Os novos tempos demandan novas apostas. Un escenario de continuo desenvolvemento e aposta pola innovación no que desde o Parque Tecnolóxico de Galicia están a impulsarse diferentes propostas. Unha delas, en colaboración con Atresmedia Formación, é a creación de  STEAMBites, unha plataforma de aprendizaxe online dirixida a alumnos de 8 a 16 anos interesados en profundar, de forma innovadora e atractiva, nos seus coñecementos en Ciencia e Tecnoloxía.

Esta proposta ofrece unha alternativa á formación tradicional, cun punto de partida baseado no convencemento de que hoxe en día se impón un modelo educativo no que se traballa por proxectos, con materias que deben compartir coñecementos. De aí nace o concepto STEAM, acrónimo en inglés de Ciencia- Tecnoloxía- Enxeñería- Arte e Matemáticas, que agora asume como propio esta nova ferramenta online.

STEAMBites ofrece aos estudantes as vantaxes da internet mantendo o espírito da formación presencial. Unha aposta para mentes inquietas, que parte dunha metodoloxía 'learn by doing', baseada na experiencia práctica para penetrarse en contidos STEAM. Para iso, os alumnos terán á súa disposición un kit de materiais específicos para que eles mesmos poidan experimentar, manipular e realizar nas súas casas as diferentes propostas e retos didácticos. O kit permite garantir unha formación totalmente activa, xa que, durante a transmisión online, os participantes poderán realizar as experiencias mostradas de forma simultánea co seu profesor.

Cada semana, tres horas de contidos

O lanzamento da plataforma STEAMBites empeza con dous atractivos cursos que comezan o 1 de outubro e finalizan o 17 de decembro.

• STEAM 101, de iniciación ao STEAM para adolescentes e mozos (de 12 a 16 anos)
• STEAM KIDS, para os máis pequenos e pequenas da casa (8 a 12 anos)

Cada semana os estudantes terán acceso a tres horas de novos contidos, que combinarán con retransmisións por streaming e clases gravadas con materiais descargables. Cunha oferta inicial de lanzamento, unha vez completado o curso, o alumno recibirá un diploma certificativo emitido por Atresmedia Formación e o Parque Tecnolóxico de Galicia.

Os participantes en STEAM 101 penetraranse, entre outras materias, en ciberseguridad e hacking ético, programación de micoordenadores ou deseño 3D. Aprenderán, ademais, a crear as súas propias aplicacións para móbil de forma rápida e sinxela e descubrirán o mundo da realidade aumentada e virtual grazas ás licenzas exclusivas PROL de Cospaces.

Os pequenos inventores que se animen ao curso STEAMKIDS iniciaranse, partindo do entretemento, na programación a través de Microbit e nos coñecementos matemáticos e científicos de Minecraft. Converteranse tamén en construtores dos seus propios prototipos a través de ferramentas 3D e introduciranse no mundo maker a partir de circuítos con plastilina, postais luminosas, stop motion e hologramas.

Ambas as propostas, cuxa información está dispoñible aquí,contan cun equipo pedagóxico que adaptou os contidos á idade e nivel académico dos participantes. Os estudantes terán unha tutorización individualizada e os profesores acompañaranlles durante todo o proceso de aprendizaxe.

Se o pasado mes era o programa Principia o que permitía a incorporación de máis dun centenar de investigadores a distintos centros de coñecemento e institucións da nosa terra, esta vez é a Axencia Galega de Innovación ( GAIN) a que reforza a aposta pola captación de talento galego tras formalizar 100 contratos predoctorales para científicos que desenvolverán o seu labor de investigación nas tres universidades da nosa terra.

Galicia segue así potenciando o seu sistema de I+D+i, dotándoo de estabilidade e impulsando a súa excelencia. Esta vez, son máis de 8 millóns de euros destínanos ao financiamento deses contratos ata o ano 2023

O obxectivo pasa impulsar a formación de persoal investigador desde as súas etapas iniciais, comezando pola preparación da tese doutoral, e contribuíndo a que o sistema galego alcance unha dimensión dos seus recursos humanos de investigación comparable a outros países europeos.

Tipos de contratos

• Dos 100 contratos predoctorales concedidos, 57 correspóndense coa modalidade A. Estas axudas -dotadas con 25.000 euros anuais por contrato- están enfocadas a potenciar as traxectorias de investigación vinculadas a áreas estratéxicas para mellorar a competitividade, o crecemento económico e o emprego sostible a través da innovación.

• As 43 axudas restantes -cun importe de 22.900 euros anuais por investigador- correspóndense coa modalidade B, que busca garantir a representación de todas as ramas do coñecemento, establecendo no ámbito das universidades do SUG un número de prazas para aquelas áreas que se atopan con máis dificultades de encaixe directo nos sectores produtivos, pero que resultan fundamentais para o crecemento sostible dunha economía baseada no coñecemento.

Todos estes contratos inclúen, en caso de solicitarse, estadías de tres meses de duración no estranxeiro cun importe complementario de ata 6.000 euros

Por universidades, do total de contratos, 20 formalízanse coa Universidade da Coruña (UDC), 52 coa Universidade de Santiago de Compostela (USC) e 18 coa Universidade de Vigo (UVigo). A maiores o resto dos contratos serán coa Fundación Biomédica Galicia Sur (1), co Instituto de Investigacións Mariñas do CSIC (3), coa Fundación Instituto de Investigación Sanitaria de Santiago de Compostela (4) e coa Fundación Profesor Novoa Santos (2).

Puxéronse en marcha a comezos de ano e fai un par de días presentaron xa os resultados. Estamos a falar da primeira plataforma europea sobre oferta formativa e de emprego no sector marítimo-portuario; unha ferramenta pioneira impulsada desde Galicia, e cuxos último detalles están a perfilar os promotores  MarENet, Atlantic Maritime Ecosystem Network, un consorcio de oito entidades españolas, irlandesas e francesas lideradas polo Campus do Mar galego.

Todos eles celebraron a semana pasado, en liña, o seminario internacional Carreiras azuis como estratexia para fomentar a industria azul atlántica, no que debateron sobre as habilidades e coñecementos que deben ter os profesionais dos principais sectores marítimos, tanto dos ámbitos máis tradicionais -construción naval, loxística e servizos de portos marítimos, pesca e acuicultura-, como dos emerxentes, caso da biotecnoloxía azul ou as enerxías renovables.

A nova plataforma está constituída por tres ferramentas dixitais que facilitan o acceso á información xerada respecto a itinerarios, oferta formativa, e ofertas-demandas de emprego no ecosistema marítimo-portuario. “Estas ‘dixital tools’ permitirán integrar toda a información que se xere no proxecto de forma sistematizada, facéndoa facilmente accesible aos potenciais usuarios, así como facilitar a interacción entre os actores da empresa, o mundo da formación, os traballadores, os demandantes de emprego, etc.", explican os responsable do proxecto.

1. A primeira destas ferramentas está vinculada ás carreiras profesionais e mostrará de forma didáctica en que consiste o traballo e as tarefas técnicas de cinco perfiles profesionais chave de cada un dos segmentos da economía azul que abarca o proxecto. Permitirá aos potenciais usuarios coñecer a formación requirida para un posto, as tarefas para executar, o salario potencial, as oportunidades de progresar nese campo, etc.
2. A segunda, xa operativa, está vinculada aos cursos e proporcionará información a aqueles interesados en atopar formación e oportunidades de avance das súas capacidades profesionais, ofrecendo información sobre a oferta formativa (regulada e non regulada) para cada un dos segmentos en España, Francia e Irlanda.
3. A terceira céntrase nos empregos e supón unha oportunidade para aquelas persoas que están na procura de traballo ou prácticas en empresas relacionados coa economía azul.

 Cales son os perfís profesionais máis demandados?

O proxecto permitiu tamén realizar un traballo de campo nos tres países socios no que, a través de enquisas a profesionais dos sectores máis representativos, identificáronse as principais demandas desta industria en canto a formación e capacitación.

Paul Wallich é físico e estudo en Yale, exerce como editor e xornalista, e é tamén, e sobre todo, pai de familia. Talvez por iso unha mañá calquera dun mes calquera de 2012 ingenió un artefacto para seguir ao seu fillo ata a parada do autobús, situada a uns 400 metros de distancia do fogar.

A idea, en principio primitiva, cobrou forma no seu desenvolvemento: un abellón teledirigido ao que incorporou un móbil para seguir as peripecias do pequeno desde a pantalla do computador. Un punto de partida que complementou con unha baliza GPS na mochila do pequeno, co obxectivo de que o artefacto non se achegase a máis de catro metros e medio do seu fillo.

Como imaxinan, aquilo non terminou de callar, e Wallich tivo que seguir vixiando en persoa ao seu fillo ata a parada. Con todo, a idea saltou aos medios e foi o punto de partida de o hoxe chamamos drons.

E iso, ideas, é o que se segue buscando ao redor destas aeronaves non tripuladas. Novos proxectos cos que adiantar o futuro e que se queren impulsar desde a aceleradora do polo aeroespacial situado no aeródromo de Rozas, en Lugo. Iniciativas que na súa terceira convocatoria céntranse na loita contra o Covid a través do emprego de drons.

A aceleradora, denominada  BFAero e que está promovida polo goberno galego, conta coa participación de empresas como Indra e Babcock, o Centro Tecnolóxico de Automoción de Galicia e un ecosistema aberto do que forman parte as universidades galegas, centros tecnolóxicos e o Consorcio Aeronáutico de Galicia.

En pleno proceso de captación da súa terceira convocatoria, este programa de emprendemento seleccionará sete novos proxectos reivindicando así a súa aposta pola atracción de talento no sector dos drons e os vehículos non tripulados desde Galicia.

Aquellas imágenes en blanco y negro de miles de gallegos embarcando en enormes buques que ofrecían un futuro tan incierto como cargado de esperanza, cobran hoy el color de lo moderno. De la juventud de la diáspora, heredera de una historia que, en muchos casos, quiere volver a sus raíces. Es el caso de los cientos de jóvenes gallegos que, hasta la fecha, han vuelto a Galicia gracias a las becas BEME, una iniciativa puesta en marcha por el gobierno gallego para cursar en alguna de las tres universidades de la comunidad los estudios de post grado.

Un programa que habla también de la universalidad de nuestra tierra. Con gallegos dispersos por más de 140 países de todo el mundo, las BEME suman este años dos nuevos países de origen -Rusia y Países Bajos- a una lista que ya contaba con 25 estados en las tres ediciones anteriores y en la que destacan Venezuela, Argentina, Brasil y Uruguay. 

Hasta la fecha, más de 500 jóvenes han tenido la oportunidad de volver a Galicia gracias a un programa que arrancó en 2017, cuando llegaron a la comunidad los primeros cien becarios de la modalidad de máster, cifra que se volvió a repetir en la convocatoria de 2018, mientras que en 2019 el número se amplió a 150. Además, en los dos últimos ejercicios se han ofertado otras 200 plazas de FP, que han permitido traer de vuelta a Galicia a cientos beneficiarios que, en muchos casos, retornaron acompañados de sus familias.

Muchos son jóvenes nacidos en Galicia que ahora vuelven a nuestra tierra -este año 23- cumpliendo así uno de los objetivos prioritarios del programa. En este grupo se encuentran precisamente los dos becarios procedentes tanto de Rusia como de los Países Bajos.

Del resto de los casi 150 beneficiarios de esta edición, 54 residían en Argentina, 20 en Venezuela, 16 en México, 13 en Uruguay, 12 en Brasil, 10 en el Reino Unido, 6 en Cuba, 3 en Chile y otros 3 Alemania, 2 en Portugal, 2 en Italia, y 1 en Canadá, Ecuador, Francia, Países Bajos, Rusia y Suiza, respectivamente. De ellos, 59 cursarán sus estudios en la Universidad de Santiago de Compostela, 57 en la Universidad de Vigo, y 31 en la Universidade da Coruña.

Respecto a la edad media de los beneficiarios de esta cuarta convocatoria de las Bolsas Excelencia juventud Exterior, esta se sitúa en 29 años. Además, las mujeres vuelven a concentrar el 56% de las bolsas, manteniendo un año más la tendencia iniciada ya en el primer curso el de 2017/2018.

O grupo biofarmacéutico Zendal, a través da súa filial Biofabri, situado no Porriño (provincia de Pontevedra, Galicia), foi seleccionado pola compañía americana Novavax para a produción industrial da súa vacina contra o Covid.

Así o recolle o acordo asinado entre ambas as empresas - Biofabri e Novavax-, que permitirá á compañía galega producir para a Unión Europea a vacina deseñada pola farmacéutica con sede en Meryland.

Os ensaios clínicos para dita vacina atópanse actualmente na fase 2, e estímase que inicien a fase 3 a finais do terceiro trimestre de 2020.

O grupo Zendal subliña nun comunicado que este "é un importante reto, xa que se pon á cabeza das compañías biotecnolóxicas ao ser a única española ata o momento en entrar no proceso de fabricación dunha das vacinas nas que se traballa para previr o Sars- Cov-2, neste caso a deseñada pola americana Novavax, e facelo ademais a nivel europeo".

En palabras de Andrés Fernández, CEO da compañía, "este acordo é a ratificación do noso esforzo permanente pola innovación e a nosa aposta pola excelencia en biotecnoloxía". "Tamén desde Zendal queremos destacar o apoio mostrado polo Ministerio de Sanidade e a Axencia Española do Medicamento durante todo este proceso", engade.

Galicia podería converterse na primeira comunidade española en lograr a vacúa fronte ao Covid. En concreto, a investigación do grupo que dirixe José Manuel Martínez Costas no Centro Singular de Investigación en Química Biolóxica e Materiais Moleculares da USC ( CiQUS), en colaboración co grupo de Javier Ortego ( CISA- INIA), avanza de maneira favorable en busca da inmunidade. Ata o punto de que xa está previsto, a comezos do próximo ano, a proba en humanos

Este equipo impulsa unha vacina cuxa estratexia resulta totalmente diferente ás demais, aproveitando unha metodoloxía desenvolvida polo propio conxunto de investigadores e patentada pola Universidade de Santiago.

O obxectivo pasa por programar células de calquera tipo para que fagan unhas esferas de tamaño  micrométrico ou nanométrico que permitan que calquera proteína que interese participe da construción da devandita esfera. Deste xeito, e tras introducir tres proteínas diferentes de coronavirus, o equipo obtivo unha partícula de forma esférica totalmente enche da proteína que interesaba.

"O noso preparado de vacina estaba previsto para realizarse con tres proteínas diferentes, unha delas que é moi difícil de obter”, detalla Martínez Costas. “Agora mesmo véndense case todas as proteínas de coronavirus, pódense obter, pero esa non a vende ninguén pola súa complicación”, apunta, e engade que, “no caso de que ao final non puidésemos contar con ela tampouco pasaría nada, a vacina formaríase igual, pero por sorte conseguimos esa terceira composición”.

Os resultados de probas preclínicas, a finais de ano 

Estas microesferas teñen capacidade para estimular o sistema inmune, o que axudaría no caso de pacientes maiores, cunha inmunidade debilitada. A produción de microesferas é ademais moi económica. Esperan ter resultados das probas preclínicas en ratos a finais deste ano. A partir de aí empezaríase a estudar o paso a fase clínica.

“O noso sistema é moi rápido, temos varias modalidades de tecnoloxía e unha en concreto moi rápida coa que planeabamos sacar adiante este proxecto”, explica o investigador do CiQUS.

A pesar desta boa noticia no curso da investigación, José Manuel Martínez Costas móstrase prudente, e considera que ata que estea lista para ser comercializada no mercado “terá que pasar moito tempo”, xa que que as probas en animais non só realizaríanse en ratos, acto seguido “habería que buscar un animal máis próximo ao ser humano, como algún tipo de macaco”. Finalmente, o último paso serían os “ensaios clínicos” en humanos, “se logramos financiamento para iso”, sinala.

“É unha parte da historia de Galicia que se descoñece, que permaneceu practicamente invisibilizada e da que existen poucos documentos e materiais”. Con estas palabras, a comisaria Ofelia Rey presenta unha das grandes mostras sobre a historia da navegación galega e o papel da nosa terra no descubrimento dun novo mundo: a ' Inventio Mundi', unha exposición que tras permanecer no Museo do Mar de Vigo, agora pódese gozar na sede da Fundación Barrié na Coruña

Ata o próximo 25 de outubro, todos aqueles que o desexen poden profundar nun relato magníficamente trazado que, a través de pouco máis de trinta paneis, detalla a historia da navegación galega, que arrinca nese interese comercial coas Illas Molucas e finaliza no século XVII, cando cambian as formas de navegación.

Unha historia e un relato no que A Coruña tivo un papel destacado. A creación da Casa de Contratación da Especiería supuxo un importante impulso económico para a cidade, pero tamén un foco de atracción de piratas. A duración desta institución foi breve. En 1529, tan só sete anos despois da súa creación, desapareceu como resultado dos acordos alcanzados entre España e Portugal no tratado de Zaragoza, no que se cedía ao país veciño os seus dereitos sobre as illas das Especias a cambio dunha gran suma de diñeiro.

'A Galicia navegante no imaxinario literario'

A posición atlántica de Galicia é fundamental para comprender a especificidade da cultura galega. Por iso, a través de ' Inventio mundi' tamén se recupera como se mantiveron no noso imaxinario popular os feitos históricos. Na literatura galega medieval, o Atlántico é o Mar Maior, cantado por Paio Gómez Chariño, o poeta almirante sepulto na igrexa de San Francisco de Pontevedra, a Boa Vila, porto importante aínda a finais do século XV.

Pero hai máis, a historia do Colón pontevedrés; o Fernando de Magalhães que naceu na aldea de Magaláns, na mesma ría; pero tamén na literatura contemporánea en obras como O triángulo inscrito na circunferencia de Víctor Freixanes, entre moitas outras achegas. Unha conexión que tamén está presente na mostra e sobre a que se profundará nunha das actividades complementarias previstas. O próximo día 18, Pemón Bouzas, Marilar Aleixandre e Manuel Bragado, coordinados por Olivia Rodríguez, participarán na charla A Galicia navegante no imaxinario literario e a que profundarán, a través das súas propias experiencias, na relación entre a literatura galega e as historias de navegacións mariñas.

Fai máis dun século Cuba converteuse no destino principal, xunto a Arxentina, de miles de galegos que buscaban un soño mellor. Só nas seis primeiras décadas do século XIX, a illa recibiu a 200.000 galegos, unha marea humana empuxada pola por factores económicos, culturais, familiares e sociais. Moitos deles conseguiron protección e traballo, creando unha importante colonia galega que aínda perdura. Outros -'outras' demasiadas veces- atoparon un destino máis esquivo. Esa é a historia que persegue as documental 'Fillas de Galicia, Macorinas', que chega á nosa terra, ao Festival Internacional de Curtos de Verín Vía XIV, para lembrar e dar voz a aquela epopea feminina.

Dirixido por Xosé Lois Santiago ' Pello' e Fran Naveira, o traballo conta a historia de explotación dunha parte da emigración feminina galega a Cuba, establecendo analoxías con situacións que suceden na actualidade con migrantes en diferentes partes do mundo.

En concreto, o documental describe o devir da asociación 'Fillas de Galicia', formada por mulleres galegas emigrantes que, en máis casos dos desexados, sufriron historias de enganos para entrar a formar parte da prostitución cubana a comezos do século pasado

“A situación non deixa de ser similar á doutras mulleres que hoxe en día emigran á nosa terra, ou a outros lugares, e finalizan desempeñando a mesma función, sendo explotadas por mafias sexuais”, destaca ' Pello', que recoñece que obter información, datos e imaxes destas mulleres tornouse un labor moi complicado, debido principalmente ao escurantismo e ás doses de vergoña que carrexa o concepto de prostitución.

Expertos e testemuñas

“Cando abordamos o desenvolvemento deste proxecto puxémonos en contacto con investigadores; tanto galegos como cubanos; estudosos, expertos e testemuñas directos e indirectos deste asunto”, profunda 'Pello'. “O noso medo inicial ao chegar á Habana era non atopar suficiente información. Pero isto desvaneceuse cando comezamos a falar cos nosos asesores e contactos”, engade.

“A partir dese momento, un mundo que estivera escondido saíu á a luz e afloraron diversas testemuñas que recollemos nas nosas visitas á illa”, destaca o autor desta obra, de 65 minutos de duración, que foi gravada en Cuba entre os anos 2012 e 2019. 

O Parque Tecnolóxico de Galicia ten posto en marcha o prazo de inscripción para as Steam Kids Tecnópole e Aulas Tecnópole, os cursos de formación en habilidades científicas e innovadoras para estudantes de entre 8 e 18 años. A matrícula estará abierta ata o próximo 30 de setembro.

STEAM Kids Tecnópole busca ofrecer aos máis novos, por sexto ano consecutivo, unha aproximación innovadora ao mundo da ciencia e a tecnoloxía desde unha óptica artística e creativa. Diríxese a escolares de entre 8 e 11 anos, cun límite de 25 asistentes.

O programa consta dun conxunto de actividades que xiran arredor de distintos campos de coñecemento e que requiren do uso de todo tipo de habilidades, tal como sucede na vida real. Os participantes levarán a cabo pequenas investigacións, construirán robots programables, aprenderán a programar, terán a oportunidade de voar drons, deseñarán instalacións artísticas de base tecnolóxica, superarán retos interdisciplinares e descubrirán a maxia das matemáticas.

Aulas Tecnópole para mozos de 12 a 18 anos

Por su parte, as Aulas Tecnópole, que este ano alcanzan a súa undécima edición, están pensadas para espertar vocacións científicas e incentivar o espírito emprendedor entre o alumnado de 12 a 18 anos. As prazas están limitadas a 40 asistentes.

Os estudantes, todos eles de Secundaria e Bacharelato, reciben formación sobre as pautas que debe seguir unha investigación científica rigorosa e a estrutura que debe ter a memoria escrita na que se recolla o proxecto. Os seus ámbitos de traballo abranguen todas as áreas do coñecemento, desde as novas tecnoloxías e a informática ata as ciencias ou as humanidades.

Os participantes no curso terán ocasión de presentar os seus proxectos en Galiciencia, a feira científica máis importante de Galicia que promove Tecnópole, e noutros certames nacionais como “Jóvenes Investigadores” do Ministerio de Ciencia e Innovación.