O Lunokhod-1 foi o primeiro explorador lunar que alcanzou o éxito. Enviado pola Unión Soviética como parte do programa Lunokhod, foi lanzado o 10 de novembro de 1970 e aterrou na lúa sete días despois, converténdose no primeiro vehículo en ser controlado remotamente desde a Terra para explorar a superficie lunar.

Deseñado para realizar diversas tarefas científicas, como estudar a composición da superficie lunar, analizar a radiación cósmica e o campo magnético, e tomar fotografías de alta resolución, o vehículo estaba equipado con cámaras de televisión, instrumentos de medición e un sistema de transmisión de datos que permitía enviar a información recompilada de volta á Terra.

Durante a súa misión, o Lunokhod-1 percorreu unha distancia total de aproximadamente 10.5 quilómetros ao longo de 321 días lunares (equivalentes a preto de 11 meses terrestres), o que o converte nun dos vehículos máis duradeiros e exitosos na exploración lunar. As súas contribucións foron fundamentais para avanzar no noso entendemento sobre a lúa e sentaron as bases para futuras misións de exploración espacial.

Nunha delas traballan hoxe en día enxeñeiros da Universidade de Vigo, que xunto ás universidades de Oviedo e Leicester (Reino Unido), traballan no desenvolvemento de sistemas de enerxía para vehículos móbiles non tripulados combinando paneis solares, baterías e xeradores termoeléctricos de radioisótopos (RTG).

A iniciativa, que responde o nome de 'Advanced Management Power Electronics for Radioisotope and Solar (AMPERS)' está financiada pola Axencia Espacial Europea (ESA) e ten unha duración de dous anos, desde setembro do 2023 ata setembro de 2025.

A nosa terra mantén a súa aposta decidida pola vangarda e as novas tecnoloxías. Un espazo no que a Intelixencia artificial ocupa un lugar cada vez máis relevante. Esta materia foi abordada hai uns días no marco da Semana Europea das Rexións, na que os relatores deixaron claro que Galicia é un lugar idóneo para o desenvolvemento desta intelixencia artificial.

Unha afirmación que se sustenta non xa pola recente concesión da primeira axencia estatal de supervisión da iA (a AESIA), senón pola aposta da nosa terra pola transformación dixital, e que agora dá un gran salto coa elaboración, xa en marcha, da lei de planificación, organización e impulso da intelixencia artificial en Galicia.

Este escenario permite á Comunidade desenvolver proxectos punteiros, como o método impulsado polo IDIS (Instituto de Investigación Sanitaria de Santiago de Compostela) para avaliar riscos en síndromes de medula ósea.

O grupo de Hematología Computacional e Xenómica (GrHeCo-Xen) do IDIS (Instituto de Investigación Sanitaria de Santiago de Compostela) acaba de presentar o desenvolvemento dun novo modelo para mellorar a predición do risco dos pacientes con síndromes mielodisplásicos, a través dunha colaboración co Grupo Español de Síndromes Mielodisplásicos.

Esta proposta baséase nunha ferramenta de IA que utiliza datos rutineiros de miles de pacientes para proporcionar predicións de risco máis precisas, comparado cos métodos tradicionais, e que alcanza un rendemento similar a aquelas que incorporan datos extensivos de mutacións no xenoma.

“Este modelo demostrou unha maior capacidade discriminativa en comparación co tradicional e esperamos que se converta nun método amplamente utilizado pola comunidade médica internacional", afirma o doutor Adrián Mosquera, hematólogo do CHUS (Complexo Hospitalario Universitario de Santiago) e un dos coordinadores do estudo.

As síndromes mielodisplásicos son un grupo de neoplasias da medula ósea que afectan a produción de células sanguíneas sas, levando a problemas como anemia e un maior risco de leucemia.

A neoplasia mielodisplásica é unha enfermidade aínda sen terapias altamente efectivas e, actualmente, o único tratamento curativo para os pacientes é o transplante alogénico de células nai, "pero está reservado para unha minoría de pacientes aptos debido á súa importante morbilidade e mortalidade", sinala o doutor Mosquera.

O traballo, no que se analiza datos procedentes dun total de 7.202 pacientes de 90 hospitais españois, acaba de ser publicado na prestixiosa revista 'HemaSphere', comunicación científica oficial da Asociación Europea de Hematología (EHA), e previamente foi seleccionado como comunicación oral no congreso anual da Sociedade Americana de Hematología (ASH) en decembro de 2022.

CALENDARIO DO CICLO EN XUÑO 

Galicia seguirá apostando polas tecnoloxías da información no seu reto de potenciar a transformación dixital do sistema público de saúde galego. Unha aposta posta en valor esta semana polo propio responsable da área sanitaria, Julio García Comesaña, durante a inauguración da XIII Reunión do Foro para a gobernanza das TIC en saúde, onde destacou a posición pioneira de Galicia  na innovación dixital en saúde.

O responsable do Sergas subliñou que as tecnoloxías dixitais mostraron ter un potencial transformador do sistema sanitario no acceso á atención sanitaria, a eficiencia do sistema, a calidade da atención e a seguridade do paciente. Sobre esta base, a Xunta aposta claramente desde hai anos, por empregar as tecnoloxías da información como panca desa transformación.

Neste sentido, Galicia experimentou nos últimos anos un importante crecemento do uso de aplicacións dixitais de saúde, destacando os preto de dous millóns de usuarios da aplicación Sergas Móbil e os máis dun millón de persoas que consultaron a información da súa historia clínica electrónica no pasado ano.

Para alcanzar estas cifras, unha estratexia clara do Sergas foi a organización das tecnoloxías da información baixo un modelo corporativo, onde as unidades de TIC teñen unha forte dependencia funcional e as decisións tómanse de forma consensuada e cun enfoque global de organización.

Na actualidade, Galicia está inmersa no reto de potenciar a transformación dixital do sistema público de saúde galego, que se asenta en catro alicerces básicos que son a realización dunha transformación dixital cohesionada, humanizada e garantindo a inclusión dos colectivos máis vulnerables; conseguir que a nosa organización estrutúrese e base as súas decisións na xestión intelixente do dato; que estea conectada e accesible para o paciente e que utilice a tecnoloxía como panca de transformación e, ademais, unha organización cibersegura.

Seguimento personalizado dos pacientes 

Así mesmo, tamén cabe poñer en valor servizos como a telemedicina ou a atención virtual, que permite un seguimento máis personalizado, sistemático e continuado dos pacientes. Claros exemplos disto son a plataforma TELEA ou a e-interconsulta.

Ademais, Galicia traballa para que a introdución da intelixencia artificial no sistema de saúde fágase dunha maneira ética e responsable, con máximo respecto á privacidade dos datos e á robustez dos algoritmos que se empreguen.

Desde a Xunta se aposta por desenvolver infraestruturas para mellorar a xestión de investigación, creando plataformas de investigación, implantando sistemas de biobancos dixitais e establecendo modelos unificados de almacenamento e uso de datos sanitarios.

A cantora galaico-portuguesa María do Ceo acaba de presentar Galicia Nai, un libro disco dedicado integramente a Galicia e á lingua galega co que a intérprete celebra os seus 25 anos de carreira musical. A traxectoria de María do Ceo está baseada no achegamento entre a lingua e a cultura galega e a portuguesa.

O novo traballo de María do Ceo profunda na unión das linguas existentes ás dúas beiras do Miño.

Declaración de amor a Galicia

Galicia Nai supón unha declaración de amor a Galicia e á súa xente, pero tamén pretende ser un disco comprometido co idioma e coa muller.

En total, reúne 12 poemas musicados de autoras da terra de distintas épocas e con distintas sensibilidades poéticas: Rosalía de Castro, Xosé Neira Vilas, Manuel María, Ricardo Carvalho Calero, Pepe Velo e Armando González López.

O traballo, que é o décimo sétimo disco da cantante de Porto, conta cun prólogo de Xosé González Martínez e coa música de José e Álex Salgado á guitarra e guitarra portuguesa, respectivamente, de Fernando Campos ao baixo, de Rosalía Vázquez ao chelo, de Ricardo Morente ao violín e de Kinhos Saburido á percusión.

Pasear polas cubertas da Catedral de Tui, mirar o mar desde a lanterna da Torre de Hércules ou visitar a cripta do Apóstolo en Santiago será posible sen saír do Gaiás a través de "Galiverso", un proxecto de realidade virtual instalado de forma permanente na Cidade da Cultura e aberto ao público de forma gratuíta.

As novas tecnoloxías que emprega o Galiverso permiten mostrar o patrimonio dunha maneira diferente á vez que respectuosa coa súa conservación. Mediante lentes de realidade virtual e recreacións de imaxe e vídeo de gran detalle, pódense coñecer os distintos recunchos da nosa terra.

A accesibilidade é tamén outro dos puntos fortes desta instalación, xa que para gozar das experiencias non é necesario, por exemplo, subir os máis de 230 chanzos ata a lanterna da Torre de Hércules nin desprazarse ata as montañas dos Ancares para entrar nas pallozas que se conservan no Cebreiro.

O Galiverso é tamén unha porta aberta ao futuro Centro de Artes Dixitais de Galicia que acollerá o Gaiás, un centro pioneiro en España que permitirá ampliar os modos nos que o público se relaciona co patrimonio e impulsar o desenvolvemento de actividades innovadoras de apoio á creación dixital nas industrias culturais e creativas.

Doce maneiras de vivir o Galiverso

As persoas que visiten o Museo Centro Gaiás poderán entrar no Galiverso de maneira libre e gratuíta. A sala dispón de tres postos co seu respectivo equipo de realidade virtual, que poden operar á vez, aínda que a experiencia de cada visitante será individual. Cada sesión dura uns 20 minutos, durante os cales é posible vivir unha ou varias das doce experiencias que se ofrecen.

Un mapa virtual de Galicia funciona a modo de menú desde o que se pode acceder a cada unha delas e seleccionar o idioma —galego, castelán ou inglés— dos textos e audios explicativos que as acompañan.

Pódese contemplar o atardecer en Fisterra, as vistas da Coruña desde a cima da Torre de Hércules ou o canón do Sil desde as alturas. Tamén internarse na cripta do Apóstolo en Santiago de Compostela, nos mosteiros de Santa María a Real de Oseira e de Santo Estevo de Ribas de Sil, na torre de Xiá en San Paio de Narla, no templo romano de Santa Baia de Bóveda ou nunha palloza no Cebreiro, e percorrer a ponte romana de Ourense, a muralla de Lugo ou os tellados da Catedral de Tui.

O Galiverso expandirase no futuro incorporando novas experiencias de realidade virtual vinculadas non só ao patrimonio e ao turismo, senón á ciencia e á experimentación. Así, poderemos mergullarnos baixa a auga para explorar os tesouros naturais e históricos das nosas costas, ou ascender ata o espazo para descubrir Galicia desde outra perspectiva. A Xunta previu igualmente crear máis puntos de entrada ao Galiverso en bibliotecas, museos de titularidade autonómica, e nos Polos Creativos dos centros de ensino.

No Museo Centro Gaiás poderá visitarse de martes a domingo en horario de tarde de 16.00 a 20.00 horas, así como sábados, domingos e festivos (excepto luns), tamén de 11.00 a 14.30 horas.

Galicia duplicará as deducións ás familias numerosas na declaración do IRPF para o ano 2023. Unha decisión que supón pasar de 250 a 500 euros para os núcleos con tres fillos, e que aumentará en 250 euros a partir do terceiro.

O anuncio facíao esta fin de semana o vicepresidente primeiro e conselleiro de Economía, Industria e Innovación, Francisco Conde, que participaba no XIII Congreso de Familias Numerosas celebrado en Santiago de Compostela. Con esta medida, sinalaba, pódense alcanzar ata os 1.000 euros para familias con cinco fillos.

Neste marco cabe lembrar algunha das axudas que Galicia ofrece ás familias co obxectivo de facer da nosa terra o mellor sitio para vivir: reducións ou exencións no pago de taxas educativas, bonificacións en medios de transporte, axudas para o servizo de comedor escolar, apoios para a redución de xornada, a tarxeta Benvida, a dedución de ata o 100% no imposto de Transmisións patrimoniais, o carné familiar, os descontos para familias numerosas nas autoestradas de titularidade autonómica ou a gratuidade das escolas infantís.

Crise demográfica 

Os participantes no congreso, celebrado baixo o lema 'Presente e futuro, coincidiron en valorar positivamente os compromisos de Galicia e o Estado coas familias numerosas, coas distintas medidas no seu favor que se puxeron en marcha, pero solicitaron que se manteña ese compromiso e mesmo se incremente, dada a crise demográfica, un dos maiores desafíos. Fixeron tamén referencia á importancia de defender a conciliación laboral e "adaptar o traballo aos ritmos da vida familiar, que é onde se forman as persoas do futuro", así como dos dereitos sociais. 

Neste marco, sinalábase o índice de risco de exclusión e pobreza é maior para as familias numerosas. Para acabar con esta brecha, tanto administracións públicas como a asociacións privadas deben "avanzar na constitución dunha sociedade máis amable para que todos os cidadáns poidan desenvolver os seus proxectos familiares".

Nesta liña destacouse o "ambicioso" proxecto de lei de Apoio ás familias que busca recoñecer "os distintos modelos familiares e mellorar a protección social, económica e xurídica das familias", así como medidas de apoio como a prestación universal de 100 euros para nais de nenos menores de tres anos.

O Congreso buscaba poñer de manifesto a achega social que fan estes núcleos familiares á sociedade en forma de capital humano, a través dos seus fillos, "un elemento fundamental para o desenvolvemento económico e social, que beneficia a toda a sociedade". 

Hai algo máis de 130 anos, Emilia Pardo Bazán regalábanos 'Morriña', esa novela capaz de albergar entre as súas páxinas o secreto significado da palabra máis galega; unha mestura de añoranza e de tristeza repleta de alegría, do recordo desa Galicia que se vai e á que un anhela volver sempre. Porque do mesmo xeito que dona Aurora, Rogelio e Escravitude tecen un relato de 'morriña' que conduce da capital ao drama ou viceversa, centos de miles de galegos escriben a súa historia lonxe da Galicia territorial. Veciños do exterior aos que a nosa terra non esquece, facilitando os seus proxectos persoais e vitais a través de diferentes programas e liñas de actuación. 

Unha delas, especialmente pensada para esta época de dificultades que nos tocou vivir, son as axudas para familias galegas do exterior que se atopen en situacións de emerxencia social. Esta liña continúa aberta ata o próximo 15 de novembro, cun apoio de ata 3.000€ por persoa beneficiaria, e está dirixida a emigrantes galegos e aos seus que posúan a condición de persoas galegas residentes no exterior. 

Deste xeito, o programa busca apoiar a todos aqueles galegos do exterior que poidades atravesar unha situación de emerxencia sobrevinda, xa sexan sociais, sanitarios ou asistenciais.

Os requisitos necesarios para solicitar estas axudas son ter rendas ou ingresos escasos, contar cun patrimonio insuficiente ou acreditar razóns de carácter social, sanitario ou asistencial nun tempo próximo ao da súa solicitude como máximo nos últimos doce meses e que, pola súa gravidade, requiran dunha actuación urxente.

Ou uso dás tecnoloxías disruptivas, como ou Internet dás Cousas ou a Intelixencia artificial, por parte dás empresas de Galicia supera a media estatal, segundo destaca ou informe “Galicia Dixital. Tecnoloxías disruptivas nas empresas”. Este traballo foi publicado polo Observatorio dá Sociedade dá Información e Modernización de Galicia (OSIMGA), adscrito á Axencia para a Modernización Tecnolóxica de Galicia.

Trátase do primeiro estudo que analiza e revisa a situación actual dás principais tecnoloxías disruptivas non tecido empresarial galego, con especial foco non sector TIC. Ou obxectivo principal desta análise é identificar ou grao de adopción dá Intelixencia artificial, aprendizaxe automática a través do Big Data, Chatbots, Cloud computing, etc.

Este informe está enmarcado dentro dous obxectivos dá Estratexia Galicia Dixital 2030 (EGD2030), que inclúe entre vos seus obxectivos, ou impulso ás capacidades e infraestruturas dixitais en tecnoloxías disruptivas.

Intelixencia artificial

As tendencias tecnolóxicas prevén un crecemento significativo dá Intelixencia artificial coa creación de ecosistemas nos que, grazas aos datos compilados de dispositivos, que actúan como sensores, ou mundo virtual interactúe con obxectos físicos. As súas aplicacións son múltiples: sanidade, educación, agricultura, transporte, fabricación, enerxía.

Non 2021, ou 7,6% dás microempresas galegas utilizan Intelixencia artificial, superando en 4 puntos porcentuais a media estatal (3,5%). Non caso dás empresas de 10 ou máis persoas empregadas, a porcentaxe situar non 10,2%, superando tamén a media estatal (8,3%).

Máis do 21% dás empresas TIC galegas utiliza ou incorpora aos seus produtos ou servizos Intelixencia artificial. Ou 16,6% dás empresas TIC emprega a realidade virtual e ou 13,8% a Impresión 3D.

A avaliación destes indicadores realizar a partir dous datos dá Enquisa a Empresas TIC que realiza ou propio OSIMGA e dous indicadores dá Enquisa sobre ou uso de TIC e comercio electrónico nas empresas do INE, non marco do convenio de colaboración entre Axencia para a Modernización Tecnolóxica de Galicia (Amtega), ou Instituto Galego de Estatística (IGE) e ou Instituto Nacional de Estatística (INE).

Internet dás Cousas (IoT)

Ou Internet dás Cousas (IoT) configurar como unha tendencia tecnolóxica para acelerar ou desenvolvemento e implantación de solucións que dean resposta aos novos retos dá sociedade, permitindo conectar elementos físicos cotiás a Internet. Deste xeito, lestes dispositivos interconectados podar ser monitorizados ou controlados a través de internet ou servir como instrumentos para recollida de información. Podar aplicarse a dispositivos comúns de control de enerxía, seguridade e mobilidade ou a elementos para atención e control dá saúde, dá produción, dá calidade e a rastrexabilidade de produtos e procesos.

Ou 26,4% dás empresas galegas de 10 ou máis persoas empregadas con sede e/ou actividade en Galicia emprega dispositivos interconectados que poden ser monitorizados ou controlados remotamente a través de Internet (ou Internet dás cousas). Nas microempresas ou uso desta tecnoloxía consegue ou 9,1% e supera a media estatal (8,1%).

Non caso dás empresas TIC galegas, ou IOT é a tecnoloxía disruptiva con máis presenza neste sector empresarial (34,2%). Entres as empresas TIC que empregan IoT, vos sensores, etiquetas RFID ou IP, cámaras para a mellora do servizo (54,2%) e vos medidores, lámpadas, e termóstatos intelixentes (50,2%) son vos sistemas ou dispositivos máis frecuentes.

Big Data

Ou Big Data é outra dás tecnoloxías disruptivas analizadas neste informe que está a impulsar e xerar profundos cambios sociais e económicos así como novas oportunidades e modelos de negocio.

Non 2021 increméntase a porcentaxe de empresas galegas que analizan Big Data. Ou maior incremento rexístrase entre as empresas galegas de 10 ou máis asalariados/as, onde a análise de Big data situar non 13,8%, 2,7 puntos máis que a media estatal.

Esta porcentaxe elévase ata ou 22,5% entre as empresas TIC galegas. Ademais, entre as empresas TIC que utilizaron Big Data, ou 34,4% utilizou ou método de aprendizaxe automática ou aprendizaxe automática.

Cloud computing, Intelixencia de Negocio, Chatbots e robótica

Ou Cloud computing é unha dás tecnoloxías disruptivas que máis rapidamente incorporouse á xestión empresarial. Non 2021 a compra de servizos de Cloud computing aumentou nun 66,6% nas empresas de 0 a 9 persoas asalariadas, e conseguiu ou 12,3%, ou que supera a media estatal (10,2%). Non caso dás grandes empresas, unha de cada tres comprou este servizo e ou seu crecemento foi do 8,5%.

Cabe destacar que, entre ou sector TIC galego, ou 28,7% utiliza ou incorpora aos seus produtos ou servizos Bussiness Inteligence e ou 24,2% emprega Chatbots, experimentando este último indicador un crecemento relativo do 44,9% pasando do 16,7% que conseguiu non 2020 ao 24,2% non 2021. A utilización de Robótica nas empresas TIC galegas aínda é incipiente. Só ou 8,8% dás mesmas utiliza robots, dás cales ou 62,9% utiliza robots industriais.

Vos resultados detallados do informe “Galicia dixital. Tecnoloxías disruptivas nas empresas de Galicia” poden ser consultados en www.osimga.gal.

O centro tecnolóxico galego Aimen lidera o proxecto europeo CAELESTIS que ten como principal obxectivo o desenvolvemento dun Ecosistema de Simulación Interoperable (ISE) para dixitalizar todo o proceso de deseño e fabricación de pezas aeroespaciais.

No marco desta iniciativa investigarase o potencial dos xemelgos dixitais para acelerar a innovación no ámbito da aeronáutica e contribuír a alcanzar os obxectivos climáticos de Europa para 2050. Os resultados do proxecto permitirán reducir as emisións de CO2 procedentes da aviación, diminuír os custos e riscos no deseño e a fabricación dos novos modelos de aeronaves e acurtar os prazos de innovación dos avións máis eficientes do futuro.

O ecosistema desenvolto posibilitará o fluxo de datos en toda a cadea de valor da aeronave, vinculando aínda máis a enxeñería, o deseño e a fabricación, ao integrar e executar de forma autónoma fluxos de traballo de simulación para apoiar o deseño multidisciplinario, a optimización e a cuantificación da incertidume.

Este ecosistema será impulsado por infraestruturas “High Performance Computing” (HPC) para executar predicións e ofrecer deseños optimizados, e incluirá xemelgos dixitais baseados ​​en modelos de alta fidelidade que cubrirán varias etapas da produción. Así mesmo, empregaranse ferramentas de aprendizaxe automática para mellorar a detección de defectos de fabricación e a cuantificación da súa influencia na integridade estrutural, así como tamén para identificar deseños que teñan en conta a fabricabilidad.

CAELESTIS fomentará a implementación de prototipos virtuais en toda a industria aeronáutica da Unión Europea para impulsar así a innovación na fabricación de aeronaves cun enfoque multiactor. Esta investigación podería repercutir na industria aeroespacial introducindo o marco dixitalizado que conectará o deseño coa fabricación e integrará algoritmos de simulación e aprendizaxe automático nun marco informático de alto rendemento co fin de optimizar as solucións e os requisitos das pezas aeroespaciais.

O proxecto está financiado pola Axencia Executiva Europea de Infraestruturas Climáticas e Medio Ambiente (CINEA) no marco do programa Horizonte Europa e conta cun orzamento de case 6 millóns de euros e un prazo de 42 meses para o seu desenvolvemento.

Consorcio

O consorcio europeo liderado por AIMEN Centro Tecnolóxico está composto por 11 socios de 7 países europeos: Universitat de Xirona (España); Addcomposites (Finlandia); ESI Group (Francia); Institut de Recherche Tecnologique Jules Verne (Francia); Instituto Tecnolóxico de Aragón (España); Centro de Supercomputación de Barcelona (España); Technische Universiteit Delft (Países Baixos); e EBOS Techonlogies (Chipre); GKN Aerospace (Suecia) e RTDS Association (Austria).

AIMEN, ademais de coordinar todo o proxecto, lidera as actividades de smart manufacturing que inclúen a fabricación de materiais compostos, a monitorización do proceso on-line, a integración de dispositivos de computación edge e a creación de datos sintéticos para alimentar os modelos de aprendizaxe automática.