O número de emigrantes galegos (persoas que naceron en Galicia e residen no exterior) volve baixar un ano máis en 2.861, continuando a tendencia dos últimos exercicios, que reforza a aposta polo retorno na Comunidade. 

Así mesmo, a poboación galega total que reside no exterior continúa incrementándose debido ás novas inscricións de descendentes de galegos nados no estranxeiro. En total, os galegos da diáspora alcanzan os 534.972 tras un incremento de 7.523 persoas segundo os datos publicados polo Instituto Nacional de Estatística (INE).

Esta diferenza explícase, principalmente, polo aumento da cifra de descendentes de galegos que viven no estranxeiro e que xa naceron no seu país de destino.

Estas novas cifras alteran lixeiramente o mapa da poboación galega no exterior, que segue liderando Arxentina con 181.037, seguida de Brasil con 51.409 e Cuba con 48.784, Suíza 41.188, Uruguai con 40.818, Venezuela, con 32.118, por diante de Estados Unidos de América con 26.108, Francia con 19.848, Alemaña con 17.901 galegas e galegos e o Reino Unido con 16.151.

Nova realidade migratoria

Esta realidade demográfica constitúe unha oportunidade para Galicia, que conta cun importante aliado fóra das nosas fronteiras para superar o reto demográfico que está a atravesar, non só a comunidade, senón toda España.

Con esta finalidade, Galicia foi pioneira na implementación da Estratexia Galicia Retorna que segue facilitando que os galegos retornen con programas como as bolsas BEME ou a liña de apoios ao retorno emprendedor. 

Precisamente o ano pasado, coñeciamos un fito importante para a comunidade galega, xa que, por segundo ano consecutivo, alcanzouse unha cifra histórica de retorno. Un total de 7.957 galegos decidiron volver a Galicia desde os seus países de residencia actual.

Se queres volver a Galicia e estás a pensar en cursar Formación Profesional, esta é a oportunidade que estabas a esperar. A Xunta acaba de abrir a convocatoria para solicitar algunha das 108 bolsas Retorna Talento FP para o próximo curso 2024/25, dirixidas a que os galegos do exterior poidades realizar estudos de Formación Profesional que vos permitan mellorar a vosa cualificación e volver a casa. 

O Goberno galego destina case 1 millón de euros a esta iniciativa, que forma parte da Estratexia Galicia Retorna, coa que o Goberno galego quere incentivar a quen resides no estranxeiro -tanto emigrantes como descendentes destes- a elixir Galicia para completar a vosa formación e incorporarvos ao noso mercado laboral. 

A través desta acción, búscase tamén que a sociedade galega enriquézase cos coñecementos e as experiencias profesionais internacionais que achegades quen resides ou nacestes no estranxeiro e que agora retornades a Galicia, ao mesmo tempo que se reforza a vosa vinculación coa Comunidade Autónoma. 

Como novidade fronte ás convocatorias anteriores, amplíase a idade límite dos solicitantes, pasando dos 40 aos 45 anos, favorecendo así que un maior número de persoas galegas que queiran retornar a Galicia poidan facelo alcanzando unha formación profesional recoñecida que posibilite a súa incorporación ao mercado laboral.

Todos aqueles mozos do exterior que esteades a pensar que facer o próximo curso, lembrade que tedes aberta a opción das bolsas BEME. Estas ofrecen a posibilidade de cursar os estudos de post grao en calquera das tres universidades de Galicia, e o seu período de solicitude está aberto ata o 30 de abril.

Ata o momento, as BEME ofreceron a posibilidade de volver a Galicia a máis de 1.000 estudantes de máster, impulsando o retorno do talento galego. É o caso de numerosas historias que fomos contando nestas páxinas, como a de Gustavo , a de Camila , a de Nerea , a de Fabiola , a de Óscar , a de Tamara ou a de Manuela . Mozos galegos, venezolanos, chilenos, arxentinos, uruguaios, brasileiros… cunhas raíces comúns e a vontade compartida de volver ás súas orixes. Á Galicia na que naceron eles ou os seus pais e avós.

Neste sentido, e xa antes da pandemia, moitos mozos do exterior mostraran a súa vontade de volver a Galicia a través das BEME, tal e como demostran as solicitudes que xa se recibiron. Peticións que se incrementan ano a ano.

Por este motivo, o goberno galego anima aos mozos galegos do exterior que conten cunha formación universitaria a solicitar unha Bolsa de Excelencia Mocidade Exterior (BEME) para cursar un máster o próximo curso nas universidades galegas. Este ano ofrécense outras 250 bolsas para facilitar a volta a casa de todo o talento galego. 

A blogueira Adriana Lueiro explica, neste vídeo, como se tramitan as bolsas BEME, e os pasos e documentación que se debe presentar para poder optar a esta axuda e facer un máster en Galicia. 

Non deixes pasar esta oportunidade: solicita unha bolsa BEME para volver á terra das túas orixes. 

A Xunta inaugura no Arquivo de Galicia, con motivo da celebración do Día Internacional de Muller, a exposición 'Fillas de Galicia. Mujeres na emigración', centrada na desigual participación que tiveron homes e mulleres nas asociacións galegas de emigrantes, tanto en América como en España.  

A mostra poderá verse na Cidade da Cultura ata decembro e está enmarcada na serie 'Mujeres Singulares' que cada ano organízase con motivo do 8M. Para conmemorar esta cita anual, a Xunta de Galicia tamén organiza no Arquivo do Reino de Galicia a mostra 'Mª do Milagre Rey Home. Galegas destacadas', unha mostra virtual que destaca a figura desta muller, pioneira no ámbito da arquitectura galega.

O director xeral de Cultura, Anxo M. Lorenzo, destacou que a mostra que acolle a Cidade da Cultura "convida a reflexionar sobre a dobre condición de ser muller e migrante a través de 56 documentos, entre os que se atopan libros de actas e de firmas, fotografías, cartas, historias clínicas e solicitudes para beneficiarse do Programa Reencontros da Xunta de Galicia". Todos eles, dixo, "son fondos que se doaron ao Arquivo de Galicia e que queremos poñer en valor coincidindo co Día Internacional da Muller".

A maior parte das pezas proceden de dúas asociacións: a Casa de Galicia de Montevideo, fundada en 1917, e a Asociación Ou Penedo, creada en Barcelona nos anos 80. Xunto a eles tamén se mostran historias clínicas do Hospital Psiquiátrico de Conxo e diferentes testemuños das relacións coas comunidades galegas levadas a cabo pola Administración autonómica.

Ao acto tamén asistiron a subdirectora xeral de Arquivos e Bibliotecas, Mª Carmen Calviño; a directora-xerente da Fundación Cidade da Cultura, Ana Isabel Vázquez, e o equipo que coordina a exposición, María del Mar García Miraz,  Concepción García e Miguel López.

Primeira muller na directiva

A través da diversa documentación reunida nas seis vitrinas que compoñen o percorrido, móstrase como as sociedades formadas polas galegas e galegos na emigración eran controladas polos homes, mentres que as mulleres tiñan un papel secundario, normalmente agrupadas na chamadas Comisión de Damas, como sucedía en Montevideo. Algunhas cartas agradecendo a colaboración delas nos roupeiros durante as festas, xunto con fotografías deles sentados á mesa, dan conta desta situación.

Entre o material conservado da Casa de Galicia en Montevideo destaca a foto da primeira muller que formou parte da directiva, Olga González, no ano 1967. Ademais, as fotografías e libros de firmas deixan constancia das actuacións de mulleres artistas, moi recoñecidas en América, nas súas celebracións. É o caso da soprano María Valverde ou da compañía de teatro de Maruxa Villanueva, a primeira en representar a obra 'Os vellos non deben de namorarse' (Buenos Aires, 1941).

A comisión de sanidade, coñecida por Quinta de Saúde, foi un fito fundamental na asociación. Nela as mulleres participaron como traballadoras pero con importantes diferenzas salariais con respecto aos homes no desempeño da mesmas funcións. Así quedou reflectido na documentación que se expón.

Trátase dunha realidade que se deu en espazos e tempos distintos. Así, a exposición serve para comparar o que sucedeu en Montevideo e en Barcelona con setenta anos de diferenza.  E é que os documentos pertencentes á Asociación "Ou Penedo" Hogar Gallego, creada en Barcelona, mostran os mesmos roles a pesar de estar presidida desde a súa fundación por unha muller, Iolanda Díaz Gallego.

A mostra tamén reflexiona sobre o papel destas sociedades de emigrantes na repatriación daquelas persoas con enfermidades cronificadas. Moitas mulleres diagnosticadas con problemas de saúde mental regresaron a Galicia, onde foron internadas en hospitais psquiátricos como o de Conxo. Destacan na mostra os expedientes de varias mulleres e cartas de familiares que se refiren ás distintas causas da súa doenza como "malos tratos", "o clima" ou o "cambio de vida".

Programa Reencontros da Xunta de Galicia

A mostra finaliza cunha referencia ao Programa Reencontros co que a Xunta financia a viaxe a Galicia de emigrantes con escasos recursos. Algunhas solicitudes para acceder ao programa teñen un gran compoñente sentimental.

Se non o fixeches, aínda estás a tempo: ata o próximo 12 de marzo podes completar a súa solicitude para formar parte das 'Escolas 'Abertas' nas que os docentes se converten en alumnos. Este programa da Secretaría Xeral dá Emigración volverá reunir este ano a profesores responsables de impartir actividades nas entidades galegas no exterior, co obxectivo de ampliar coñecementos e habilidades sobre distintas materias relacionadas coa cultura e as tradicións de Galicia.

A Secretaría Xeral dá Emigración faise cargo da organización destes cursos e do custo da estancia, así como das viaxes de ida e volta dos participantes e do material didáctico.

O prazo de presentación de solicitudes, dun mes, nesta ocasión abre a posibilidade de participar neste programa a un total de oitenta docentes galegas e galegos residentes no exterior, dos que 20 procederán dos diferentes países de Europa, e outros 60, do resto do mundo. 

Trátase dun programa que pretende esparexer a cultura, modo de vida e actualidade de Galicia por todo o mundo a través da convivencia e a estancia de profesoras e profesores que imparten clases en diferentes entidades galegas do exterior, que transmitirán a súa experiencia propia a moitos outros nos seus lugares de orixe ou residencia habitual, mediante o efecto multiplicador dos cursos formativos. Desta maneira, a Galicia actual dáse a coñecer da maneira máis efectiva e afectiva.

Mellora de habilidades

As alumnas e alumnos deste programa son, así, á súa vez, formadores nos lugares dos que proceden, polo que os seus coñecementos, e tamén a súa experiencia de contacto directo coa realidade actual do país, chega deste xeito ás e os cidadáns da Galicia do exterior. Coa instrución e mellora de habilidades das e os docentes participantes na iniciativa, acrecéntase o interese e a formación de milleiros de galegas e galegos residentes, e mesmo nados, fóra da Galicia territorial.

Desde a Secretaría Xeral dá Emigración lembran "a importancia que a difusión da cultura galega ten tanto para a Administración galega como para os propios galegos residentes no exterior, agrupados en moitos casos en entidades cuxo principal obxectivo é manter nutridas e sas as raíces dos emigrantes e os seus descendentes coa súa terra de orixe".

Os cursos que levan a cabo nesta edición consisten en talleres de especialización das seguintes modalidades: gaita tradicional galega, baile tradicional galego, percusión tradicional galega, canto popular e pandeireta, confección de traxe tradicional galego, cociña galega e formación de persoal directivo das entidades galegas.

A presidenta do Consello da Cultura Galega (CCG), Rosario Álvarez, asistiu ao acto de nomeamento da Biblioteca Rosalía de Castro, na sede do Instituto de Cervantes de Curitiba (Brasil) e entregou varias obras da autora para a colección, editadas polo propio Consello e a Fundación Rosalía de Castro.

Rosario Álvarez agradeceu a decisión de bautizar a biblioteca co nome da autora galega, debido a que, "dicir Rosalía é dicir Galicia" e máis aínda en Brasil, co que Galicia está "unida polo mar" e por "a lingua galega e a lingua portuguesa, nacidas ambas as do mesmo touro medieval común".

Doutra banda, a sala de exposicións da sede cervantina de Curitiba exhibirá ata o próximo 20 de marzo a mostra 'Galicia imaxinada nas revistas dá emigración', unha antoloxía de revistas e publicacións editadas pola comunidade de emigrantes galegos en América.

Este proxecto, desenvolto polo CCG e a Xunta, foi exposto por primeira vez en Vigo en 2015 e, desde entón, percorreu varias cidades de Galicia, Brasil e Arxentina co compromiso, segundo a presidenta do CCG na inauguración da exposición deste martes, de "romper a imaxe negativa e pesimista" que existe sobre o fenómeno migratorio.

Símbolos identitarios de Galicia

A mostra conta con publicacións en papel como 'Céltiga', 'Suevia', 'Almanaque Gallego', 'Eco de Galicia' ou 'Terra Galega', revistas da emigración que influíron na configuración dos símbolos identitarios de Galicia.

"Os símbolos, como a bandeira ou o himno galego; as escolas de americanos, que introduciron a educación na Galicia rural e para as mulleres, ou a modernización tecnolóxica dos fogares constitúen algúns exemplos de como as novas vidas dos emigrados supuxeron un alento renovador", explicou Rosario Álvarez sobre esta exposición comisariada por Chus Martínez Domínguez.

No marco da Estratexia Galicia Retorna, o o Goberno galego ha activado unha nova edición do programa Retorna Talento FP para o curso 2024-2025. O obxectivo é que 108 mozos galegos do exterior poidan mellorar a súa cualificación e volver á súa terra de orixe con apoios que oscilan entre 6.500 e 10.800 euros.

O orzamento para esta convocatoria é de case 1 millón de euros. Neste curso 2023/24 son un total de 34 os mozos e mozas que están a cursar estudos de FP ao amparo deste programa nos centros integrados de FP Someso (A Coruña), Universidade Laboral (Culleredo), Ferrolterra (Ferrol), Vilamarín (Vilamarín) e no Instituto IES Chapela (Redondela). 

Formación básica

A convocatoria divídese en dúas categorías, en función do tipo de estudos que se ofertan. Así, a modalidade para recolle 48 bolsas para estudar programas específicos básicos de FP durante o curso 2024/25. Neste caso a bolsa é de 6.500 euros por alumno e a relación de programas formativos ofertados, a razón de 16 prazas cada un, é a seguinte:

60 prazas na FP Dual

No caso caso da modalidade B, inclúe un total de 60 prazas para cursar cinco ciclos de Formación Profesional Dual nos cursos 2024/25 e 2025/26, cunha bolsa de 10.800 euros por estudante. Neste caso, durante o primeiro curso poderán realizar unha parte da formación a distancia, pero a formación práctica nas empresas será sempre presencial, do mesmo xeito que todo o segundo curso. 

Os ciclos ofertados, con 12 prazas cada un, son os reflectidos na seguinte táboa:

A Consellería de Cultura, Educación, FP e Universidades asinará convenios con empresas de referencia das zonas de influencia de cada un dos centros educativos para o período de formación en centros de traballo deste alumnado.

Bolsas BEME

Doutra banda, o Goberno galego lanzou a finais de ano unha nova convocatoria das Bolsas de Excelencia Mocidade Exterior (BEME) para 2024/25, destinadas a fomentar o retorno de universitarias e universitarios menores de 40 anos á Comunidade autónoma, cubrindo gastos como viaxe, matrícula, aloxamento e manutención. Con axudas que oscilan entre os 8.000 e os 12.500 euros, a iniciativa forma parte da Estratexia Retorna 2023-2026 e investirá máis de 2,5 millóns de euros, ofrecendo preto de 2.000 oportunidades de retorno.

Compartir tradicións galegas, experiencias e sobre todo moita música e baile son as experiencias que ofrecen as 'Escolas Abertas' nas que os docentes se converten en alumnos. Este programa da Secretaría Xeral dá Emigración volverá reunir este ano a profesores responsables de impartir actividades nas entidades galegas no exterior, co obxectivo de ampliar coñecementos e habilidades sobre distintas materias relacionadas coa cultura e as tradicións de Galicia.

Se es docente fose da comunidade e queres sumarche a esta experiencia e colaborar na difusión da cultura galega, permanece atento: xa tes aberto o prazo para presentar a túa solicitude.

Profesionais galegos ensinarán técnicas didácticas sobre baile tradicional, canto popular e pandeireta, gaita, percusión, e tamén confección do traxe tradicional, e mesmo cociña, para que despois os participantes transmítanas aos galegos que vivides lonxe da vosa terra e que sintades preto as vosas orixes e tamén o modo de vida e a actualidade de Galicia.

O prazo de presentación de solicitudes, dun mes desde este luns, abre a posibilidade de participar no programa a un total de oitenta docentes galegos residentes no exterior, dos que 20 procederán dos diferentes países de Europa, e outros 60, do resto do mundo.

A Secretaría Xeral dá Emigración farase cargo da organización dos cursos e do custo da estancia, así como das viaxes de ida e volta das persoas participantes ou o material didáctico. 

Este programa permite difundir a cultura, modo de vida e actualidade de Galicia por todo o mundo a través da convivencia e a estancia de profesoras e profesores que imparten clases en diferentes entidades galegas do exterior, que transmitirán a súa experiencia propia a moitas e moitos outros nos seus lugares de orixe ou residencia habitual, mediante o efecto multiplicador dos cursos formativos. Desta maneira, a Galicia actual dáse a coñecer da maneira máis efectiva e afectiva.

Mellora de habilidades

As alumnas e alumnos deste programa son, deste xeito, formadoras e formadores nos lugares dos que proceden, polo que os seus coñecementos, e tamén a súa experiencia de contacto directo coa realidade actual do país, chega aos cidadáns da Galicia do exterior. 

Desde a Secretaría Xeral dá Emigración lembran "a importancia que a difusión da cultura galega ten tanto para a Administración galega como para os propios galegos residentes no exterior, agrupados en moitos casos en entidades cuxo principal obxectivo é manter nutridas e sas as raíces dos emigrantes e os seus descendentes coa súa terra de orixe".

Os cursos que levan a cabo nesta edición consisten en talleres de especialización das seguintes modalidades: gaita tradicional galega, baile tradicional galego, percusión tradicional galega, canto popular e pandeireta, confección de traxe tradicional galego, cociña galega e formación de persoal directivo das entidades galegas.

Calquera proceso de retorno leva sempre aparelladas moitas claves. Unha delas, talvez a máis importante, pasa pola consolidación dun marco laboral estable. Neste escenario, moitos dos que decidides volver a Galicia apostades por impulsar, co coñecemento adquirido, os vosos propios negocios. E cando falamos de emprendemento, nunca está de máis contar coa experiencia e o consello daqueles que xa afrontasen unha situación similar. 

Neste marco, nacía o programa MERLO, unha iniciativa impulsada pola Secretaría Xeral de Emigración e a Fundación Ronsel, que ten como obxectivo acompañar a aqueles galegos que volvedes á nosa terra para promover os vosos negocios, e que abre hoxe o prazo de inscrición. 

MERLO ofrécevos o asesoramento de mentores que vos axudarán a consolidar os proxectos empresariais. Deste xeito, o programa favorece a inclusión social, o aproveitamento e a posta en valor das oportunidades que ten Galicia para calquera emprendedor que volva a casa. 

Os participantes no Programa MERLO recibiredes asesoramento experto nas áreas de negocio que máis necesitedes, entre as que cabería destacar: estratexia e planificación empresarial, administración e finanzas, área xurídica-legal, tecnoloxía, informática, operacións e produción, recursos humanos, comunicación, márketing ou xestión das vendas.

Este asesoramento baséase na metodoloxía de mentoring experiencial no que a Fundación Ronsel foi pioneira e é referente en Galicia, mediante a cal os mentores transfiren o seu coñecemento e experiencia aos participantes contribuíndo ao seu crecemento persoal e profesional, pero sen intervir na toma de decisións.

O perfil dos beneficiarios de MERLO son emigrantes retornadas a Galicia que procedan doutros países e que, no momento da inscrición, residan e desenvolvan unha actividade profesional ou teñan un negocio en marcha na nosa terra.

A de Diana Benítez Carballeira é unha máis das múltiples historias que atravesan o azul violento do Atlántico, nunha viaxe de ida e volta compasado entre as irregulares ondas do océano. Pero é a súa historia, por iso resulta irrepetible. Un ir e volver sempre a Galicia, á terra das súas raíces, que arraigan tan profundo que se cruzan, case sen querer, con esa Venezuela que tamén estraña a intres, naqueles momentos nos que a calidez da auga vénlle á memoria. 

Pero Galicia é Galicia, “un encanto” cheo de “enerxía”, dun continuo contacto coa terra, cunha “natureza pura” difícil de esquecer. O rinconcito da súa familia, ao que Diana volveu grazas a unha das bolsa BEME que cada ano impulsa a Xunta.

Galicia é, en definitiva, a orixe de todo, o lugar de Paca e Guillermo, os seus avós, que houberon de emigrar noutra época, noutro tempo, nun espazo que a fame, o medo, a guerra ou o que fose fai que se lembre sempre en branco e negro.

Estamos a falar de comezos da década dos 50. Pouco despois, no 57, nacería Francisca, a nai de Diana, xa en Venezuela. Atrás quedaba Oleiros (A Coruña), onde Paca e Guillermo volverían cando os seus fillos -tres en total- fixéronse xa maiores. Porque a terra, a final de contas, sempre tira.

Sábeo ben Diana, que durante anos volvía no verán a ver aos seus avós, para retornar despois a Venezuela. Un abalo continuo que cambiou por mor dun accidente de tráfico. “Tiña un spa en Venezuela, terapias complementarias, estética relacionada coa medicina natural, lembra.

Pero ese accidente foi a porta de entrada cara a outro lugar máis incómodo, máis escuro, menos plácido. “Tocoume pagar todo. Economicamente estabamos ben, pero provocoume unha depresión horrible”, relata.