Hai algo máis de 130 anos, Emilia Pardo Bazán regalábanos 'Morriña', esa novela capaz de albergar entre as súas páxinas o secreto significado da palabra máis galega; unha mestura de añoranza e de tristeza repleta de alegría, do recordo desa Galicia que se vai e á que un anhela volver sempre. Porque do mesmo xeito que dona Aurora, Rogelio e Escravitude tecen un relato de 'morriña' que conduce da capital ao drama ou viceversa, centos de miles de galegos escriben a súa historia lonxe da Galicia territorial. Veciños do exterior aos que a nosa terra non esquece, facilitando os seus proxectos persoais e vitais a través de diferentes programas e liñas de actuación. 

Unha delas, especialmente pensada para esta época de dificultades que nos tocou vivir, son as axudas para familias galegas do exterior que se atopen en situacións de emerxencia social. Esta liña continúa aberta ata o próximo 15 de novembro, cun apoio de ata 3.000€ por persoa beneficiaria, e está dirixida a emigrantes galegos e aos seus que posúan a condición de persoas galegas residentes no exterior. 

Deste xeito, o programa busca apoiar a todos aqueles galegos do exterior que poidades atravesar unha situación de emerxencia sobrevinda, xa sexan sociais, sanitarios ou asistenciais.

Os requisitos necesarios para solicitar estas axudas son ter rendas ou ingresos escasos, contar cun patrimonio insuficiente ou acreditar razóns de carácter social, sanitario ou asistencial nun tempo próximo ao da súa solicitude como máximo nos últimos doce meses e que, pola súa gravidade, requiran dunha actuación urxente.

A entrega de setembro do especial "Historias de ida e volta", un proxecto web realizado polo Consello da Cultura Galega (CCG) en colaboración coa Secretaría Xeral dá Emigración, céntrase, nesta ocasión, no centenario da Asociación do Partido de Corcubión en Buenos Aires.
 
O 26 de agosto de 1922 un grupo de emigrantes naturais dos concellos do partido xudicial de Corcubión que residían en Buenos Aires reuníronse para constituír unha asociación con fins agraristas e instructivos. Nacía así a Asociación Benéfica e Cultural do Partido de Corcubión, que continúa activa. A súa historia, os fitos máis destacados, así como a publicación que mantén, centra o novo especial de "Historias de ida e volta",  proxecto do Arquivo dá Emigración (AEG) do Consello da Cultura Galega (CCG) co apoio da Secretaría Xeral dá Emigración. Vinte imaxes e documentos permiten coñecer esta sociedade de emigrantes que cumpre cen anos.

A Asociación Benéfica Cultural do Partido de Corcubión en Buenos Aires chegou a contar con 5.000 persoas asociadas na década dos 50, o que dá conta da importancia que tivo no ámbito da colectividade galega na Arxentina. Tivo entre os seus labores, a defensa e loita pola modernización da terra de partida pero tamén a protección e apoio mutuo ante as dificultades que atoparon no país de acollida. Conta o especial que "a partir dos anos 30, os socios gozaron de servizos gratuítos de asesoramento legal, asistencia médica e farmacia ou socorros económicos puntuais para os máis desfavorecidos. Sobre todo destaca a súa contribución á educación dos nenos e nenas da comarca, algo esencial para o seu porvir laboral e económico. Na asemblea de socios de xuño de 1929 apróbase un ambicioso plan para construír nove centros escolares, un en cada concello do distrito e o noveno en Buenos Aires". A Guerra Civil truncou o proxecto e só se chegaron a inaugurar catro escolas, cuxos edificios aínda se manteñen. Os catro pódense consultar no proxecto do CCG, As escolas dá emigración. 

Nesta entrega do especial pódese coñecer en vinte imaxes e documentos aos membros da directiva fundacional, a primeira escola fundada pola entidade na aldea muxiá de Nemiña, entre moitos outros acontecementos desta centenaria sociedade. Na súa historia houbo tamén desencontros que fixeron que ao pouco de nacer houbese unha escisión, que finalizou en 1938 coa reunificación das dúas entidades. No especial permítese coñecer tamén o papel que as mulleres desenvolveron na organización de actos, unha acción que se canalizou desde a comisión feminina desta entidade.

O portavoz desta sociedade foi a publicación Alborada, que concedeu gran importancia á actividade: asembleas, actividades realizadas en Arxentina e Galicia, nómina de socias e socios ingresados, noticias sociais, necrolóxicas, etc.. Mantivo tamén artigos de temática variada (hispanoamericanismo, emigración, notas históricas e sociais da comarca, actualidade arxentina, etc.), colaboracións literarias, artigos divulgativos e pasatempos. Gozaba de bastante presenza gráfica a través de ilustracións e publicidade. O Arquivo dá Emigración Galega acaba de subir 25 números desta publicación ao Repertorio de Prensa dá Emigración que se pode consultar desde o sitio web do CCG.

Historias de ida e volta

O Consello da Cultura Galega, en colaboración coa Secretaría Xeral dá Emigración, mantén as especial "Historias de ida e volta" para dar a coñecer materiais que documentan o fenómeno migratorio. En 20 entregas documentáronse os procesos de saída, chegada, a vida social e cultural... diferentes procesos para explicar todo o ciclo migratorio a partir dos materiais que custodia o Arquivo dá Emigración Galega.

Os tradicionais obradoiros que cada ano impulsa o goberno galego volven un ano máis alternando, como o anterior exercicio, o modo presencial e o online, formato activado para liquidar as dificultades derivadas da pandemia. Así, os centros e entidades seguen recuperando a súa actividade para os galegos do exterior, e impulsarán finalmente un total de 36 talleres sobre folclore, artesanía, cociña ou seminarios de cultura galega. Deles, 15 celebraranse en entidades galegas do exterior en América, 18 en España e 4 en Europa. 

En total, a Secretaría Xeral de Emigración destina 150.000 euros para a posta en marcha dos talleres, unha cantidade que permite sufragar a súa práctica totalidade e apoiar, así, aos centros tras as complicacións económicas derivadas da pandemia.

Como principal novidade, e tras a crise sanitaria, retómase a modalidade presencial, con todas as medidas de seguridade sanitaria, para os 'obradoiros' que se desenvolven nas instalacións dos centros de España e Europa. Ademais, mantéñense a modalidade online para os talleres que se realizan en América, impulsados a través da aula virtual, unha plataforma onde a persoa formadora e o alumno interactúan, de maneira concorrente e en tempo real, a través dun sistema de comunicación telemática. En ambos os casos, os cursos serán impartidos por profesionais con recoñecida experiencia nas distintas modalidades.

Deste xeito, impúlsanse talleres de baile, gaita, percusión, pandeireta e canto, artesanal (encaixe de palillos e confección de traxes tradicionais), cociña galega e seminarios de cultura galega. As entidades puideron solicitar ata 3 cursos e propoñer profesorado para que o imparta, sempre que estivese incluído nas listas de persoas formadoras na modalidade solicitada.

Os talleres presenciais desenvolveranse nas instalacións dos centros con todas  as medidas de seguridade sanitaria. Os talleres virtuais realizaranse a través dunha plataforma onde a persoa formadora e o alumnado interactuarán conforme ás necesidades das persoas participantes co fin de optimizar a aprendizaxe. 

Santiago de Compostela acollía nas últimas horas a presentación dun dos preto de 30 pilotos 5G que se están desenvolvendo en Galicia. Trátase dunha solución innovadora con aplicación no ámbito turístico que permite realizar visitas virtuais á Praza do Obradoiro desde calquera lugar do mundo en tempo real.  
 
Grazas á instalación de cámaras 360º, situadas nun lugar destacado do punto crave do turismo na cidade, retransmítese imaxes de moi alta resolución da praza e da fachada da catedral ás que, ademais, aplícanse técnicas de realidade virtual, o que proporciona ao usuario a sensación dunha visita real.
 
Calquera persoa con cobertura 5G poderá visualizar desde a súa tablet ou dispositivo móbil as imaxes 360º en tempo real e con realidade aumentada, de maneira que terán a sensación de trasladarse á mesma Praza do Obradoiro.
 
Esta experiencia pode ser un primeiro paso para adaptar as experiencias turísticas á nova realidade dixital e aos novos dispositivos tecnolóxicos, que aumentarán exponencialmente as posibilidades de oferta de contido virtual e inmersivo tanto para o turista como para a cidadanía. Así, grazas ao 5G, poderanse descargar grandes cantidades de información a gran velocidade e interactuar de forma virtual e en tempo real debido á baixa latencia da tecnoloxía. 
 
A directora da Axencia para a Modernización Tecnolóxica de Galicia (Amtega), Mar Pereira, que participou xunto co alcalde de Santiago Xosé Sánchez Bugallo; o director de Servizos Públicos Dixitais de Red.es, Francisco Javier García, e o responsable de Relacións Institucionais da Zona Norte de Orange, Óscar Aragón,  lembrou que Galicia foi a primeira Comunidade que aprobou un plan para facilitar a extensión da tecnoloxía 5G.

Este posicionamento contribuíu a que o Ministerio de Economía e Transformación Dixital concedese dúas subvencións ás propostas presentadas por Orange e Telefónica de realizar pilotos 5G en Galicia que, xunto ás  que se promoveron desde o Nodo do Plan Galicia 5G, suman preto 30 casos de uso desta tecnoloxía en Galicia cun importe de 23 millóns de euros e no que participan ao redor de 40 entidades. 
 
A día de hoxe o 70% destes casos de uso están completados e o resto na recta final. Son usos innovadores desta tecnoloxía aplicados ámbitos como a atención sanitaria, a educación, na xestión de incendios, a industria, na automoción no audiovisual ou o turismo, entre outros.
 
Neste sentido, Mar Pereira sinalou que o seguinte paso será a avaliación destes 30 casos de uso para ver as posibilidades de incorporalos á dinámica dos servizos públicos e dos diferentes sectores produtivos.
 
Por outra banda, a directora da  Amtega lembrou que a Xunta vén de lanzar un acordo marco de 30 millóns para incorporar o uso das tecnoloxías disruptivas ao sector público, incluíndo unha fase inicial de pilotaxe e avaliación e unha fase posterior de implantación  e despregamento. O compromiso é que a tecnoloxía  que  se incorpore debe pasar, previamente, unha fase de avaliación que garanta non só a súa utilidade senón a súa sustentabilidade futura

Este é, sen dúbida, o ano do Carballo de Conxo, que acaba de ser elixido esta fin de semana como árbore do ano en España e que, como vos contabamos hai unhas semanas, competirá por leste mesmo recoñecemento en 2022 a nivel europeo. Coñecido como 'Ou avó', este exemplar de máis de 250 anos, está emprazado no bosque do Banquete de Conxo, onde foi testemuña da celebración que deu lugar a este curioso nome para unha agrupación de árbores.

O Banquete de Conxo celebrouse o 2 de marzo de 1856. Naquela comida, os estudantes universitarios pertencentes á clase alta serviron aos obreiros e artesáns como símbolo democrático de fraternidade. Así o explica o propio Concello de Santiago, que destaca que, nun momento no que as desigualdades entre as clases eran enorme na cidade, en parte pola perda das colleitas nos anos previos, este banquete tivo unha gran repercusión na sociedade da época.

Desde entón, a árbore e os seus acompañantes permanece inalterable, ao pé dunha das sendas dun espazo natural situado ao sur de Compostela. O lugar abriuse ao público 2018 despois de estar inaccesible durante 133 anos, en concreto desde 1885, data na que a leira orixinal onde se empraza, de máis de 20 hectáreas e bañada polo río Sar, destinouse a espazo só para internos do entón modernísimo Manicomio de Conxo.

A árbore esquivou o intento de talla e superou distintos incendios e circunstancias para chegar, como símbolo de pasado, de presente e de futuro, ata os nosos días. Ao redor do carballo, en todo este Bosque do Banquete de Conxo, reuníronse en 2019 ata 5.000 persoas na segunda edición dunha multitudinaria romaría que celebraba a apertura deste espazo natural despois de máis dun século. 

Pero máis aló diso, o carballo como a propia Rosalía lémbranos, é a nosa “árbore patria”, o símbolo de Galicia e da súa natureza de bosques sen fin. E Compostela, non só una das cidades de España con máis metros cadrados de zonas verdes por habitante, senón o lugar de peregrinación por excelencia neste ano Santo Xacobeo. 

De feito, a nosa árbore sitúase ao pé da entrada en Santiago do Camiño Portugués de peregrinación. A 200 metros da coñecida como 'Fonte da Virxe da Concha', importante lugar de culto e peregrinación, xa citado por Tirso de Molina no século XVII, e a 300 metros do Mosteiro de Conxo, que conserva un claustro románico do século XII.

O Carballo de Conxo impúxose por algo máis de 1.400 á a Sabina de Brancas, situada en Comarca do Jiloca (Teruel). 

O Carballo de Conxo, un dos emblemas da nosa historia contemporánea, postúlase como Árbore Europea de 2022. Con máis de 260 anos de antigüidade, é a árbore máis veterana do histórico Bosque do Banquete de Conxo. Álzase ao pé dunha das sendas dun espazo natural situado ao sur de Santiago de Compostela. O lugar abriuse ao público 2018, despois de estar inaccesible durante 133 anos, en concreto desde 1885, data na que a leira orixinal onde se empraza, de máis de 20 hectáreas e bañada polo río Sar, destinouse a espazo só para internos do entón modernísimo Manicomio de Conxo.

Neste marco, o organismo europeo Bosques sen Fronteiras está a promover o concurso para elixir a Árbore Europea 2022, nomeamento ao que se postula o Carballo de Conxo como elemento vexetal emblemático de Santiago de Compostela. Ao seu lado paseou no seu día a propia Rosalía de Castro, sendo así un dos emblemas da historia contemporánea de Galicia.

Toda a colectividade galega do exterior está convidada a apoiar esta candidatura a través da ligazón: https://arboleuropeo.es/votacións-arbol-do-ano-en-espana-2022/. O Carballo de Conxo é o único candidato galego a este premio.

A nosa árbore está ao pé da entrada en Santiago do Camiño Portugués de peregrinación. A 200 metros da coñecida como 'Fonte da Virxe da Concha', importante lugar de culto e peregrinación, xa citado por Tirso de Molina no século XVII, e a 300 metros do Mosteiro de Conxo, que conserva un claustro románico do século XII.

Ao redor do carballo, en todo este Bosque do Banquete de Conxo, reuníronse en 2019 ata 5.000 persoas na segunda edición dunha multitudinaria romaría que celebraba a apertura deste espazo natural despois de máis dun século. 

Pero máis aló diso, o carballo como a propia Rosalía lémbranos, é a nosa “árbore patria”, o símbolo de Galicia e da súa natureza de bosques sen fin. E Compostela, non só una das cidades de España con máis metros cadrados de zonas verdes por habitante, senón o lugar de peregrinación por excelencia neste ano Santo Xacobeo. 

Os tradicionais obradoiros que cada ano impulsa o goberno galego volven alternando o modo presencial e o online, formato activado durante o último exercicio para liquidar as dificultades derivadas da pandemia. Así, os centros e entidades seguen recuperando a súa actividade para os galegos do exterior, e impulsarán finalmente un total de 36 talleres sobre folclore, artesanía, cociña e seminarios de cultura galega.

En total, a Secretaría Xeral de Emigración destina 150.000 euros para a posta en marcha dos talleres, unha cantidade que permite sufragar a súa práctica totalidade e apoiar, así, aos centros tras as complicacións económicas derivadas da pandemia.

Como principal novidade, e tras a crise sanitaria, retómase a modalidade presencial, con todas as medidas de seguridade sanitaria, para os 'obradoiros' que se desenvolven nas instalacións dos centros de España e Europa. Ademais, mantéñense a modalidade online para os talleres que se realizan en América, impulsados a través da aula virtual, unha plataforma onde a persoa formadora e o alumno interactúan, de maneira concorrente e en tempo real, a través dun sistema de comunicación telemática. En ambos os casos, os cursos serán impartidos por profesionais con recoñecida experiencia nas distintas modalidades.

As entidades puideron solicitar a organización de ata 3 cursos, propoñendo un profesor para que o imparta, sempre que estea incluído nas listas de persoas formadoras na modalidade solicitada.

Alcanzamos a Ponte do Pilar, e é un bo momento para poñer en valor a nosa terra cunha mestura perfecta de gastronomía e innovación. Estamos a falar de 'Exquisiña', unha torta de queixo encargado aos cociñeiros Lucía Freitas e Pablo Gallego polas firmas de alimentación Quescrem, Pazo de Vilane e Feiraco. E cal é o seu secreto? Está feita só a base de produtos locais e sustentables.

A receita realizouse a partir de de ovos de galiña criadas en liberdade no Pazo de Vilane (Antas de Ulla, Lugo); nata elaborada en Ponte Maceira (Ames, A Coruña) a partir do leite das cooperativas de Feiraco; e queixo crema que Quescrem, a primeira empresa de base tecnolóxica creada no sector lácteo galego, produce desde Castro Ribeiras de Lea (Castro de Rei, Lugo).

"Como cooperativa somos, a nosa forma de ser é a suma de esforzos", apunta o secretario xeral de CLUN-Feiraco, Juan Gallástegui, que sinala que desde a empresa "traballan sempre para ofrecer calidade galega porque ten un impacto positivo no campo".

Pola súa banda, a directora xeral de Pazo de Vilane, Nuria Varela-Puertas, resalta que é necesario "apostar pola incrible calidade dos produtos ben elaborados en Galicia e polo benestar animal como convicción". "Poderemos distinguirnos e sobrevivir aos vaivéns do mercado se somos diferentes e defendemos o que facemos: producir alimentos saudables e ricos que protexan a saúde de todas as persoas, o benestar e as nosas tradicións", apunta.

Por último, o primeiro executivo de Innolact, a empresa que creou Quescrem, Sergio Martínez, pon en valor que as empresas teñen a responsabilidade "de promover o desenvolvemento social e económico da contorna", iso si, xerando "o menor impacto ambiental posible".

Aos poucos, Galicia vai achegándose á estrañada 'vella normalidade'; aquela que facía da nosa terra un lugar que visitabades ou ao que volviades máis pronto que tarde. Agosto comeza a parecerse a ese escenario; polo menos no que a cifras turísticas refírese. Durante este mes, a nosa terra rexistrou cifras históricas en ocupación nos aloxamentos turísticos, con 2,2 millóns de pernoitas. Así, a Comunidade mellora nesa data ata en 20 puntos a chegada de viaxeiros respecto a a medida nacional, e mellora tamén a cifra de 2019 cun 2,6% máis de visitantes e nun 1,5% en canto ás pernoitas.

Deste xeito, os hoteis galegos volven a datos turísticos prepandemia. Unha reactivación que se estende ao resto dos aloxamentos, aínda que, está a se notar con maior intensidade nas pensións, apartamentos turísticos e cámpings da comunidade, sobre todo nestes dous últimos, que marcaron máximos históricos.

Así, a mensaxe de Galicia como destino seguro e de calidade calou entre todos aqueles que nos visitades. Un río de xente que a nosa terra aspira a consolidar, e para o que lanzou unha nova campaña: 'Presume de Morriña'. Trátase dunha iniciativa do Agrupación industrial Turismo de Galicia que busca animar a visitar Galicia e reactivar o turismo a través da publicación de vídeos e fotografías nas redes sociais dos lugares preferidos por parte dos galegos e turistas que xa nos visitaron.

A campaña é unha continuación da que o Agrupación industrial Turismo de Galicia puxo en marcha no 2016 e que foi capaz de conseguir unha comunidade virtual de orgullosos 'presumidores' de Galicia. Esa iniciativa tivo que ser interrompida na pandemia e agora retómase botando man dun sentimento como a 'morriña', que forma parte da natureza galega. Como en edicións anteriores, acompañarase da convocatoria dun concurso para as mellores imaxes e videorrelatos con premios mensuais para os gañadores de estancias en aloxamentos e experiencias turísticas.

Aqueles que queirades participar debedes compartir en redes sociais fotografías ou vídeos acompañados de pequenos textos nos que describades unha vivencia en Galicia. A páxina web presumedegalicia.com foi dotada cunha ferramenta informática que permite identificar contidos nas principais redes sociais nos que se faga unha mención e apareza a etiqueta #presumedemorriña e un formulario que facilita a participación ao solicitar e automatizar o uso dos datos de rexistro nas redes.

Un xurado formado por artistas e persoas da industria turística decidirá cada mes cales son os mellores contidos. Ademais, as persoas que visitan a páxina poden tamén votar polos seus contidos favoritos. Establécense premios do xurado, premios do público e gañadores dun sorteo entre as persoas votantes que poderán gozar de diferentes experiencias turísticas en destinos galegos.

O sector lácteo galego continúa dando pasos na súa evolución dixital e tecnolóxica. Unha aposta que pasa pola recollida masiva de datos das explotacións -que come o gando, canto ou cal é a pegada ambiental-, que permiten extraer información de maneira útil, e que se está materializando no experimento galego FIE 23, coordinado polo Centro de Investigacións Agrarias de Mabegondo (CIAM) ao amparo do proxecto SmartAgriHubs.

Esta iniciativa persegue mellorar a cadea temperá de produción láctea, incidindo na produción de forraxes, na mestura e manexo de alimentos, nas operacións en cortes e na xestión da información da explotación, aproveitando os beneficios que achegan as tecnoloxías dixitais e de datos.

En concreto búscase integrar as oportunidades que brindan as novas tecnoloxías para mellorar a eficiencia na produción de forraxe e o uso dos recursos propios das explotacións agrícolas, incrementar o rendemento da produción animal a través da optimización das condicións de cultivo e aumentar a sustentabilidade do proceso.

Así mesmo, se aposta por mellorar o uso dos recursos naturais, a monitoraxe e manéxoo das operacións e condicións nas cortes, así como a toma de decisións mediante a integración de múltiples fontes de datos.

No marco deste experimento galego están a levarse levaron a cabo acciones novas, como a utilización de imaxes multiespectrales procedentes de voos con dron é e sensorización para predicir o rendemento e calidade de forraxes como o millo, contribuíndo á detección temperá de tensión nos cultivos.

O obxectivo é encarar a modernización do sector segundo as directrices da próxima PAC, para anticiparse ao escenario que rexerá a partir do 2023. Falar de dixitalización e da modernización do sector lácteo é falar do futuro do sector primario, e Galicia segue dando os pasos adecuados.