Entender a evolución e circulación do SARS- CoV-2 en Galicia a través da análise xenómica de 1000 mostras de pacientes contaxiados co obxectivo último de contribuír á toma de decisións no campo da saúde pública na loita contra este virus. Este é o reto do proxecto Epicovigal, liderado polo catedrático da Universidade de Vigo David Pousada e no que participarán equipos de investigación das universidades, dos institutos de investigación sanitaria e dos hospitais de referencia de Galicia.

“A nosa intención é tentar poñer o noso granito de area, axudar desde a ciencia facendo o que sabemos facer”, explica Pousada, recalcando a importancia tanto do compromiso como do rigor científico no momento actual. A grandes liñas, resume, Epicovigal consistirá en obter dos hospitais galegos mostras do virus, concretamente do seu material xenético, o ARN, e secuenciarlo para obter o seu xenoma completo. A partir desa secuencia, engade, realizaranse unha serie de análises informáticas, matemáticos e evolutivos que permitirán identificar que variantes do virus hai en Galicia e tentar estimar parámetros epidemiolóxicos, como a taxa de contaxio, as migracións do virus ou as orixes.

“O reto principal será obter as mostras idóneas, nas condicións idóneas e coa información idónea para que as podamos secuenciar e obter o xenoma con fiabilidade. A partir de aí o noso traballo é máis fácil, xa que aplicaremos técnicas que xa coñecemos. O máis difícil é coordinar os esforzos dos once equipos participantes e a loxística das mostras”, indica o investigador do CINBIO, Centro de Investigacións Biomédicas cofinanciado con fondos Feder da UE. Neste sentido, Pousada recalca que “non queremos xerar expectativas que non son”, e fai fincapé en que este proxecto “non ten como obxectivo estudar a patoloxía do virus senón estudar como e cando se move en Galicia”.

Tal e como explican os promotores da iniciativa, “a vixilancia xeneralizada para a transmisión comunitaria do SARS- CoV-2 é unha necesidade crítica, mesmo despois de que a pandemia actual controlouse”. O amplo espectro de gravidade da enfermidade, engaden, “dificulta a vixilancia tradicional, de maneira que a epidemiología xenómica pode proporcionar información procesable e complementaria para informar a toma de decisións en saúde pública, en particular de maneira asimétrica en distintas áreas sanitarias”.

Liñas de traballo

Os obxectivos que se propón o proxecto son varios e centrados en Galicia. Entre eles están realizar unha mostraxe xenética pormenorizada do SARS- CoV-2 na comunidade autónoma; identificar as súas liñaxes predominantes, orixes e roteiros de transmisión; inferir a súa dinámica poboacional; detectar posibles agrupacións industriais de transmisión dentro e entre diferentes áreas xeográficas e analizar a variación xenómica deste coronavirus dentro de pacientes.

A iniciativa tamén quere poñer a punto e comparar a eficiencia de distintas plataformas para a secuenciación xenómica deste virus en hospitais galegos. Os resultados da proposta, explican os seus promotores, “permitirán entender mellor a circulación do SARS- CoV-2 en tempo e espazo en Galicia”. Así, detallan, grazas a unha mostraxe intensiva (1.000 xenomas), coa análise filodinámico poderase estimar con maior fiabilidade o número mínimo de introducións que ocorreron, os patróns de transmisión e se as cadeas de infección transmitidas localmente foron limitadas en tamaño e duración. “Isto permitirá, por exemplo, saber se a detección e as intervencións implementadas nas áreas de estudo foron efectivas para interromper a transmisión do virus”, apunta o coordinador da iniciativa.

O proxecto tamén aspira a xerar unha rede de contactos “entre investigadores e clínicos, universidades e hospitais”, así como poñer en marcha unha plataforma de secuenciación e análise xenómica que permita unha monitoraxe detallada en tempo real de novos brotes do virus en Galicia, para obter información útil para a toma de decisións locais en cada momento. Esta plataforma, sinalan, integrarase e compartirá a súa información con outras plataformas e estruturas similares de ámbito estatal e internacional coas que os promotores do proxecto xa colaboran, en especial coa plataforma NextSpain.

Participantes no proxecto

Epicovigal: epidemiología xenómica e monitoraxe en tempo real do SARS- CoV-2 en Galicia. Este é o nome completo dunha iniciativa que conseguiu 170.000 euros de financiamento do Fondo Supera Covid-19, froito da colaboración do Banco Santander, as universidades españolas, a CRUE e o Consello Superior de Investigacións Científicas (CSIC).

Epicovigal contará coa participación de, ademais do Grupo de Filoxenómica do CINBIO-Universidade de Vigo que dirixe Pousada, do Grupo de Xenomas e Enfermidade, da Universidade de Santiago de Compostela, e do Laboratorio de Bases de Datos, da Universidade da Coruña. Tamén participarán os servizos de Microbioloxía dos sete centros hospitalarios de referencia do Servizo Galego de Saúde, os tres institutos de investigación sanitaria de Galicia e o Centro de Supercomputación de Galicia ( Cesga).

Durante os meses máis duros do confinamento, os expertos alertaban dunha futura necesidade imprescindible na batalla contra o virus: o seu rastrexo. Unha vez aplacada a curva e devolta ao seu estado orixinal, resultaría imprescindible detectar coa maior présa os posibles contagios de novos infectados.

Con este fin, Galicia activou xa en maio unha plataforma tecnolóxica de seguimento directo de persoas vinculadas con infectados de coronavirus que, segundo os datos do último informe da Situación do Covid-19 en España, publicado polo Instituto de Saúde Carlos III, parece que está a dar resultado. Hoxe, a rexión detecta o dobre de casos que a media nacional: mentres que en España rastréxanse tres contactos por cada paciente positivo, en Galicia a cifra duplícase ata os seis.

O rastrexo resulta fundamental para evitar posibles rebrotes. De aí a importancia de que o número de contactos por cada positivo sexa o máis elevado posible. Para iso, a plataforma tecnolóxica de seguimento, habilitada pola Consellería de Sanidade, rastrexa e monitora os contactos das persoas infectadas

O funcionamento da plataforma

Dotada cun equipo de entre 20 e 50 operadores, en función das necesidades e da propia evolución do virus, o sistema conta cun protocolo único que se encarga de identificar e contactar con cada unha das persoas que tivesen relación directa cun caso positivo.

En concreto, tras unha consulta médica presencial ou telefónica, na que o facultativo diagnostique ao paciente como caso sospeitoso, solicítaselle o pertinente PCR. A partir dese momento, a plataforma activa unha enquisa inicial para esta persoa, solicitándolle a continuación os datos da xente coa que estivo en contacto desde dous días antes do inicio dos síntomas e ata o momento en que se inicia o seu illamento.

Se o resultado da PCR sexa positivo, solicítaselle aos seus contactos que garden corentena durante 14 días desde a última relación con esta persoa, comezando á súa vez no illado un seguimento diario para avaliar a posible aparición ou non de sintomatoloxía compatible co coronavirus.

Este sistema de rastrexo galego é monitorado a diario polos técnicos de Saúde Pública do goberno galego, que avalían e controlan a calidade de todo o sistema, a validez da información e a resolución de incidencias.

A Axencia Internacional de Enerxías Renovables (Irena) publicou recentemente distintas análises nos que mostra a versatilidade do almacenamento enerxético para utilizarse en tres campos: a mobilidade eléctrica, as aplicacións domésticas e a gran escala na rede de distribución. Esta última opción busca axudar a almacenar picos de produción que exceden a cobertura da demanda. 

Un escenario no que a compañía galega de tecnoloxías renovables, Norvento, vén de anunciar o lanzamento dun novo produto de electrónica de potencia orientado a sistemas de almacenamento enerxético de escala industrial. O convertidor electrónico denominado Norvento Gridmaster Converter ou nGM permite xestionar o intercambio de enerxía entre a rede e un sistema de baterías, sendo capaz de operar tanto en instalacións conectadas á rede eléctrica principal como desconectadas desta.

Espérase que os proxectos de almacenamento enerxético con baterías experimenten un notable desenvolvo proximamente, de maneira similar ao que está a experimentar en ámbito da mobilidade. Desta maneira, Norvento reforza as súas capacidades no campo do almacenamento enerxético, que cada vez terá maior protagonismo no sector debido ao seu papel complementario en proxectos de enerxías renovables.

Neste sentido, espérase que devandito protagonismo creza tanto en grandes instalacións de xeración como no ámbito de o autoconsumo, a enerxía distribuída, os proxectos de microrredes e en sistemas illados en lugares nos que non resulta sinxelo acceder á rede eléctrica, como explotacións gandeiras remotas, sistemas de bombeo para regadío, ou electrificación rural en países en vías de desenvolvemento económico.

O convertidor nGM é altamente versátil, dispoñendo das funcionalidades que lle permiten adaptarse tanto a instalacións en rede como desconectadas dela, ao integrar un sistema que pode asumir o control de diversos elementos dentro dunha microrred, como outras fontes de xeración renovable ou a interconexión coa rede.

Ademais, é capaz de cubrir un moi amplo rango de potencias grazas á súa concepción modular, algo que lle permite integrar sistemas de almacenamento desde 50 kW ata 2 MW. A súa concepción realizouse para unha operación autónoma con supervisión remota en tempo real a través de tecnoloxía da internet das cousas, o que simplifica notablemente o seu mantemento.

Un “cerebro” para sistemas desconectados da rede

O produto non só serve de interface entre a rede eléctrica e o sistema de almacenamento, senón que ademais permite xestionar de maneira intelixente outros equipos, como solar fotovoltaica, eólica, grupos diésel, ou o interruptor de conexión a rede. Para iso, incorpora un controlador que monitora en todo momento devanditos elementos e comándalles para optimizar a operación destes e asegurar a calidade da enerxía fornecida pola rede en todo momento.

Algúns exemplos de uso son granxas, minas, industrias illadas, sistemas híbridos de autoconsumo con baterías e fotovoltaica, estacións de recarga de vehículos eléctricos, ou instalacións que requiran dunha subministración fiable e de alta calidade, como fábricas con procesos críticos, hospitais e centros de procesamento de datos.

O produto foi deseñado e será fabricado integramente en Galicia na factoría de Norvento en Villalba (Lugo), esperando servir tanto ao mercado nacional como estranxeiro. Juan Alberto Marrero, responsable da unidade de Electrónica de Potencia de Norvento, destaca que “os plans de integración renovable existentes esixirán cada vez máis capacidades de almacenamento enerxético, tamén a nivel industrial. Este produto ofrece unha maneira moi fiable e sinxela de facelo posible. Esperamos ademais poder chegar con el ao mundo da electrificación rural en países en desenvolvemento”.

Ao redor de 1.700 empresas compoñen a industria agroalimentaria galega, que emprega a case 17.000 persoas e alcanza unha facturación de 4.600 millóns. Unha área crave para o equilibrio económico de Galicia que, como outros sectores, vén redobrando a súa aposta pola innovación.

Neste escenario nace a Business Factory Food, unha aceleradora da industria alimentaria de Galicia promovida polo Goberno autonómico e impulsada pola Agrupación industrial Alimentaria ( Clusaga), e que vén colaborando desde hai anos con distintas iniciativas empresariais.

Agora, o programa acaba de seleccionar 6 proxectos enmarcados na súa primeira convocatoria de consolidación. Media ducia de iniciativas que dispoñerán dun apoio integral e especializado durante 12 meses, ademais de poder acceder a un préstamo participativo por parte de Xesgalicia cunha capitalización de ata 250.000 euros.

Estes 6 proxectos elixíronse de entre un total de 27, todos eles galegos, primando a súa aposta pola innovación e a tecnoloxía co obxectivo de facer fronte aos retos da industria alimentaria en áreas como a sustentabilidade, a interacción cos clientes ou, en momentos como o presente, a loita contra as consecuencias derivadas da pandemia do coronavirus.

Los proyectos seleccionados

• O reto da valorización dos residuos. Essence Food é unha empresa con sede en Pontevedra que traballa no desenvolvemento de novos produtos alimentarios a partir de excedentes ou residuos alimentarios da produción.
• Facilitar a venda en China. Monkey Market nace como unha ferramenta que facilita aos produtos do sector alimentario a venda en China, e aos importadores chineses a compra en Europa. Ofrece, así, un método organizado para facilitar a internacionalización das compañías nos mercados asiáticos.
• Unha aposta pola dixitalización. A terceira empresa seleccionada é Muutche food monitorin platform, unha compañía que afronta o reto da dixitalización e automatización, ofrecendo unha plataforma de monitoraxe para a súa incorporación e análise en tempo real co obxectivo de optimizar custos.  
• Unha plataforma machine learning. Desenvolvida por TripleAlpha, a iniciativa permite replicar calquera planta física de fabricación e optimizar os procesos mediante algoritmos de predición e prescrición.
• A auga e a súa sustentabilidade. Refix nace como unha bebida natural elaborada a base de auga de mar da Costa da Morte. 
• Un software de análise sensorial. Sensebit permite personalizar clientes e facer unha análise para aforrar custos no ensaio-erro.

A enquisa a pé de urna abriu unha físgoa para as dúbidas: a pinza da TVG outorgaba ao PP de Alberto Núñez Feijóo entre 37 e 40 deputados. Un por baixo da maioría absoluta no peor dos escenarios posibles. Con todo, o reconto resultou finalmente esclarecedor, e elevou a Feijóo á categoría de Manuel Fraga. Que en Galicia, e en política, son palabras maiores: cuarta maioría absoluta para o líder popular. E a máis folgada: máis dun 48% das actas e o mesmo número de deputados, 41, que os obtidos en 2016.

En segundo lugar sitúase o BNG, con Ana Pontón á cabeza, a outra gran triunfadora desta noite electoral. Os nacionalistas, que ameazaban co ‘ sorpasso’ en días previos, materializárono finalmente e de modo moito máis folgado do que puidese apuntar calquera enquisa: preto dun 24% dos votos, máis de 300.000 papeletas sumadas e 19 deputados.

En terceiro lugar quedouse o socialista Gonzalo Caballero. O PSdeG suma 15 deputados, un máis que hai 4 anos, e sube un 1,5% a súa porcentaxe de votos.

Con todo, sempre alguén pode estar peor. É o caso de Galicia En Común – Anova Mareas, o que no seu día foi Podemos e fai catro anos En Marea: pouco máis de 50.000 votos en toda a comunidade, cun 3,9% que non lle dan para obter un deputado.

Galicia rexistra así un Parlamento doutra época, daquela na que aínda imperaba o bipartidismo. Aínda que, nesta ocasión, co BNG como referencia na bancada da oposición. O que non cambia é o gañador: por cuarta vez, Alberto Núñez Feijóo.

O voto exterior decidirá un escano en Pontevedra 

O resultado aínda pode oscilar na provincia de Pontevedra, onde aqueles galegos do exterior que solicitedes e fagades efectivo o voto decidiredes o último deputado. Nestes momentos, o Partido Popular suma 10 deputados nesta provincia, pero está a só 45 votos de recuperar unha acta, o que elevaría a 42 a súa cifra total na Comunidade.  

Durante o proceso electoral, foron 3.496 residentes no exterior censados na provincia os que solicitaron o seu voto. Falta agora por ver cantos se fixeron efectivos realmente. A cifra, xa dificultada polo ‘voto rogado’, viuse afectada nesta ocasión por mor de a crise do Covid-19.

Desde onte, e ata o vindeiro domingo, todos aqueles galegos que residides no exterior e solicitastes voso, podedes depositalo persoalmente, nun sobre dirixido á Xunta Electoral Provincial, na Oficina Consular que vos corresponda.

O prazo para facer efectivo o voto está aberto ata o mesmo día das eleccións autonómicas galegas -o vindeiro domingo 12 de xullo-, e ata as oito da tarde (horario peninsular español).

Xunto a esta emisión do voto de modo persoal nas oficinas consulares, os residentes no exterior dispoñedes tamén dunha segunda vía: a posibilidade de envialo por correo certificado no sobre correspondente á Oficina Consular de España na que se atopen rexistradas ou rexistrados. Neste caso, tedes de prazo ata o sábado, 11 de xuño. 

Más de 12.300 gallegos

Un total de 12.359 cidadáns galegos residentes no exterior solicitástedes no seu momento o voto para participar nos comicios autonómicos. Por provincias, as solicitudes aceptadas corresponden a cidadáns censados na Coruña (4.609), Pontevedra (3.496), Ourense (2.818) e Lugo (1.436). 

E por países, a maioría proceden de Cuba (1.945), Suíza (1.773), Venezuela (1.720), Arxentina (1.444), Alemaña (1.195) e Francia (1.008).

Así mesmo, un total de 117 galegos temporalmente no exterior pedísteis tamén o voto para as eleccións do 12 de xullo.

Con máis de 11 millóns de contagios e 530.000 mortos en todo o mundo, a loita contra o coronavirus continúa. Aquel afastado inverno de Wuhan arrasa hoxe o mundo mentres que os esforzos da ciencia e a investigación multiplícanse para tratar de volver á ‘vella normalidade’, paso previo por esta ‘nova normalidade’.

Un escenario no que un grupo de investigadores galegos da Universidade de Vigo acaban de dar outro pequeno paso na batalla contra a pandemia, traballando no desenvolvemento dunha técnica que permita detectar antes o coronavirus. 

A investigación, na que participa o Servizo Galego de Saúde – Sergas e o Consello Superior de Investigaciones Científicas (CSIC), céntrase en   a obtención dun test que facilite a identificación ultrasensible do SARS-CoV-2 no momento da atención ao paciente.

A iniciativa enmárcase na convocatoria Fondos Supera Covid e, como explica o investigador do grupo de Química Coidal que a lidera, Jorge Pérez-Juste, o mencionado test facilitaría "detectar cantidades de virus máis baixas, o que, á súa vez, permitirá detectalo antes".

O proxecto responde así á necesidade de implementar ferramentas  diagnósticas novas e fiables. Neste sentido, cabe destacar que o diagnóstico precoz é especialmente importante, non só para mellorar as posibilidades de supervivencia dos pacientes, senón tamén para garantir a seguridade da poboación.

Os investigadores explican que “a maioría do test inmunológicos para o coronavirus están centrados na detección de anticorpos específicos provocados durante a infección”. “No entanto, este enfoque só pode detectar os anticorpos entre 4 a 10 días despois de que se iniciaron os síntomas”, engaden.

Biotecnoloxía, nanotecnoloxía e electroscopia

Neste contexto, a iniciativa aposta por empregar anticorpos que son selectivos fronte a determinadas proteínas de membrana do virus. Dito doutro xeito, o virus ten nas exterior proteínas que son características, e os anticorpos o que fan é recoñecelas.

La iniciativa, denominada SERSforSARS, combinará a bioloxía molecular, a nanotecnoloxía e a electroscopia SERS para desenvolver un test de detección directa de compoñentes virales por inmunoensayos  de fluxo lateral (LFIA). Deste xeito, búscase a identificación ultrasensible do virus e o diagnóstico no momento da atención ao paciente, para o que se traballará con esputo e mostras nasais.

O test permitirá detectar a presenza do virus nun tempo similar ao do coñecidos test rápidos, “pero a súa fiabilidade así como o límite de detección (ou cantidade mínima que se pode detectar) será menor”, resume o investigador.

A Unión Europea elixiu o proxecto sobre dieta atlántica GALIAT 6+7 como caso de éxito nun estudo realizado polo Programa Interreg Atlantic Area 2014-2020. O modelo de xestión innovadora, denominado de cuádrupla hélice por axuntar á industria, autoridades públicas, investigación e cidadanía, foi clave. Este informe céntrase na importancia de potenciar a alimentación saudable na área Atlántica para o crecemento das pequenas e medianas empresas a través de estratexias de cooperación que xeran valor compartido.

O programa europeo, que sinala os desafíos aos que se enfrontan as diferentes rexións do eixo Atlántico en materia de innovación en alimentación saudable, considera a GALIAT 6+7  como un modelo de Living Lab. Un ecosistema de innovación aberto e centrado no usuario, baseado na co-creación e co-aprendizaxe, que integra procesos de investigación, de mellora da saúde, e innovación en comunidades e contornas da vida real.

GALIAT 6+7 é un proxecto pioneiro, cuxa idea orixinal partiu do grupo de Viticultura de Misión Biolóxica de Galicia-CSIC. Trátase dunha alianza de 6 empresas e 7 grupos científicos co obxectivo de demostrar os efectos saudables de produtos do mar e da horta galega, propios da dieta atlántica tradicional, que se caracteriza polo seu equilibrio. Con 21 meses de duración no período 2013-2014, incluíu un ensaio clínico no que participaron 250 familias galegas.

Galicia é verde. Pero tamén é azul. Máis de 1.400 quilómetros de costa que casan o Atlántico co Cantábrico, o mar co océano, e que esconden miles de relatos. Persoais e familiares. Profesionais moitas veces. A final de contas, o mar, o noso mar, representa ao redor do 50% do emprego do sector pesqueiro español.

Unha estampa tradicional que agora apunta cara ao futuro, cara á reinvención, cara á economía azul: o chamado blue growth. A el refírese nun recente artigo o director do Campus do Mar, Daniel Rei, que lembra que “somos cada vez máis conscientes da importancia e o potencial económico dos océanos e de toda a industria marítima”.

Sobre esta base, Rei faise eco dos datvos sobre a economía azul publicados pola Comisión Europea: 5,4 millóns de empregos e un valor agregado bruto de pouco menos de 500 mil millóns de euros ao ano. Neste escenario, “Galicia ten o potencial científico necesario para promover e estimular a investigación, o ensino e a transferencia de excelentes coñecementos en ciencias e tecnoloxías mariñas”.

Son moitos os proxectos que se están impulsando na comunidade. Hoxe imos a centrarnos nas recentes investigacións promovidas polo Instituto Oceanográfico de Vigo, que permitiron profundar en campos tan diversos como o emprego das novas tecnoloxías na flota ou os descartes.

Un computador a bordo para cuantificar capturas

O uso da visión por computador a bordo dos buques pesqueiros para cuantificar as capturas a través da ferramenta iObserver é un dos artigos no que Xullo Valeiras, Esther Abad e Marta Quinzán participaron xunto a investigadores da Universidade de Vigo e do Instituto de Investigacións Mariñas do CSIC (IIM-CSIC). O paper explica como o uso desta ferramenta nos buques de pesca pode axudar aos pescadores arroxando datos sobre áreas de maior concentración de especies.

Este dispositivo está situado sobre a cinta transportadora na zona de clasificación da pesca para tomar automaticamente fotografías de toda a captura durante a separación dos peixes. Cada imaxe é analizada usando un software de recoñecemento de imaxes de código aberto para identificar o número de individuos, a especie e a lonxitude de cada individuo baseado nos descriptores da pel (cor, textura) e a forma. O iObserver está equipado cunha interfaz gráfica e fácil de usar que axudará a definir as rexións pesqueiras.

A relación entre o entroido e o poder establecido nunca foi fácil. Un binomio que se complica cando os lazos esténdense no contexto dunha ditadura. Poderiamos falar de España e do franquismo, ou do réxime militar arxentina, pero imos facer de Uruguai, esoutro país do Río da Prata, no que a día de hoxe residen máis de 41.000 galegos, e que non fai tanto vivía tamén a súa propia ditadura. Entre as costuras do poder establecido, coábanse, ás veces, as ‘murgas’, para alegrar a vida desa poboación adormentada, á espera de tempos mellores.

Cóntanolo a filóloga Gabriela Rivera, que acaba de presentar na Universidade de Vigo a súa tese Carnaval y dictadura. Los mecanismos de alusión a la censura. Un estudo detallado sobre os diferentes sistemas empregados para esquivar a censura no teatro de entroido uruguaio, que se centra sobre todo no papel das ‘murgas’ e na última etapa da ditadura (de 1981 a 1985).

A través das súas páxinas uno pode descubrir, ou profundar, segundo os casos, neste tipo de espectáculos cuxo orixe entreteje, unha vez máis, a historia de España e de Uruguai. Porque a 'murga' cruzou o charco, sen querelo, en 1909, da man dunha charanga das nosas; e quedou para sempre alén. Mesmo en época de ditadura. 

Catro compañías conformaban o eixo básico da resistencia

Detállanolo o estudo de Rivera, que se centra en catro agrupacións: Araca a cana, Diaños verdes, Falta e Resto e A raíña da Tella. As catro compañías que conformaron o eixo de resistencia fronte ao autoritarismo militar. A investigadora constata como se foron desenvolvendo os diferentes mecanismos, e como as murgas lograron reivindicar o seu rol na escena uruguaia e, desta forma, construír unha identidade claramente contestataria que xa viña esbozando antes do período ditatorial e que, a partir de entón, logrou consolidarse.

Digamos que as murgas tiveron unha implicación política na resistencia ao réxime, motivo polo que as súas representación sufriron unha evolución temática e estética que as converteu en obras teatrais complexas, tanto na súa forma como no seu contido.