As bolsas BEME

Así que profundou na idea que comezara a barruntar: “Se me vou para España vou buscar un máster”. E así, case sen querelo, entrou na web da Universidade de Santiago de Compostela onde descubriu as BEME, acrónimo, en galego de Bolsas Excelencia Mocidade Exterior (Bolsas Excelencia Mocidade Exterior).

Este programa, que cada ano impulsa a Xunta de Galicia e que ten actualmente aberta unha nova convocatoria, ofrece aos mozos galegos do exterior completar a súa formación nas universidades públicas da Comunidade, contribuíndo así á loita contra o reto demográfico.

As bolsas alcanzan leste a súa oitava edición, e fano cun incremento da dotación económica asignada, que aumenta en 500 euros nas contías da axuda. O obxectivo, outro ano máis, é traer de volta a Galicia a 250 titulados universitarios galegos e de currículo brillante, residentes no estranxeiro e cunha titulación de grao, licenciatura, enxeñería ou arquitectura, que queiran cursar estudos de máster na Comunidade.

Como Diana, que non acababa de fiarse cando presentou a documentación: “Ninguén sabía se ía ser verdade ou non. Como en Venezuela prométenche unha cousa e é mentira, tiñamos ese medo. Apliquei á bolsa e fun seleccionada entre as 20 primeiras”.

Así que, case sen esperalo, Diana viuse envolvida outra vez no azul inmenso do Atlántico, pero esta vez para deixar atrás todo aquilo que tanto quixera, “a alegría da xente”, a súa vida, o seu pasado. Aínda que por diante tiña un futuro e, por suposto, unha familia: “Cando lle dixen aos meus tíos que viña, eles xa estaban en Oleiros e non dubidaron en dicirme que xa tiña onde quedarme”.

O proxecto profesional

Diana, por suposto, non volveu soa. Fíxoo, primeiro, coa súa nai, Francisca, e coa súa filla, Stefani. Logo chegaron o resto, sobre todo Luis, o seu marido, que viaxou catro meses despois. “Agora xa estamos todos. Chegamos á casa dos avós, que xa faleceran”, rememora esta filla de emigrantes que en Galicia volveu a atopar a súa vida e o seu futuro.

Fíxoo tras cursar un máster de xerontoloxía clínica, paso previo a abrir en Betanzos un herbolario, Naturalísima, xunto á súa irmá Tatiana: “Ela leva a parte máis enerxética. Eu a medicina natural e de estética”.

Ambas volveron a Galicia completando esa viaxe da emigración, daqueles que un día tiveron que partir e que agora volven á que sempre foi a súa casa. Talvez sexa cousa de morriña.

“Díxomo unha das señoras coas que falei, e non se me esquecerá nunca: ‘Cando foi a emigración, sentín que moitos tivemos que baixar do barco para que se mantivese á boia’”. Unha metáfora perfecta daquela Galicia en branco e negro, que apuraba os problemas de postguerra buscando un futuro mellor noutro lado. Nunha América irmá, sempre hospitalaria.

A oportunidade de volver a casa

Tórnalas agora cambiaron, e os fillos e os netos daqueles que un día tiveron que partir para que o barco non se afundise, retornan hoxe a Galicia para impulsar aquí os seus proxectos vitais e profesionais.

É tamén o caso de Belén, que grazas ás bolsas BEME, que cada ano ofrece a Xunta para que a mocidade galega no exterior poida cursar aquí os seus estudos de posgrao, volveu a casa. E fíxoo en compañía do seu marido, Juan Manuel, e a súa filla, Elisa. “Galicia deunos a oportunidade de retornar pechando o círculo”.

Un círculo, iso si, perfecto, cun máster na Universidade de Santiago finalizada cun traballo sobre os emigrantes retornados e a súa integración social en función dos estudos. Como non. Porque preto xa de devorar o primeiro cuarto do século XXI, hai barcos que continúan ameazando con afundirse. Pero xa non é Galicia, que pasou de ser os recordos de Perales e os cheiros a montaña e a verde, a converterse nunha “realidade maior que a expectativa”.

“Ti elixes Galicia, pero tamén Galicia escólleche a ti”, subliña Belén á vez que defende a calidade humana e o sentido de comunidade da nosa terra, “o lugar idóneo para facer crecer a nosa familia”. “Recomendaríallo a todas as familias. É un lugar marabilloso”.

Identikit verbal: proxecto de empresa e de familia

Tanto como para montar a túa propia empresa. Algo que Juan Manuel e Belén non dubidaron en facer e para o que contaron coa axuda do programa de retorno emprendedor que ofrece tamén o Goberno galego.

“Viñemos con moito traballo de Uruguai. E agora puxemos en marcha o noso proxecto -Identikit verbal-, sobre identidade verbal de empresa: como se constitúe, define e presenta unha compañía no seu ámbito comunicacional. Cal é a súa narrativa; cales os seus atributos e cómo vainos a comunicar”, detalla Belén.

Unha inserción laboral que ela mesma define como “un desafío”, pero que está disposta a afrontar en compañía dos seus para seguir aquí, nesa Galicia evocada por Perales cando cantaba a América. Curiosidades da vida; ou de dúas terras irmás que non fan máis que estrañarse eternamente.

O reencontro coa familia 10 anos despois

E tamén podes reencontrar á familia. “Aquí está toda a miña familia paterna: avoa, curmáns, tíos… E levaba polo menos 10 anos sen velos”, continúa Valentina coa alegría de quen se sabe de volta a casa. Porque ela, nese continúo ir e vir, xa estivera antes.

“Desde chiquita tiven a oportunidade de coñecer Galicia. Vin dous ou tres veces durante a infancia e puiden descubrir Santiago, A Coruña, distintas partes da nosa terra…”, relata Valentina, antes de describir o salto de Venezuela a México, onde foise a continuar cos seus estudos universitarios e a seguir descubrindo, sen sabelo, que significa a ‘morriña’.

Porque como ela mesma recoñece, aínda que en México tamén tiña familia, “sempre souben que quería estar en España”. “A miña meta era graduarme para virme a España, a Galicia”, continúa, para poder gozar desa terra repleta de “persoas cálidas que che reciben moi ben”.

Unha terra na que a comida, como non, tamén resulta “deliciosa”, e na que cada cana, cada refresco, cada auga, vén acompañada dunha tapa. “Descubrín que aquí hai moitas maneiras de probar distintos pratos caseiros”, resalta.

Pero hai máis cousas. “O ritmo de vida é distinto”. Aquí un ten a “oportunidade de respirar e ser produtivo sen estar excesivamente tenso”. Alá, eses momentos lévallos o “carro”; as “horas e horas” de atasco para moverse dun lugar a outro; a inseguridade de non poder saír soa pola noite. 

Vantaxes, calidade de vida, benestar… Moitas maneiras de resumir ese sentir; de querer que “papá regrese o ano próximo”, e de tentalo tamén cun dos seus irmáns, con Luís. Jorge xa está aquí, en Madrid, que non é o mesmo, pero parécese. “O punto de encontro é Galicia”. E esa frase resúmeo todo.

DESCOBRE AQUÍ TODA A INFORMACIÓN SOBRE AS BEME

Misións cambioulle a vida

Pero non adiantemos acontecementos. Seguimos na Ouniversidad de Kilmer, Buenos Aires, onde Antía comparte habitación cunha amiga colombiana. Un día calquera dun mes calquera, como fan os universitarios, toman un café mentres que proxectan plans de futuro. Do inmediato. Cousas que facer nesa época. Por exemplo, coñecer Misións: o misterio daquela  selva húmida e salvaxe, as cataratas do Iguazú… E mentres que a imaxinación fai o seu traballo e dispárase, alguén se vira: “Eu son de Misións. Podo facervos de guía”. É David, hoxe o seu marido. Lembran aquilo de unir os puntos?

“Coñecín á miña parella, volvín a España, presentei a tese, e volvinme para Arxentina”, resume Antía con exquisita sinxeleza avanzando dunha plumada sobre os seguintes meses da súa vida. Unha Arxentina moi distinta á que viviu como estudante; a Arxentina real, non a da nube dunha bolsa.

A de levantarse ás 5 da mañá para poder chegar a traballar tras dúas horas como unha “sardinita” no autobús. A de ir cun spray pementa e un coitelo no bolso. A das manifestacións que cortan a rúa. A dos ladróns que se abalanzan sobre o bus, baixan a xanela e róubanche o teléfono deixándoche, literalmente, coa palabra naboca . A de   un certo toque de racismo: “A mí cobrábanme 100 pesos por un quilo de bananas, e na mesma frutería, a David pedíanlle 30”.

Pero a vida, ás veces, é iso: superar as probas e os retos, avanzar cara ao futuro, que é hoxe e que é mañá. Non renderse… E contar sempre cun comodín, polo si ou polo non. “Falámolo antes de saír. OK, ímonos, pero si non me adapto, vólvome”, detalla Andía, mentres que explica que, a final de contas, o lóxico era probar en Arxentina. “El traballaba na Prefectura, que é como a Garda Civil aquí. Tiña un traballo estable, funcionario”. E esa estabilidade arrimou o ascua cara a Arxentina.

Mentres tanto, Antía comeza a trabajar nun hotel dunha cadea española en Buenos Aires. Pero o choque de realidade acentúase: “Non é só a seguridade, senón a desvalorización monetaria e de capacidade económica. Os aumentos salariais que pensabas que ías ter, non os tes. O davaliación é moi alta. Un mes cobras 300 dólares, ao outro 250…. Empezas a perder o control da túa vida a nivel económico e social”.

A bolsa BEME e a volta a casa

Un escenario que se agrava en 2019 , ano no que Antía xa pedira unha BEME, unha desas bolsas que o Goberno galego promove para facilitar a volta a casa dos fillos e os netos da diáspora. “Entón complicouse porque me faltaba documentación, así que esperamos ao 2020”, detalla.

Ese ano de marxe, no entanto, resultou providencial. Xa saben, outra vez hai que unir o puntos cara atrás. “Grazas a iso puidemos vender o coche, a moto, traballar na homologación de títulos de David. Ao final, chegamos en setembro deste ano e xa puido matricularse en FP e comezar os seus estudos aquí”, prosegue Antía o seu relato.

E aínda hai máis. Unha voda exprés en outubro do 19 para poder adiantar os trámites de inscrición do matrimonio no consulado. “Casamos no único rexistro civil dispoñible que había no noso barrio. Si a miña nai veme morre…”, lembra con humor Antía.

Faio desde Ourense, onde cursa un MBA en xestión empresarial do deporte. Un máster ao que chegou cargada de razóns: “Contactei a través de Linkedin con xente que o estaba cursando e deume moi bo feedback”. E, ademais, no principio do ano observou como unha revista americana da Universidade de Ohio situábao entre os mellores másteres do mundo en xestión empresarial e do deporte. Xa non había dúbidas.

Antía mira cara atrás cos puntos enlazados, polo menos até agora. Desterrou aquela marabillosa “súper morriña” de Arxentina ou del Erasmus en Alemaña, onde vivía nun edificio no que todos eran hindúes menos ela e outro galego, co que se coordinaba para recibir unha caixa de comida cada mes. “Espertábame e dicía, ‘que ganas teño de comerme unha empanada de zamburiñas’”.  

Xa non. Igual que tamén puxo fin a aquela “outra realidade”. A de non poder saír soa sen riscos; a de ter ir ao banco entre susurros; a de ter preocupacións máis propias das ciencias económicas que do vivir. “A David sempre lle digo: aquí, si vas pola rúa e pregúntaslle a calquera a canto cotiza o dólar ou que é a inflación, a maioría non ten nin idea”. Polo menos por agora. E que dure.

Adeus a Venezuela

“O negocio deixou de ser un bo negocio. A perfumaría non contaba cos produtos que o consumidor quería, o inventario era cada vez menor. Chegara o momento de vir e empezar unha vida desde cero”, continúa Álvaro coa tranquilidade do que xa andou ese camiño. Por diante,  “dúas maletas e nada máis”.  E atrás, unha montaña enteira de recordos, de anécdotas, de alegrías e tristezas, de moito sufrimento cara ao final.

Porque aos poucos “vas tolerando” cousas que resultan “incribles” e que, a forza de repetirse, terminan por converterse en “rutineiras”. Como os secuestros de dous dos seus amigos. “Cando te queres dar conta, estás a xogarche a vida” cunha pistola na cabeza para que lles deas o móbil ou a carteira. “E o peor é cando iso convértese en cotián”, resume Álvaro.

Unha cotidianeidad que chega a facer posible que a inflación dos bolívares arruíne até aos propios secuestradores; ou que para comprar unha barra de pan debas gardar unha cola dunha hora; ou mesmo que no súper non haxa papel, nin pasta, nin atún; ou que poidas sentirche un privilexiado por acceder a este tipo de bens.

Así que si, chegara o momento de partir. De reencontrarse con toda a súa familia alén dese inmenso Atlántico de ondas e negrura. “Sabía que podía haber grandes limitacións ao virme con 52 anos e empezar unha vida desde cero”, recoñece Álvaro.

Pero aquí estaban, están, os seus pais. Nesa Compostela á que regresaron a comezos de século, e da que agora gozan son o seu fillo.

Ao final, sempre Galicia. “O clima xa cansaba”, prosegue Andrés, que deu forma a un modelo de negocio que agora busca diversificar. Cousas do emprendimiento en época de Covid.

Pero vaiamos por partes. Sigamos con ‘Rooteiro’, unha oferta de rutas e viaxes capaces de transmitir unha parte dos segredos de Galicia. Nunca todo, por suposto. “Lembro o ano pasado a un grupo de xaponeses aos que levei a beiras do Miño, onde puideron gozar un bo viño. Estaban flipados”. E quen non.

É unha das opcións dun proxecto que ofrece unha mestura demu chas das virtudes de Galicia. Formas de vivir e goza da nosa terra: da ruta da auga, da Illa de Arousa… Pero tamén da gastronomía: do Albariño, dos sabores atlánticos desmenuzados nun taller de cociña, ou simplemente dun tour gastronómico dos que custa até escribir.

O atractivo de Galicia

“Deime conta de que había moitos recursos por explotar a nivel turístico e que éramos un territorio moi atractivo durante todo o ano”, razoa Andrés desde a atalaia dun dossier con propostas diferentes para grupos reducidos. “A idea é desestacionalizar o turismo e atraer, sobre todo, a público estranxeiro”, engade.

Galicia, Escocia e outra vez Galicia. Un traxecto de volta para o que contaron coa axuda do programa de apoio ao retorno emprendedor que cada ano promove o goberno galego, e que permitiu, até a data, impulsar máis de 200 iniciativas empresariais impulsadas por mozas da diáspora.

Como Andrés e Olalla. Olalla e Andrés. Que se foron en busca de algo e terminaron atopando Galicia. Outra vez Galicia. Sempre Galicia.

SE VOLVICHES A GALICIA PARA EMPRENDER: SOLICITA AQUÍ A TÚA AXUDA!

Daquela aventura inicial retirouse, pero aprendeu “moito”: “Deime conta de que o márquetin dixital era un camiño clarísimo”. A partir de aí, algo empezou a xestarse na súa cabeza. Durante 2 anos, do 17 ao 19, viviu en Irlanda madurando aquela idea, pensando en volver, atando cabos que, unha vez entrelazados, debuxaron o núcleo do que hoxe é o seu negocio.

Todo podería resumirse en ‘maternar’, si a palabra arroxase a luz suficiente para clarificar a idea. Pero non é o caso. Probablemente queda curta. É unha mestura de maternidade e emprendimiento; de criar aos teus fillos á vez que impulsas o teu negocio; de triunfar gozando do que máis che importa.

Volta a casa coa maternidade

“Cando estaba embarazada, decidín volver. Non me imaxinaba toda a vida lonxe de casa. Despois de voar moito, había que volver á raíz. E que mellor que coa maternidade”, expón de vez Samanta, que tras unha ducia de anos viaxando, literalmente, polo mundo, quería volver á súa terra, a nosa terra, esa Galicia da súa infancia e mocidade.

Para iso, contou coa axuda do programa de retorno emprendedor. Unha iniciativa promovida pola Xunta que facilitou xa a máis de 200 galegos do exterior volver a casa para impulsar as súas distintas iniciativas empresariais. “É un pouquiño de axuda que vén moi ben”, recoñece Samanta.  

E faio tras o confinamento, cun negocio que impulsa outros negocios: elaboración de estratexias, proxectos de márquetin, análises de riscos… “Buscamos a forma de escalar o negocio. Mellorar as ganancias e optimizar as horas para gozar de máis tempo como nai”, razoa.

Un escenario que arroxa multitude de posibilidades. Tantas, polo menos, como clientes… ou mellor devandito, como nais que queiran ‘maternar’. Samanta explícanolo na súa web, un lugar no que nos ofrece unha conciliación real para o emprendimiento online. Para chegar até aí, “só” percorreu medio mundo e montou unha familia. Case nada. Case todo.  

 ¡SOLICITA XA A TÚA AXUDA SE QUERES EMPRENDER!

Entón, con 27 anos, comezou un periplo profesional cargado de atractivo. Dentista en Malta. Un binomio evocador e “unha experiencia moi enriquecedora”. Non en balde, ese diminuto recuncho do Mediterráneo, esconde miles de nacionalidades: europeos, estadounidenses, chineses, árabes, filipinos, brasileiros, africanos… “Ábreche a mente e permíteche alimentarche doutras culturas”, razoa. “Ademais convertinme na dentista dos españois que vivían en Malta”.

No traxecto, ao seu lado, como hoxe, o seu mozo, Carlos, instrutor de mergullo. “Tamén era un bo destino para el”. E tanto. Pero como sempre, chega un momento no que o camiño topa cunha encrucillada. Ao carón, Malta; ao outro, Galicia. “Fun aforrando como a hormiguiña, aos poucos, e sempre quixen ter a miña propia clínica. Tiña que elixir onde montala. Ou alí ou na miña terra”, apunta María.

E a terra, esa terra, tira. Porque Galicia é moitas cousas que, arrasados polo marketing, resumimos en cores: é verde, é azul, é vermella, é amarela. É o mar e a montaña, os montes e os seus campos. Pero sobre todo, Galicia, como calquera outro lugar, son as súas xentes. “Os sitios fanos as persoas. Botabamos de menos aos nosos pais, aos amigos, o non poder estar alí nas datas sinaladas”, relata María.

Un cumpleanos, un aniversario, ou mesmo ás veces, porque a morte tamén é parte da vida, iso, un adeus. “Faleceu o avó de Carlos e non puidemos vir”, lamenta, cargada de morriña. Desa mesma morriña que decantou a balanza cara á orixe: “O corazón escolleu Galicia”. E quen non. 

Retorno emprendedor: volver para regalar sorrisos  

Hoxe María dirixe a súa propia clínica en pleno corazón de Pontevedra: Dental Studio Dra Maria Loira. Un lugar que xa escollera antes de vivilo: “Vímolo a través de Google Earth, e namorámonos do sitio. Fixémonos con el antes de pisalo”. Logo, unha obra, un proxecto, seis meses de traballo e papelorio. E por fin, en xuño de 2017, a apertura.

Entre tanto esforzo, algunha axuda. Como a do programa de apoio ao retorno emprendedor, que cada ano promove a Xunta de Galicia. Trátase dunha iniciativa que busca, precisamente, iso: traer de volta a casa o talento galego esparexido polo mundo.

Unha liña que facilitou a volta de case 200 galegos, que montaron aquí a súa propia iniciativa empresarial. Porque “os comezos sempre son duros”. “O primeiro ano empezas de cero; de cero radical”, resume María, mentres relata un dos seus soños: “Cambiar o mundo da odontoloxía; que a xente confíe no dentista”.