A sétima entrega das especial 'Historias de ida e volta', un proxecto web realizado polo Consello da Cultura Galega en colaboración coa Se cretaría Xeral dá Emigración, centra o seu contido no legado educativo da emigración galega.

Titulado 'Escolas dá emigración', este especial está enfocado a dar a coñecer o papel que desempeñou a emigración no ámbito educativo e a contribución deste colectivo na configuración da primeira rede escolar galega.

No marco do especial pódense ver materiais que permiten coñecer as dúas modalidades a través das que se canalizou a achega dos emigrantes. Por unha banda, as doazóns ou legados testamentarios moi variados que os filántropos indianos fixeron: desde pequenas cantidades para contribuír ao abastecemento de escolas ou bibliotecas ata importantes cantidades para a construción e o mantemento de varios centros educativos.

Por outra banda, permite coñecer tamén as asociacións de emigrantes microterritoriales, con finalidade instructiva, que se foron creando en América desde comezos do século XX. A primeira foi a Alianza Aresá de Instrución, fundada na Habana en 1904, á que lle seguiron centos de entidades creadas principalmente en Arxentina e Cuba, pero tamén en Uruguai, Estados Unidos e Brasil.

Estas sociedades custearon a implantación, dotación e financiamento das chamadas 'escolas de americanos', que representaban unha alternativa complementaria e renovadora á rede oficial de establecementos públicos de ensino. Na súa maioría eran escolas laicas, gratuítas, con programas de estudos modernos e mesmo ás veces con certa orientación técnica, inspirados nos existentes nas repúblicas americanas de acollida.

Todas as imaxes e documentos que se expoñen forman parte do patrimonio fotográfico e documental que se conserva e salvagarda no Arquivo da Emigración Galega. Moitas delas proceden de coleccións particulares que a cidadanía doou á institución.

Galicia segue dando pasos que manteñan á nosa terra á vangarda no uso de e desarollo das últimas tecnoloxías. Un escenario ao que non é allea a sanidade pública, e no marco do cal, a Consellería de Sanidade vén de reunir ao Consello para a Innovación en Materia Sanitaria, que acordou crear un grupo de traballo específico para definir un modelo de xestión das técnicas de impresión 3D que se poidan aplicar ao Servizo Galego de Saúde.

Este órgano estará integrado por profesionais das áreas TIC, cirurxía, traumatoloxía, enfermería, otorrinolaringología e radiodiagnóstico, ademais de persoal investigador proposto por diferentes membros do Consello para a Innovación en Materia Sanitaria.

O obxectivo desta iniciativa é facilitar ao sistema sanitario galego unha xestión adecuada dos recursos, individualizados e pensados para cada paciente.

Neste marco, o conselleiro de Sanidade, Julio García Comesaña, insiste na necesidade de integrar a impresión 3D como unha técnica "xeneralizada" ao dispor dos profesionais do Sergas.

Por este motivo, o goberno galego aposta por que este grupo de traballo incorpore a experiencia de distintos proxectos desenvoltos nas sete área sanitarias e nos nodos de innovación do Sergas para confeccionar un documento de liñas xerais sobre os usos destas técnicas.

Así mesmo, o Consello para a Innovación en Materia Sanitaria tamén lle encomendou a este grupo o labor de preparar proxectos concretos, con obxectivos e socios "identificados" que sexan susceptibles de concorrer a convocatorias de fondos que lles permita captar financiamento.

Neste sentido, estas iniciativas poderán contribuír a "crear un ecosistema empresarial" relacionado coa tecnoloxía 3D en Galicia en colaboración con órganos como a Axencia Galega para a Modernización Tecnolóxica (Amtega) e a Axencia Galega de Innovación (GAIN).

A Fundación para o Desenvolvemento Humano e Social de Galicia puxo en marcha esta semana o curso 'Cultura galega e emigración', que se centra na diáspora galega co obxectivo de profundar no que esta achegou tanto aos países de acollida como a Galicia. 

O programa, que arrinca estes días o seu primeiro curso e no que tamén colaboran a Universidade LiberQuaré e a Fundación Familias Mundi, conta con 238 alumnos e alumnas matriculados, entre os que destacan 62 provenientes de Arxentina, 20 de Brasil, 10 de Venezuela, 3 de Exipto ou 90 do resto do Estado español. 

Estas xornadas forman parte dun programa de cursos que inciden na proxección exterior da lingua e da cultura galegas.

O obxectivo deste programa formativo é abordar o mapeado cultural galego na emigración, con todo o que esta supuxo. A iniciativa abordará a historia e sociedade na Galicia da diáspora, o idioma e escritura galego así como as artes galegas no exterior, e o Camiño e camiños de Galicia no mundo.

Aqueles interesados poden consultar a información, o programa académico e o calendario de desenvolvemento na web da Fundación. Nestes momentos, o prazo de matrícula para o 'Nivel inicial' ha expirado, pero proximamente abrirase o de 'Nivel intermedio'. 

Galicia segue a dar pasos para converterse nun referente no que ao uso de aviación non tripulada refírese, canalizando e impulsando distintas iniciativas que sitúan á nosa terra á vangarda da innovación neste campo. A aposta decidida do Goberno autonómico, unida á vontade e capacidade de innovación das empresas galegas, permite, cada certo tempo, arroxar novos proxectos en distintos ámbitos. 

O último exemplo atopámolo no Centro Experimental Áncora (Cervo-Lugo), xestionado polo Instituto Tecnolóxico de Galicia (ITG), que acolleu a presentación de Xestal. Trátase dunha solución tecnolóxica para a optimización da xestión forestal, baseada na teledetección mediante UAVS (Vehículos Aéreos Non Tripulados). 

O proxecto Xestal contribúe, así, a optimizar procesos crave na xestión dos recursos forestais, como o inventario forestal, a planificación, seguimento e control de masas forestais, a través dunha solución tecnolóxica baseada na automatización de toma de datos a través de novas tecnoloxías embarcadas en vehículos non tripulados.

Dita solución tecnolóxica, dirixida fundamentalmente a enxeñerías ambientais e xestores forestais, permitirá reducir custos dos métodos de medición actuais, dispoñer de información actualizada e de valor engadido para mellorar a tomar de decisións, o control e a execución das actuacións dos plans de ordenación forestal.

Consorcio galego

O consorcio de entidades que desenvolveu esta iniciativa está formado polas empresas galegas Aeromedia, Cerna, Balidea e Greenalia, ademais da Universidade de Santiago de Compostela (USC) e o Instituto Tecnolóxico de Galicia (ITG). Ademais, contou coa colaboración da Xunta  de Galicia  .

Para levar a cabo o proxecto, se ga combinado o desenvolvemento dun sistema GIS (Sistema de Información Xeográfica) e dun dron, UAV de tipo VTOL (de á fixa con capacidade de despegamento e aterraxe vertical).

O GIS facilita a medición e inventariado das especies forestais máis presentes na industria, como o eucalipto ou o piñeiro, reunindo nun único lugar as diferentes fontes de datos usadas, como poden ser o propio dron ou a información proporcionada polos satélites e outra cartografía basee. Pola súa banda, este dron permite mellorar os rendementos de traballo actuais na toma de datos remotos na contorna forestal.

Potencial do sector

Esta iniciativa é unha mostra máis do enorme potencial que ofrece o segmento dos vehículos non tripulados ou drons, polo que Galicia vén apostando desde 2015 a través dun Polo Aeroespacial no que se investiron máis de 164 millóns de euros de fondos públicos e privados.

Entre os 59 proxectos de I D desenvoltos nesta iniciativa atópanse tecnoloxías para mellorar a prestación de determinados servizos públicos vinculados ao monte, como a protección contra incendios forestais ou o control de pragas. Agora, esta nova ferramenta vén complementar as desenvoltas con anterioridade, achegando tecnoloxía dirixida á xestión privada do monte.

“Fardel de eisilado ía chamarse inicialmente Fardel de emigrantes, porque para Seoane non hai distinción entre emigración e exilio, para el son persoas que foron expulsadas da sociedade”, comenta Gregorio Ferreiro, autor do estudo introdutorio dunha obra que se presenta mañá, e que se converterá na quinta entrega da colección Clásicos da Emigración.

O texto achéganos unha parte moi persoal de Luís Seoane cando se cumpren 110 anos do seu nacemento. “Aquí céntrase na súa experiencia como exiliado, que tamén se pode trasladar ao ámbito do exilio en xeral”, di Gregorio Ferreiro. O propio Seoane confesaría pouco antes de morrer que este icónico poemario foi “un dos seus libros máis queridos”.

Algúns dos poemas que compoñen este fardel foron escritos en 1967, a bordo do Highland Princess, na viaxe que o leva de volta desde Londres a Buenos Aires e no que fai unha parada en Galicia. Di Ferreiro no estudo que “aguilloado por un sentimento de derrota persoal, por pura necesidade de expresar o seu malestar”.

O libro tardou tres anos en cobrar forma e o proxecto mudou bastante neste tempo. Estaba concibido inicialmente como un álbum ilustrado con poemas e non como poemario. O texto final conserva seis dos oito poemas do proxecto primitivo e engade outros oito de nova factura. “El fai unha poesía prosaica que pretende comunicar unha mensaxe; pretende expresar unha realidade social, un problema…”, afirma Gregorio Ferreiro, que destaca o coidado uso do linguaxe pero, sobre todo, conecta a innovación na súa poesía con toda a súa traxectoria creadora.

Neste sentido, o libro configúrase como unha das primeiras mostras da poesía socialrealista que irrompeu no sistema literario galego da época e que tivo a Celso Emilio Ferreiro como o seu máximo expoñente. O 'Fardel' alcanzou, como se asegura no estudo introdutorio, “unha nada desestimable difusión na Galicia da época, dentro sempre do minoritario círculo de lletraferits, especialmente de ideario galeguista, interesado na poesía en galego ou en calquera manifestación literaria escritura no idioma do país”. Foi un dos libros prohibidos que se intercambiaban nos circuítos antifranquistas. O Consello da Cultura Galega aproveitou a presentación desta publicación para subir diferentes ilustracións da publicación realizadas polo propio Seoane.

Colección Clásicos da emigración

“A emigración en Galicia,” publicada por Ramón Castro López en 1923, foi o punto de apertura dunha colección de libros que, baixo o título Clásicos da emigración, pretende ofrecer un reflexo fiel do que supuxo a emigración galega, tanto para aqueles que a viviron desde os seus países de destino como para os que os viron marchar.

A colección está integrada por unha ducia de títulos de diferentes xéneros que hoxe en día son difíciles de atopar en bibliotecas ou librerías e que, así, poden ser máis accesibles para o público investigador, pero tamén para calquera persoa interesada no tema. Reúne as distintas perspectivas que marcaron un dos fenómenos demográficos máis importantes dos últimos séculos en Galicia a través de obras que abarcan tanto ensaios como literatura de ficción ou biografías, entre outros xéneros, escritos entre principios do século XX e os anos 60, aproximadamente.

Cada un dos volumes está prologado por un especialista contemporáneo na materia, como Ramón Villares, Raúl Soutelo ou Xosé M. Núñez Seixas, entre outros.

Hai moitas formas de traballar o futuro, pero case todas pasan pola innovación. Un esforzo permanente por situarse na vangarda no que a nosa terra leva tempo instalada a través de distintas iniciativas. Como o proxecto 'Seafeed', relacionado co mar e a acuicultura, e que foi presentado recentemente. 

Trátase do primeiro sistema autónomo e intelixente para a alimentación de gaiolas acuícolas de pequeno e mediano tamaño tanto en mares como lagos, instalado nunha plataforma flotante energéticamente eficiente.

Este sistema permitirá optimizar os procesos de alimentación en acuicultura mariña a través da implementación dun modelo virtual de xestión intelixente que aplica técnicas de aprendizaxe automática e permite un control completo sobre o proceso. Ademais, posibilita a mellora continua dos procesos produtivos a través do uso dun software de xestión e adáptase facilmente a calquera tipo de instalación acuícola mariña, independentemente do seu tamaño, da especie cultivada e da natureza do penso de engorde.

Así mesmo, está instalado sobre unha plataforma de baixa tonelaxe, eficiente, segura e autónoma, grazas a un sistema de xeración de enerxía eléctrica a partir de renovables.

A tecnoloxía que hai detrás deste sistema foi desenvolvida polo consorcio integrado polas empresas galegas Feeding Systems, Quantum Innovative, Engranor e Montaxes Cancelas, coa colaboración dos grupos de investigación da Universidade de Vigo CIMA e ECIMAT, achegando así tecnoloxía propia á industria acuícola galega.

Cada un dos socios participou naquilo no que ten máis experiencia: Engranor construíu o dosificador de alimento; Montaxes Cancelas encargouse da plataforma flotante; Quantum Innovative, dos sistemas de alimentación eléctrica; e a xestión do conxunto e a ensamblaxe final recaeu sobre Feeding Systems.

O Goberno galego ha posto en marcha unha versión actualizada do Celga 1 en liña, que permite, por primeira vez, a autoformación en lingua galega a través dunha ferramenta vinculada a el. Estará accesible desde o Portal dá Lingua Galega, en aberto, a partir de hoxe.   

“O novo recurso supón un gran avance para achegar e facerlle accesible a aprendizaxe do galego á cidadanía, independentemente do lugar onde resida ou do tempo que cada persoa poida dedicarlle”, destaca o secretario xeral de Política Lingüística, Valentín García, que subliña que “con esta nova versión actualizada do Celga 1 en liña, que tamén renova a ata agora existente desde 2010, completamos a serie de cursos revolucionarios e modernos que configuran o ensino e a aprendizaxe do Celga, para potenciar a presenza da nosa lingua no ámbito das tecnoloxías”.

Acceso á autoformación lingüística desde a diáspora

Esta medida permite aos galegos do exterior acceder a uns cursos regrados para manter e mellorar o uso da nosa lingua. A ferramenta facilita a aprendizaxe do galego e, por tanto, as opcións de optar a un título oficial que vos permita competir en igualdade de condicións, desde o punto de vista lingüístico, co resto de galegos. 

"Trátase de algo especialmente importante no caso dos emigrantes que desexen retornar a Galicia, e tamén para os nosos bolseiros BEME, que veñen cada ano a Galicia facer un máster nunha das nosas universidades”, subliña Antonio Rodríguez Miranda, secretario xeral de Emigración. 

Con ou sen tutorización

A nova ferramenta de autoformación en liña súmase á actualización do curso tutorizado que os 150 alumnos do Celga 1 en liña empregan xa desde esta semana, no marco da formación preparatoria de 70 horas que seguen ata o 6 de maio destinada aos exames oficiais. A principal diferenza coa ata agora existente é que presenta unha versión que estará aberta desde hoxe, de forma permanente, no Portal dá Lingua Galega, garantindo un acceso ilimitado á aprendizaxe do galego desde calquera lugar e a calquera hora. Na nova opción, non hai límite de prazas nin datas específicas de acceso. Tampouco fai falta un proceso de matriculación, polo que o acceso será tan sinxelo como cubrir un rexistro previo. É un recurso inesgotable e accesible a través da rede para todas aquelas persoas que estean interesadas en comezar a aprender a lingua galega ou en preparar a proba oficial.

Ademais dos cursos tutorizados do Celga 1 que convoca a Xunta de Galicia, este novo curso de autoformación pode seguirse sen necesidade dun titor ou titora, xa que as persoas usuarias van avanzando na aprendizaxe grazas aos exercicios de autorresolución e aos exemplos de resposta. Así, a través dunha interface de navegación sinxela, eficiente e intuitiva, o alumnado accede a cada unha das 12 unidades do curso divididas en catro bloques: comprender, explorar e reflectir, practicar e comunicar e viaxar. Como última novidade, as unidades 1 e 2 están adaptadas á lectura fácil para facilitarlles a aquelas persoas que teñen dificultades lectoras e/ou de comprensión o acceso á aprendizaxe da lingua. Ademais, ao final de cada unidade o alumnado contará cun vídeo interactivo para repasar os contidos tratados nela. 

Probas para obter os Celga

Neste marco, o Goberno galego acaba de publicar tamén a Resolución do 8 de marzo de 2021 pola que se convocan as probas para a obtención dos certificados de lingua galega, niveis Celga 1, 2, 3 e 4, no ano 2021.

O prazo de solicitude e abono de taxas oficiais comeza hoxe, 18 de marzo, e permanece aberto ata o próximo 12 de abril. Os interesados debedes cubrir o formulario de solicitude (modelo PL500C) accesible desde a sede electrónica da Xunta de Galicia e indicar nel a proba ou probas ás que solicitan presentarse, así como a localidade, e dirixilo á Secretaría Xeral de Política Lingüística, preferiblemente por vía electrónica. 

As probas realizaranse entre os meses de maio e xuño de forma presencial, se a evolución da crise sanitaria ocasionada polo Covid permíteo, en Santiago de Compostela, para os niveis Celga 1, 2, 3 e 4 e en Ponferrada, para os niveis Celga 2, 3 e 4. As datas concretas será publicadas xunto coas sedes, horarios e listaxe definitivo de persoas admitidas tanto no DOG como no Portal dá Lingua Galega.

Un proxecto do CSIC estuda como a minería do ouro na Hispania romana transformou a paisaxe de Galicia, mediante a análise de mostras das explotacións auríferas para estimar o volume extraído e o seu impacto no territorio e a economía.

En concreto, o proxecto 'Avraria' investiga entre outras as minas da nosa terra, ademais das de Asturias, León e Portugal. "O desenvolvemento da minería antiga puido causar a transformación da paisaxe, dos usos do chan e da vexetación". Esta é unha das conclusións ás que chegou o equipo de investigadores, apunta.

Os científicos analizaron os depósitos de auga empregados nas explotacións mineiras romanas de Ou Courel (Lugo) e o proxecto prevé estender o traballo de campo a outras zonas de Galicia, Asturias, León e Portugal.

'Avraria', que comezou en 2020 e está previsto que conclúa en 2024, ten como obxectivo "estudar a explotación do ouro en Hispania e comprender os cambios que implicou sobre a organización do territorio, a estrutura económica e a conformación da paisaxe", explica Brais X. Currás, investigador do CSIC no Instituto de Historia.

O fin último é dispoñer dunha síntese histórica que achegue unha imaxe global do papel desempeñado polo ouro na evolución política e económica do Imperio Romano, e do seu impacto local na configuración da paisaxe.

A aula GaliciaAberta volve, e faino nesta ocasión a través dun novo obradoiro formativo dedicado á lingua e á cultura galegas. Unha iniciativa que inclúe 25 sesións levadas a cabo por Reverso Comunicación, e que se emitirán a través do Facebook Live de GaliciaAberta. 

Así, desde mañá, e ata ou próximo 13 de maio, poderedes gozar destas sesións, que comezarán ás oito dá tarde (hora peninsular española), e nas que, ao final de cada clase, a docente responderá as cuestións que trasladedes a través dá propia plataforma de Facebook.

Cada obradorio contará cunha exposición inicial de 60 minutos sobre un tema que virá a colación dun refrán inicial, ofrecendo unha guía gramatical e seguindo ou material de apoio achegado anteriormente. 

Témasvos que se tratarán permitirán avanzar non galego a través dá presentación, dá descrición de persoas, dous lugares, de escenas do pasado, de lendas, de oficios, de celebracións... 

Ademais, todos vos que non poidades asistir en directo, teredes a oportunidade de visualizalo despois nas redes sociais de GaliciaAberta e na web institucional dá Secretaría de Emigración, onde quedará colgado tan pronto finalice a actividade.

“Ou obradoiro céntrase na lingua e cultura galegas, que sempre ocupou un lugar relevante nas comunidades galegas por todo ou mundo. De feito, as entidades galegas diseminadas polos diferentes lugares do planeta foron focos importantísimos de creación e difusión dá nosa cultura e dá nosa lingua e por onde pasaron moitos dúas nosos escritores máis afamados”, subliñou ou secretario de Emigración galego, Antonio Rodríguez Miranda.

“Grazas á comunidade galega do exterior, que deu ou ánimo á creación dá Real Academia Galega en 1906, a nosa lingua iniciou ou camiño cara á modernidade e mantivo activa a proxección de Galicia non mundo”, engade. 

Galicia non se esquece dos centros galegos do exterior. E menos aínda as circunstancias derivadas da actual pandemia de Covid, que obrigou a moitas entidades en todo o mundo a pechar as súas portas de modo  temporal, comprometendo seriamente a súa viabilidade económica.

Neste escenario, o Diario Oficial de Galicia acaba de publicar a nova liña de axudas para as entidades galegas do exterior, que conta cun orzamento de 1,2 millóns para atender aos gastos de funcionamento, impulsar proxectos culturais da mocidade e promocionar o Ano Santo Xacobeo. 

Este ano podedes podedes participar no programa todas as entidades: as comunidades galegas, centros colaboradores da galeguidade, centros de estudo e cultura galega, federacións de entidades e redes sociais.

Tres liñas de actuación

1. A contía principal do programa céntranse na colaboración directa cos centros galegos do exterior atendendo ás difíciles circunstancias provocados pola pandemia. Para iso, destínanse 800.000 euros, o dobre da cantidade achegada o ano pasado.
2. En segundo lugar, as subvencións tamén van dirixidas á posta en marcha de proxectos culturais, sociais, de accións informativas e actividades promovidas pola mocidade.
3. Finalmente, e como novidade desta convocatoria, os apoios teñen como obxectivo axudar á posta en marcha de accións de especial relevancia e promoción do Ano Santo Xacobeo.

O prazo de presentación de solicitudes será dun mes, ata o próximo 8 de marzo, e as entidades poderán solicitar ata o 80% do investimento total.