco nas nosas charlas, asentándose con sixilo, case senqu erer, como esa visita exasperante que non acaba de entender que tes soño.

“E non se podían crer que nun día o mundo púxose patas para arriba e que vivían nun distinto. No mundo de Chernóbil”. Ou no de Covid. A mesma sensación de estrañeza e caos que relata Svetlana Alexievich nas súas Voces de Chernóbil.

Voces que hoxe, como as da galeguidade, chegan de todas partes do mundo. Por exemplo, desde o corazón de Alemaña, onde a asociación De Berlín Son suma ano e medio de existencia co obxectivo de “apoiar a cultura galega” no país.

Cóntanolo Julián Lamas Rodríguez, galego, 38 anos, que deixou atrás a súa terra por traballo: “Xurdiu a oportunidade e quedeime. Son xestor de proxectos nunha empresa de software”. Algo que non lle impide seguir cunha das súas afeccións, que trasladou até Berlín: a pandereita.

“A asociación naceu cuns obxectivos moi amplos e xenerais de apoiar a cultura galega en Berlín, pero a nosa principal actividade é a pandereita”, resume Julián, á vez que lembra que un “primeiro ano moi activo” no celebraron un par de foliadas, un concerto en Nadal, ou participaron no Entroido das Culturas de Berlín, un festival intercultural e internacional.

A súa infancia son recordos dunha letra de Perales. Acordes que cheiran a cana e a café ; a guayaba, a pel morena e a tabacou. A futuro e liberdade, polo menos ao daquela ‘América’ soñada polo artista fai case 30 anos. “Cando era moza en casa escoitábase moito a Perales. ‘América’ era unha das cancións que máis soaba, e a min evocábame á miña outra terra, a Europa, a Galicia, a aquilo afastado e querido”, lembra Belén Casal, un compendio da emigración en apenas 31 anos.

Porque Belén, como tantos outros, é galega de Montevideo; ou uruguaia de Compostela, que máis dá. Aínda que sería máis correcto falar de Barciademera, o pobo de Eduardo Casal, o seu pai. Ou de Piñeiro de Areas, a segunda terra de María Gil, a súa nai. Dous pedacitos de mundo apenas separados por cinco quilómetros de fincad e montaña.  

María nacera en Uruguai, pero pasaba longas tempadas en Galicia. Eduardo era deaquí , onde a súa familia rexentaba unha panadaría. No medio, como nexo de unión de dúas historias tan próximas, aínda sen sabelo, unha festa do pobo. “Coñecéronse aí de adolescentes, e casaron en Vigo anos máis tarde, en 1972”, pecha o círculo Belén.  

Un matrimonio do que sairían 4 fillos -a propia Belén, que é a pequena; Pablo, María e Francisco-, nun constante ir e vir entre Galicia e Uruguai. “Co terceiro, os meus pais decidiron quedar alí. Volviamos no verán”, detalla Belén, que inicia entón o seu “lazo afectivo con Galicia”. Recordos que van e vénn, “non tanto de acentos senón de cheiros”. Aromas de xullo e agosto que cheiran a monte e a praza… a Perales.

E para matar a morriña, xorde entón o Centro galego de Montevideo, coas súas clases de baile: “O meu outra familia”. O tempo pasa e os lazos estréitanse a través de diferentes programas que vai ofrecendo a Xunta: Escolas Abertas, monitora nos Campos de traballo… “Estas actividades acompañan a túa vida, reforzan os lazos con Galicia que quedan para sempre na memoria psicoafectiva. Séntesche moi preto, máis aló dos quilómetros. Sentes como teus os dous países”.

E talvez chega un a comprendelos e querelos até o punto de realizar o traballo final de carreira -Comunicación Social alá, Xornalismo, aquí- sobre os emigrados galegos a Uruguai entre os 40 e os 60. Un instante na vida de Belén no que se cruza outra deses ensinos que ás veces nos golpea de modo inesperado, como un refacho de aire frío no inverno; como a fame despois dunha comida.

O Nadal, aínda en época de Covid, continúa sendo un dos momentos máis esperados do ano para os máis pequenos da casa. Instantes de ilusión, de alegría, de familia, da incerteza de saber que nos traerán os Reis Magos, de relatos que evocan outra época. Como os contacontos do programa “Un Nadal de Contos” da Aula GaliciaAberta, que comezan a emitirse mañá, e que incorporan un novo concurso para todos os nenos que queiran participar.

Así, os máis pequenos terán a ocasión de tomar parte, dun modo máis activo, en cada unha das dez historias que compoñen a iniciativa, e que alternarán contos de Nadal con outros sobre o Xacobeo ou relatos de figuras soadas como o pirata Benito Soto. 

Para iso, só terán que realizar as súas creacións relacionados cos contacontos e envialas á dirección de correo electrónico aulagaliciaaberta.emigracion@xunta.gal. Os debuxos deberán remitirse ao concluír a emisión de cada un dos dez contacontos. O agasallo consistirá nunha mochila, un polo e unha gorra. As bases do concurso publicaranse mañá, antes do inicio do primeiro dos contacontos.

As sesións, levadas a cabo por Polo Correo do Vento, emitiranse a través de o Facebook Live de GaliciaAberta os mércores e sábados de 20 a 21 horas de España, desde mañá e ata o 26 de decembro. 

Aqueles que non poidan velo en directo terán a oportunidade de visualizalo posteriormente nas redes sociais da Secretaría Xeral dá Emigración, e mesmo na súa web institucional, onde quedará colgado tan pronto finalice a actividade.

A estrada de Valladares, en Vigo, discorre tranquila, atravesando a parroquia de lado a lado coa mesma calma coa que a auga se desliza, sedienta, entre as rocas. Un puñado de liñas brancas que chegan a unirse ante os ollos, en contraste co gris escuro do asfalto.

Case ao final, o roteiro vira á dereita e comeza unha rápida ascensión, demasiado pronunciada ás veces, demasiado vertixinosa a intres. O sol da tarde devora as últimas follas do outono, que comeza a pintar de ocre a ladeira.

Un macizo gris e verde que sobe cara ao azul morado, malva escuro, co que van tiñéndose as nubes dun ceo despexado no que, ao fondo, sobre a delgada liña que marca o horizonte, comeza a fundirse o sol entre bocados.

Ao carón, o Cepudo, ao outro o Monte Alba. Os dous, con Vigo nacendo entre os dedos dos seus pés, alá abaixo, moi abaixo, máis de 500 metros en liña descendente cara á Ría, que agora reflicte os últimos retrincos do crepúsculo conferindo toda a súa pureza ás Cíes, ao leste, e a Baiona, cara ao Oeste.

Se es galego, resides no exterior e atravesas un mal momento, este programa interésache. Aínda estás a tempo de solicitar unha da denominadas axudas de emerxencia social, que cada ano promove o Goberno galego para os residentes no exterior que, por motivos diversos, atópense nunha situación de especial dificultade

O programa busca facer fronte ao complexo escenario que se está producindo en moitos países como consecuencia da actual pandemia do Covid-19. Para iso, conta cun orzamento de 200.000 euros que se poderá triplicar no caso de que sexa necesario.

Así, e co obxectivo de que ninguén que o necesite quede fose, o prazo de solicitudes aínda está aberto. Tes até o vindeiro luns 16 para solicitar a túa axuda.

Que cobre a axuda

• Situacións de marxinación social ou dun elevado grao de dependencia.
• Contextos derivados da perda, inadecuación ou dotación básica da vivenda habitual ou familiar.
• Problemas perentorios referidos á alimentación, vestido, educación e outros similares.
• Situacións derivadas de problemas sanitarios graves.
• Situacións sobrevindas derivadas de graves catástrofes naturais ou outras causas que provoquen a perda ou grave deterioración da vivenda habitual e do enxoval.

Beneficiarios

• Emigrantes galegos e os seus fillos que posúan a condición de persoas galegas residentes no exterior.
• Excepcionalmente, para o caso de ter que realizar unha viaxe as persoas ás que se refire este punto e que non poidan valerse por si mesmas, tamén poderá ser beneficiaria unha acode acompañante.

Requisitos

• Ter rendas ou ingresos insuficientes.
• Contar cun patrimonio insuficiente.
• Acreditar razóns de carácter social, sanitario ou asistencial de situacións sobrevindas nun tempo próximo ao da solicitude (como máximo nos últimos doce meses) e que requiran dunha actuación urxente ou da necesidade de realizar a viaxe por mor desta razón.

AÍNDA ESTÁS A TEMPO: SOLICITA AQUÍ A TÚA AXUDA!

A idea xurdiu por primeira vez antes de que o mundo puxésese patas para arriba. Ou patas abaixo, que máis dá. É o que teñen as pandemias. De fondo, o Xacobeo. E no medio, a vocación de axudar a quen emprende, parte principal deste breve relato, pero intenso, que nos achega a Asociación Palmira Boulevard. Un pedacito de historia de Ames, de Milladoiro, do seu comercio e da súa vida.

“Pensaramos, con motivo do Ano Santo, impulsar unha serie de accións coa Asociación de Comerciantes de Tui, para pór en valor o Camiño Portugués”, relata José Manuel Fernández Gómez, presidente de Palmira Boulevard.

Todo, insistimos, freouno o Covid. Pero esta e outras ideas retomáronse despois do estado de alarma. “A nosa vocación foi sempre a de axudar, a de facilitar as cousas aos comerciantes de Ames”, resume Fernández Gómez.

Pero tamén a aqueles que queiran vir desde máis lonxe para impulsar o seu proxecto profesional e persoal. A final de contas, o emprendimiento non entende de fronteiras.

E ese foi, precisamente, a orixe doutra historia, desta historia. A que levou á Asociación a porse en contacto coa Secretaría Xeral dá Emigración da Xunta de Galicia, pensando nos emprendedores retornados e na posibilidade de abrirlles as portas de Ames para promover as súas iniciativas.

“Temos varios locais listos para entrar, e a prezos moi accesibles. Damos todas as facilidades”, prosegue José Manuel, co convencemento propio do que viu crecer moitos proxectos. E en campos moi distintos.

Porque en Milladoiro hai un pouquiño de todo, de hostalaría, de comercio, de téxtil, de roupa, de pastelarías… de proximidade a final de contas. Un espazo ao que chegar e no que quedar. “A nosa idea sempre foi contar con iniciativas diversas, para que a xente veña e teña todo a man”.

1.400 familias galegas residentes en Venezuela beneficiaranse este ano das axudas económicas que o goberno galego promove cada ano co obxectivo de mellorar a calidade de vida dos fogares galegos do exterior, en un contexto difícil de seu en casos como o da república suramericana, e que se viu agravado este ano pola actual pandemia de Covid-19.

Neste sentido, o goberno galego ha incrementado os apoios alcanzando a 400 familias máis con respecto ás 1.000 coas que se colaborou durante 2019. Cada unha delas percibirá ao redor de 800 euros, sumando así o programa un investimento conxunto máis de 1 millón de euros.

A maiores, tamén se destinan 150.000 euros para a entrega de medicamentos en colaboración coa Hermandad Gallega de Venezuela, que será a encargada de distribuilos.

Trátase de medicamentos de difícil acceso en Venezuela e moi necesarios para a poboación, como pode ser a insulina.

Para o reparto das axudas e dos medicamentos xogan un papel destacado a Hermandad Gallega de Venezuela e as outras tres entidades de galegos no país: o Centro Gallego de Maracabio, o de Puerto La Cruz e a Hermandad Gallega de Valencia. Todos eles son o fío condutor que une á nosa terra coas familias do exterior, en especial con aquelas que máis o necesitan.  

“O apoio da Xunta de Galicia a estas entidades é o apoio de todos os galegos aos nosos compatriotas en Venezuela. É o momento de axudarnos como familia que somos, e como tal, Galicia non vai fallar”, o responsable de Emigración do Executivo galego, Antonio Rodríguez Miranda.

Neste sentido, a Irmandade Galega de Venezuela conta na actualidade con máis de 11.000 socios a quen brinda un importante labor social e lúdica, ofrecendo aos seus membros máis de 19 disciplinas deportivas, 15 agrupacións folclóricas -4 grupos de baile, 2 agrupacións corais, 3 grupos culturais de teatro e dúas bandas de gaitas-, así como accións sociais a través da oficina de benestar e asuntos sociais, en colaboración coa Xunta de Galicia. 

Coñecen aquilo do efecto bolboreta? O aleteo dunha desas  criaturas pode provocar un tsunami alén  do mundo, aínda que, por suposto, non o saibamos. Ou aquel soado  discursou de Steve Jobs na Universidade de Stanford? “Non podes conectar os puntos cara a adiante, só podes facelo cara atrás. Así que tes que confiar en que os puntos se conectarán algunha vez no futuro”.

Al goasí valería para resumir a historia de Antía Torrado. Porque un terremoto en Taiwan  pode derivar en que unha galega de Catoira case en Buenos Aires cun arxentino, previo camiño de volta á nosa terra. Os puntos, iso si, só cobran sentido cara atrás, desde a perspectiva que dá o futuro do pasado. Steve Jobs, como non, tiña razón.  

“Nacín en Catoira , pero cando era pequeniña mudámonos a Ourense. Aquí estudei turismo, e en terceiro de carreira (2015) funme de erasmus a Alemaña. Cando estaba alí, solicitei unha bolsa do Banco Santander para outro ano máis no estranxeiro. A idea era irme a Taiwan , pero houbo un terremoto e caeuse a opción. As alternativas eran Arxentina ou Bolivia”, resume Antía desde o presente , cos puntos xa unidos hai tempo.  

Ao final, escolleu Arxentina, onde trasladouse en 2016 con esa bolsa do Santander para cursar alí a súa tese sobre o ‘Desarrollo turístico dos poboados mapuches’. Unha patria irmá, onde os españois son ‘galegos’, e onde as percepcións, bolseira e estudante, son moi distintas ás que vivirá máis tarde, xa casada. E todo comezou con aquel terremoto grao 6 que zarandeou Taiwan en metade dunha noite de inverno.