Esta, en resumo, é a liña familiar directa cara a Belén, que une Compostela coa Raíña da Prata nunha viaxe con máis idas que voltas ao principio. “Ela retornou tres veces, pero xa de grande. Foise en 1947 e volveu nos 90. Aos poucos perde o vínculo coa comunidade galega de Buenos Aires”, expón Belén, explicando esa necesidade de esquecer por non sufrir a distancia da terra.

“Todo o que me rodeaba”

Pero Galicia, aínda sen querelo, leva sempre no corazón, na alma, nun lugar moi noso e tan humano que se transmite sen buscalo, como os xenes. “Cando morreron, volvín a Galicia, e descubrín, estando aquí, que esta terra era todo o que me rodeaba”. Así de simple, así de intenso.   

Ese descubrimento consolida en Belén unha sensación de pertenza, algo “máxico” que a vai reconducindo cara a Galicia. “En 2014 tiña unha viaxe por Europa e decido vir coñecer á familia galega”. Durante eses meses, xa coa idea de facer un máster roldando a súa cabeza, unha moza de Brasil fálalle dos campos de traballo que o goberno galego organiza cada ano para os mozos da diáspora.

“Na delegación de Buenos Aires propóñenme vir de coordinadora”. Os puntos continúan uníndose.  Aí coñece a unha moza uruguaia da que se fai moi amiga. Máis tarde, en marzo de 2017, convócana para a entrega das ‘Compostelas’ aos mozos que fixeran o Camiño de Santiago con outro dos programas da Xunta. Un acto durante o que o secretario de Emigración, Antonio Rodríguez Miranda, fala dunha iniciativa nova: as bolsas BEME (acrónimo, en galego, das Bolsas Excelencia Mocidade Exterior), un programa que cada impulsa o goberno da rexión para que os mozos da diáspora cursen en Galicia os seus estudos de post grao.   

“Todo se vai reconectando con Galicia”. Máis puntos unidos. “Á semana tiña que ir ver a esa amiga a Uruguai, e leveille o folleto das BEME en man, en plan ‘imos’. E a miña avoa, que estaba internada desde facía 6 meses, falece por esa mesma época”. Xa non hai dúbidas. Os puntos terminaron de unirse. “Foi todo como unha conexión mística, moi máxica”.

Ao final, case sen querelo, “Galicia se entromete e aparece sempre de súpeto na miña vida”. Unha obsesión á que Belén afíxose e que busca achegar aos demais.

Hoxe, desde Santiago -esa cidade que é como “un cuentito” e cuxo centro histórico é “o máis bonito que vin na miña vida”-, aquela estudante de máster, aquela moza que foi unha das primeiras beneficiarias das BEME, dirixe a asociación de Mozos Emigrantes en Galicia, creada por bolseiros destas Bolsas Excelencia Mocidade Exterior co obxectivo de crear lazos que favorezan a integración social en Galicia dos mozos retornados.

“Non hai que romantizar a emigración”, recoñece Belén, coñecedora de que de Arxentina tamén se pode ter ‘morriña’. Bota de menos a familia, os amigos, “pequenas bobadas” como a comida ou as lambetadas… Pero aquí, nesa Galicia que sempre sae ao seu encontro mesmo sen buscala, proxecta a súa vida a longo prazo. Unha terra que xa era súa antes de sabelo, oculta na dor oculta da súa avoa.  

María José teno claro. O primeiro, terminar o máster; despois, homologar o título de médico que obtivo na Universidade do Zulia. E de fondo, no horizonte, Galicia, sempre Galicia, esa terra que, case sen sabelo, transformouna aínda coa barreira infinita do Atlántico.

“Aos dous anos xa estaba aquí. Gardo fotos vestindo de galega desde que teño meses de nada. Sinto como na miña casa porque coñezo Galicia de toda a vida”, resume María José, criada, como non, dacabalo do seu fogar e doutro fogar, valla a redundancia, o do Centro Galego de Maracaibo.

Cancións, bailes, gastronomía… Imaxes e recordos que se anudan na memoria. “Son unha galega que nacín no corpo dunha venezolana”. Un resumo perfecto para explicar tanta morriña, tanta Galicia en Venezuela ou viceversa.

Daqueles dous anos aínda acubilla na memoria os seus recordos; o peso de Galicia no corazón de calquera dos seus fillos. O pobo do seu avó, as romarías de verán, a música da banda que se eleva con esa paisaxe de fondo tan galego.

Os recordos do Apóstolo

Despois volvería con 7 anos, e a pequena nena venezolana, ou galega, que máis dá, rememora aquel período coma se fose onte. Foron 4 ó 5 meses de “comer moito polbo, moito bacallau”, de máis romarías, de compartir mesa cos irmáns do seu avó. E sobre todo do primeiro encontro con Compostela.

E que encontro na noite do Apóstolo: “O meu avó o meu levou a ver os lumes. Acórdome de todo; posme o vídeo dese día e lémbroo de ‘pe a pa’. Antes levoume a comprar uns vestidos porque iamos velo no Hostal dos Reis Católicos”.

Desde entón, e ata agora, ata as BEME, os encontros con Galicia sucédense: nos Campamentos de verán organizados pola Xunta; no Día da Galicia Exterior, en Compostela, ao que acode dúas veces co grupo de danza do seu centro; nas Escolas Abertas, como profesora desa mesma danza galega coa que creceu ata facerse muller.

E así ata hoxe, ata o presente, ata esta Galicia acolledora e tranquila, na que suceden cousas tan sinxelas e marabillosas como “ter auga 24 horas ao día”. Pero profundar nisto supoñería falar demasiado do que queda atrás, unha terra querida a pesar de todo, e da que tamén se pode ter morriña: “Boto de menos á miña familia”.

Talvez algún día poidan volver, quen sabe. Por agora María José pechou o seu círculo, o dunha historia familiar que comezou case pegada, dacabalo entre Ames e Santiago, entre dous descoñecidos que, por esas cousas do destino, da diáspora ou do século, foron atoparse en Venezuela. Unha mostra máis de que desde alí ata aquí hai só un paso. María José sábeo ben.

“Son multicultural”, resume ela, atando os recordos da súa avoa e da súa nai, tan galegas, aos seus da Irmandade do Colexio Castelao, onde o Himno de Galicia escoitábase cada día, música de fondo de clases en galego, impartidas por un profesor tamén galego. Tanta Galicia cabe nun pedacito de Caracas.

O encontro coas BEME

Logo, todo sería máis Galicia. “En 2009 asistín aos Campamentos de verán que o goberno galego organiza para mozos”, prosegue entrelazando as súas memorias. Despois chegarían as bolsas BEME -acrónimo en galego de Bolsas Excelencia Mocidade Exterior-, que cada ano impulsa a Xunta de Galicia para que os mozos da diáspora poidan cursar na nosa terra os seus estudos de post grao.

O de Patricia resultou un encontro inopinado coas bolsas. Cos seus estudos universitarios terminados, unha charla nunha viaxe a Venezuela do secretario de Emigración da Xunta de Galicia, Antonio Rodríguez Miranda, avivou nela o interese. “O meu vínculo con Galicia é grande. Non dubidei en inscribirme, e a convocatoria continuou pese ao Covid. Quedei seleccionado e a miña familia e eu fixemos un esforzo super grande para poder virme”, recoñece abertamente.

Así volveu a reencontrarse con Galicia, con ese lugar de “estruturas de pedra e rúas estreitas” que durante anos puido imaxinar a través das palabras. “O primeiro encontro foi bastante lindo: entendín en parte todo o que xa vivira en galego. Era moi novo”, rememora.

As impresións continúan xa en presente, lonxe da súa Venezuela natal, tan querida e tan estraña nestes tempos. “Ao volver, chamoume a atención que había tendas abertas 24 horas; que podías saír ás tres da madrugada e correr a muralla de Lugo”.

E con esa inmerecida intranquilidade que deixa atrás, as conviccións da infancia refórzanse: “Sempre pensei que quería vir vivir aquí”.

Un plan que pasa por terminar o Máster de Comercio Internacional que está a cursar na Universidade de Vigo e conseguir un traballo nesa área. Logo, quen sabe, talvez a súa familia poida cruzar tamén o charco, como a avoa Rosa fai xa case cen anos. Alí, en Venezuela, permanecen os seus pais e un dos seus irmáns casado, con tres fillos, e nunha patria na que, por desgraza, “xa non teñen un futuro”. Pero esa é outra historia, talvez tan triste que podería embazar a de Patricia. Por iso hoxe non toca.

Pero Roselyn tíñao claro: “Quería vir á terra das miñas raíces, da miña familia materna”. E así o fixo. Aquí cursou un máster en Administración de empresas en Lugo, e aquí segue vivindo despois de escoller Galicia como a súa patria; aquela en a que un podo vivir sen ter medo, deixando atrás “un país no que a calidade de vida non existe”.

Programa de apoio ao retorno emprendedor

Pero non todo é tan fácil. Nunca o é. As homologacións e os títulos seguen sendo un dos quebradizos de cabeza de calquera galego retornado. Á espera de que o goberno central comece a simplificar trámites, hai que adaptarse e emprender. “Son avogada, pero aquí non podía exercer, así que decidín buscar outras opcións”, resume Roselyn.

E outra vez xorde no horizonte un programa da Xunta. Nesta ocasión, de apoio ao retorno emprendedor. Unha liña que permitiu a máis de 200 galegos do exterior impulsar os seus propios negocios. Roselyn é unha deles.

Hoxe rexenta La Parada Multitienda, un local de Lugo situado nas proximidades do campus de Administración de empresas, aquel en o que no seu momento cursará os seus estudos de posgrao grazas ás BEME. A final de contas, os círculos conveñen ser pechados.

O Covid, como a todos, afectoulle, aínda que lle vai “razoablemente ben”. O suficiente para mirar á fronte sen botar a vista atrás. “Todos os días doulle grazas a Deus e a Galicia porque nos abriron as portas”. Primeiro, sempre Deus. Pero preto, moi preto, a terra das súas raíces. A nosa terra.

SE ES RETORNADO E EMPRENDEDOR: SOLICITA AQUÍ A TÚA AXUDA!

Unha vez alí, coa familia xa ao completo, a vida seguiu o seu curso. Antonio fíxose axudante de cociña. Despois ascendería a xefe. A continuación, comprou un negocio que máis tarde vendería… E así transcorreron os anos con aquela Galicia xuvenil azoutada nas esquinas do recordo. 

“Os meus avós non falaban moito da terra”, relata xa en presente Sara Lavandeira, neta de Antonio, encargada de traer a historia de volta ata Galicia. A terra que a súa nai deixou atrás con apenas 3 anos, e que ela descubriu en 2013.

As bolsas BEME

Sete anos despois está a cursar un máster en Investigación en Educación, Diversidade Cultural e Desenvolvemento Comunitario na Universidade de Santiago de Compostela grazas ás bolsas BEME –acrónimo en galego de Bolsas Excelencia Mocidade Exterior-. Unha iniciativa que cada curso impulsa o goberno da rexión e que permite a 150 mozos da diáspora emprender os seus estudos de post grao na Galicia dos seus pais ou os seus avós. Como Sara. Como tantos.

Sara chegou a elas de casualidade, por eses caprichos que esconde o destino en cada esquina. “Fun ao consulado español e había un cartel”, rememora. Suficiente para seguir solicitando información e, medio século despois, percorrer á inversa o traxecto vital da súa familia: de Brasil a Galicia. 

Unha Galicia que case sempre atrapa ata engancharche. “Son unha adicta; gústame moitísimo”, recoñece Sara desde o seu confinamento nesta rara época do Covid-19. Un tempo no que prepara o TFM sobre educación sexual mentres espera, como todos, a descubrir que nos deparará o futuro.

Máis tarde, case sen querer, toparíase coas bolsas BEME. “Foi en Facebook. Estaba a navegar e atopeime un anuncio”, detalla, antes de continuar: “O escenario en Chile está moi feo. Eu estaba en paro, cesante, e cando o vin, tíveno claro”.

"LAS BEME HAN SIDO UN GRAN REGALO DEL UNIVERSO, DE DIOS, DE MI PAPÁ"

Estas bolsas ofrecen cada ano, a 150 mozos galegos do exterior, a posibilidade de cursar en Galicia os seus estudos de posgrao. Unha porta aberta cara a un novo futuro profesional. Para Fabiola, a oportunidade de “empezar de cero”. “As BEME foron un gran agasallo do universo, de Deus, do meu papá”, afirma coa seguridade que dá saberse no lugar onde unha só se imaxinou.

Sempre moi unido a Galicia

Esta Galicia pouco ten que ver con aquela que Pedro Mosteiro deixou atrás fai máis de seis décadas. Con todo, hai cousas que permanecen exactamente igual, inamovibles ao paso do tempo e do relato: “Aquí as plantas réganse soas. O meu papá sempre mo dicía”.

Moitos anos despois, por suposto, as plantas galegas séguense regando soas. Algo, ao principio, incomprensible para Fabiola. “En Chile, o inverno pasado choveu dous ou tres días”, expón. E continúa tirando de recordos: “O meu papá sempre estivo moi unido a Galicia”. Hai que estalo para resumir dun modo tan simple e tan perfecto a esencia desta terra: o lugar onde as plantas réganse soas.

Un espazo frondoso, verde, henchido de plantas e de bosques, de natureza, de mar e de montaña... pero tamén de calidade de vida, de tranquilidade, de rutina e de quefaceres. “Encántame Galicia”, sentenza Fabiola, á vez que retoma a súa añoranza: “Unha semana antes de partir, cantoume o himno galego”.  

Fabiola percorreu xa gran parte desa Galicia verde e húmida. E fíxoo, en parte, grazas ás prácticas do Máster en Dirección de Actividades Educativas e de Natureza, que cursa no campus de Lugo da Universidade de Santiago de Compostela. O Castro de Baroña, as Fragas do Eume, os Picos de Europa...

E agora agarda paciente, á espera de que os tempos do Covid-19 concédannos unha tregua. No horizonte, a opción de vivir na Coruña, a infancia do seu pai, a cuadratura do círculo. E sempre, seguir gozando de Galicia. Aínda que chova, e moito, porque esta viaxe conclúe no lugar onde as plantas réganse soas.

¡SOLICITA XA A TÚA BECA BEME!

Dito así soa sinxelo, aínda que esa primeira viaxe resultaba algo parecido a unha aventura, cun tesouro aínda por descubrir. A primeira proba desa procura durou 6 meses, o tempo que estivo a traballar como AuPair nunha familia londiniense. “Aprendín moito inglés porque me pasaba o día falando cos nenos”, destaca.  

A mellora do idioma supuxo o salvoconducto necesario cara á segunda proba da procura. Esta vez, a misión transcorría nun cine na zona de Picadilly. Pero claro, os cines na City non son como en provincias. Leste, en concreto, tiña restaurante e bar privado. Ademais do despacho de billetes. Un escenario idóneo para seguir coa aprendizaxe do inglés.  

A empresa de videoxogos 

“Despois do cine, xa tiña o nivel suficiente para exporme buscar traballo no meu”, prosegue o seu relato Tamara, coa seguridade de quen xa viviu o que narra. E así entramos na terceira fase da procura dese tesouro. Un periplo centrado na ‘tradución multimedia’ ou ‘audiovisual’. Neste campo uno pode imaxinar multitude de posibilidades nun mundo tecnolóxico e interconectado: cine, televisión, teatro, publicidade, medios audiovisuais ou dispositivos móbiles. Falta unha: os videoxogos. 

TRAS TRES ANOS E MEDIO EN LONDRES, TAMARA COMENZOU A TRABALLAR NUNHA EMPRESA DE VIDEOXOGOS

“Nunca foi unha cousa que pensase nun primeiro momento, pero xurdiu a posibilidade de traballar nunha empresa de videoxogos, e seduciume a idea”, continúa Tamara unindo os puntos cara atrás. Atopara o seu tesouro... polo menos por agora. Porque a brisa de fondo traía sempre aromas de saudade. Pero non perdamos o fío aínda.  

Continuamos nese Londres mestura de clásico e moderno, no que os cubos acristalados das novas construcións mestúranse con aquelas de aire señorial, físgoa do pasado no presente. E seguimos tamén nesa empresa na que Tamara comeza a súa aventura como ‘tester’.  

Ten dúas funcións. Unha, simple e máis monótona: traducir xogos. A outra, vinculada ás grandes compañías que xa mandan o seu proxecto traducido: “Dábanche o videoxogo e tiñas que testearlo. Revisar o texto, atendendo á gramática e a lingua; pero tamén observar si os gráficos estaban ben, si os personaxes e a historia eran coherentes...”. Imos, que había que xogar sen piedade para deixar o produto listo para o mercado. 

NA EMPRESA, TESTEABA OS VIDEOXOGOS PARA DEIXALOS LISTOS PARA O MERCADO

“Estaba súper contenta, aprendín moitísimo, eramos un equipo de xente nova...”, expón Tamara. Pero? Pero a ría continuaba de mar de fondo. E iso que en Londres vive a súa irmá Lorena. “Con ela quitábame o mono do galego”, confesa.  

A bolsa BEME 

Un consolo diminuto entre dous mundos antagónicos: a calma fronte á tensión, a proximidade en contraposición ás distancias, o fogar batallando coa City. “Alí as cousas pasan moito máis rápido. A vida é máis frenética”. 

Así que cando lle concederon unha bolsa BEME non dubidou. “Sen a bolsa non volvese nunca”. Con ela, pechou os ollos e fixo as maletas deixando atrás un contrato indefinido, un proxecto ilusionante, o tesouro que buscara durante case 4 anos. Sen dúbida, Galicia é moito. Polo menos, para algúns, máis que Londres.  

Estas bolsas son unha iniciativa do Goberno galego para traer de volta a casa cada ano a centenares de mozos da comunidade que están no exterior, ofrecéndolles a opción de cursar os seus estudos de posgrao nunha do tres universidades galegas.   

Tamara elixiu Vigo, onde realiza un Máster en Tradución Multimedia. “Que ademais ten unha materia que é ‘Localización de videoxogos’”, engade a modo de anécdota. O que si que non é unha anécdota é a súa vontade de permanencia: “Quero quedarme. É verdade que aquí non hai moitas opcións, pero podo traballar como autónoma, desde casa, para todas as empresas”. Calquera cousa con tal de poder sentir cando un quere a area que se escurre entre os dedos, o mar mollándoche os pés, o cheiro a salitre do amencer... Calquera cousa con tal de sentir Galicia a cada pouco.     

¡SOLICITA AQUÍ A TÚA BOLSA BEME!