Pasear polas cubertas da Catedral de Tui, mirar o mar desde a lanterna da Torre de Hércules ou visitar a cripta do Apóstolo en Santiago será posible sen saír do Gaiás a través de "Galiverso", un proxecto de realidade virtual instalado de forma permanente na Cidade da Cultura e aberto ao público de forma gratuíta.

As novas tecnoloxías que emprega o Galiverso permiten mostrar o patrimonio dunha maneira diferente á vez que respectuosa coa súa conservación. Mediante lentes de realidade virtual e recreacións de imaxe e vídeo de gran detalle, pódense coñecer os distintos recunchos da nosa terra.

A accesibilidade é tamén outro dos puntos fortes desta instalación, xa que para gozar das experiencias non é necesario, por exemplo, subir os máis de 230 chanzos ata a lanterna da Torre de Hércules nin desprazarse ata as montañas dos Ancares para entrar nas pallozas que se conservan no Cebreiro.

O Galiverso é tamén unha porta aberta ao futuro Centro de Artes Dixitais de Galicia que acollerá o Gaiás, un centro pioneiro en España que permitirá ampliar os modos nos que o público se relaciona co patrimonio e impulsar o desenvolvemento de actividades innovadoras de apoio á creación dixital nas industrias culturais e creativas.

Doce maneiras de vivir o Galiverso

As persoas que visiten o Museo Centro Gaiás poderán entrar no Galiverso de maneira libre e gratuíta. A sala dispón de tres postos co seu respectivo equipo de realidade virtual, que poden operar á vez, aínda que a experiencia de cada visitante será individual. Cada sesión dura uns 20 minutos, durante os cales é posible vivir unha ou varias das doce experiencias que se ofrecen.

Un mapa virtual de Galicia funciona a modo de menú desde o que se pode acceder a cada unha delas e seleccionar o idioma —galego, castelán ou inglés— dos textos e audios explicativos que as acompañan.

Pódese contemplar o atardecer en Fisterra, as vistas da Coruña desde a cima da Torre de Hércules ou o canón do Sil desde as alturas. Tamén internarse na cripta do Apóstolo en Santiago de Compostela, nos mosteiros de Santa María a Real de Oseira e de Santo Estevo de Ribas de Sil, na torre de Xiá en San Paio de Narla, no templo romano de Santa Baia de Bóveda ou nunha palloza no Cebreiro, e percorrer a ponte romana de Ourense, a muralla de Lugo ou os tellados da Catedral de Tui.

O Galiverso expandirase no futuro incorporando novas experiencias de realidade virtual vinculadas non só ao patrimonio e ao turismo, senón á ciencia e á experimentación. Así, poderemos mergullarnos baixa a auga para explorar os tesouros naturais e históricos das nosas costas, ou ascender ata o espazo para descubrir Galicia desde outra perspectiva. A Xunta previu igualmente crear máis puntos de entrada ao Galiverso en bibliotecas, museos de titularidade autonómica, e nos Polos Creativos dos centros de ensino.

No Museo Centro Gaiás poderá visitarse de martes a domingo en horario de tarde de 16.00 a 20.00 horas, así como sábados, domingos e festivos (excepto luns), tamén de 11.00 a 14.30 horas.

Galicia duplicará as deducións ás familias numerosas na declaración do IRPF para o ano 2023. Unha decisión que supón pasar de 250 a 500 euros para os núcleos con tres fillos, e que aumentará en 250 euros a partir do terceiro.

O anuncio facíao esta fin de semana o vicepresidente primeiro e conselleiro de Economía, Industria e Innovación, Francisco Conde, que participaba no XIII Congreso de Familias Numerosas celebrado en Santiago de Compostela. Con esta medida, sinalaba, pódense alcanzar ata os 1.000 euros para familias con cinco fillos.

Neste marco cabe lembrar algunha das axudas que Galicia ofrece ás familias co obxectivo de facer da nosa terra o mellor sitio para vivir: reducións ou exencións no pago de taxas educativas, bonificacións en medios de transporte, axudas para o servizo de comedor escolar, apoios para a redución de xornada, a tarxeta Benvida, a dedución de ata o 100% no imposto de Transmisións patrimoniais, o carné familiar, os descontos para familias numerosas nas autoestradas de titularidade autonómica ou a gratuidade das escolas infantís.

Crise demográfica 

Os participantes no congreso, celebrado baixo o lema 'Presente e futuro, coincidiron en valorar positivamente os compromisos de Galicia e o Estado coas familias numerosas, coas distintas medidas no seu favor que se puxeron en marcha, pero solicitaron que se manteña ese compromiso e mesmo se incremente, dada a crise demográfica, un dos maiores desafíos. Fixeron tamén referencia á importancia de defender a conciliación laboral e "adaptar o traballo aos ritmos da vida familiar, que é onde se forman as persoas do futuro", así como dos dereitos sociais. 

Neste marco, sinalábase o índice de risco de exclusión e pobreza é maior para as familias numerosas. Para acabar con esta brecha, tanto administracións públicas como a asociacións privadas deben "avanzar na constitución dunha sociedade máis amable para que todos os cidadáns poidan desenvolver os seus proxectos familiares".

Nesta liña destacouse o "ambicioso" proxecto de lei de Apoio ás familias que busca recoñecer "os distintos modelos familiares e mellorar a protección social, económica e xurídica das familias", así como medidas de apoio como a prestación universal de 100 euros para nais de nenos menores de tres anos.

O Congreso buscaba poñer de manifesto a achega social que fan estes núcleos familiares á sociedade en forma de capital humano, a través dos seus fillos, "un elemento fundamental para o desenvolvemento económico e social, que beneficia a toda a sociedade". 

Ou uso dás tecnoloxías disruptivas, como ou Internet dás Cousas ou a Intelixencia artificial, por parte dás empresas de Galicia supera a media estatal, segundo destaca ou informe “Galicia Dixital. Tecnoloxías disruptivas nas empresas”. Este traballo foi publicado polo Observatorio dá Sociedade dá Información e Modernización de Galicia (OSIMGA), adscrito á Axencia para a Modernización Tecnolóxica de Galicia.

Trátase do primeiro estudo que analiza e revisa a situación actual dás principais tecnoloxías disruptivas non tecido empresarial galego, con especial foco non sector TIC. Ou obxectivo principal desta análise é identificar ou grao de adopción dá Intelixencia artificial, aprendizaxe automática a través do Big Data, Chatbots, Cloud computing, etc.

Este informe está enmarcado dentro dous obxectivos dá Estratexia Galicia Dixital 2030 (EGD2030), que inclúe entre vos seus obxectivos, ou impulso ás capacidades e infraestruturas dixitais en tecnoloxías disruptivas.

Intelixencia artificial

As tendencias tecnolóxicas prevén un crecemento significativo dá Intelixencia artificial coa creación de ecosistemas nos que, grazas aos datos compilados de dispositivos, que actúan como sensores, ou mundo virtual interactúe con obxectos físicos. As súas aplicacións son múltiples: sanidade, educación, agricultura, transporte, fabricación, enerxía.

Non 2021, ou 7,6% dás microempresas galegas utilizan Intelixencia artificial, superando en 4 puntos porcentuais a media estatal (3,5%). Non caso dás empresas de 10 ou máis persoas empregadas, a porcentaxe situar non 10,2%, superando tamén a media estatal (8,3%).

Máis do 21% dás empresas TIC galegas utiliza ou incorpora aos seus produtos ou servizos Intelixencia artificial. Ou 16,6% dás empresas TIC emprega a realidade virtual e ou 13,8% a Impresión 3D.

A avaliación destes indicadores realizar a partir dous datos dá Enquisa a Empresas TIC que realiza ou propio OSIMGA e dous indicadores dá Enquisa sobre ou uso de TIC e comercio electrónico nas empresas do INE, non marco do convenio de colaboración entre Axencia para a Modernización Tecnolóxica de Galicia (Amtega), ou Instituto Galego de Estatística (IGE) e ou Instituto Nacional de Estatística (INE).

Internet dás Cousas (IoT)

Ou Internet dás Cousas (IoT) configurar como unha tendencia tecnolóxica para acelerar ou desenvolvemento e implantación de solucións que dean resposta aos novos retos dá sociedade, permitindo conectar elementos físicos cotiás a Internet. Deste xeito, lestes dispositivos interconectados podar ser monitorizados ou controlados a través de internet ou servir como instrumentos para recollida de información. Podar aplicarse a dispositivos comúns de control de enerxía, seguridade e mobilidade ou a elementos para atención e control dá saúde, dá produción, dá calidade e a rastrexabilidade de produtos e procesos.

Ou 26,4% dás empresas galegas de 10 ou máis persoas empregadas con sede e/ou actividade en Galicia emprega dispositivos interconectados que poden ser monitorizados ou controlados remotamente a través de Internet (ou Internet dás cousas). Nas microempresas ou uso desta tecnoloxía consegue ou 9,1% e supera a media estatal (8,1%).

Non caso dás empresas TIC galegas, ou IOT é a tecnoloxía disruptiva con máis presenza neste sector empresarial (34,2%). Entres as empresas TIC que empregan IoT, vos sensores, etiquetas RFID ou IP, cámaras para a mellora do servizo (54,2%) e vos medidores, lámpadas, e termóstatos intelixentes (50,2%) son vos sistemas ou dispositivos máis frecuentes.

Big Data

Ou Big Data é outra dás tecnoloxías disruptivas analizadas neste informe que está a impulsar e xerar profundos cambios sociais e económicos así como novas oportunidades e modelos de negocio.

Non 2021 increméntase a porcentaxe de empresas galegas que analizan Big Data. Ou maior incremento rexístrase entre as empresas galegas de 10 ou máis asalariados/as, onde a análise de Big data situar non 13,8%, 2,7 puntos máis que a media estatal.

Esta porcentaxe elévase ata ou 22,5% entre as empresas TIC galegas. Ademais, entre as empresas TIC que utilizaron Big Data, ou 34,4% utilizou ou método de aprendizaxe automática ou aprendizaxe automática.

Cloud computing, Intelixencia de Negocio, Chatbots e robótica

Ou Cloud computing é unha dás tecnoloxías disruptivas que máis rapidamente incorporouse á xestión empresarial. Non 2021 a compra de servizos de Cloud computing aumentou nun 66,6% nas empresas de 0 a 9 persoas asalariadas, e conseguiu ou 12,3%, ou que supera a media estatal (10,2%). Non caso dás grandes empresas, unha de cada tres comprou este servizo e ou seu crecemento foi do 8,5%.

Cabe destacar que, entre ou sector TIC galego, ou 28,7% utiliza ou incorpora aos seus produtos ou servizos Bussiness Inteligence e ou 24,2% emprega Chatbots, experimentando este último indicador un crecemento relativo do 44,9% pasando do 16,7% que conseguiu non 2020 ao 24,2% non 2021. A utilización de Robótica nas empresas TIC galegas aínda é incipiente. Só ou 8,8% dás mesmas utiliza robots, dás cales ou 62,9% utiliza robots industriais.

Vos resultados detallados do informe “Galicia dixital. Tecnoloxías disruptivas nas empresas de Galicia” poden ser consultados en www.osimga.gal.

A entrega de setembro do especial "Historias de ida e volta", un proxecto web realizado polo Consello da Cultura Galega (CCG) en colaboración coa Secretaría Xeral dá Emigración, céntrase, nesta ocasión, no centenario da Asociación do Partido de Corcubión en Buenos Aires.
 
O 26 de agosto de 1922 un grupo de emigrantes naturais dos concellos do partido xudicial de Corcubión que residían en Buenos Aires reuníronse para constituír unha asociación con fins agraristas e instructivos. Nacía así a Asociación Benéfica e Cultural do Partido de Corcubión, que continúa activa. A súa historia, os fitos máis destacados, así como a publicación que mantén, centra o novo especial de "Historias de ida e volta",  proxecto do Arquivo dá Emigración (AEG) do Consello da Cultura Galega (CCG) co apoio da Secretaría Xeral dá Emigración. Vinte imaxes e documentos permiten coñecer esta sociedade de emigrantes que cumpre cen anos.

A Asociación Benéfica Cultural do Partido de Corcubión en Buenos Aires chegou a contar con 5.000 persoas asociadas na década dos 50, o que dá conta da importancia que tivo no ámbito da colectividade galega na Arxentina. Tivo entre os seus labores, a defensa e loita pola modernización da terra de partida pero tamén a protección e apoio mutuo ante as dificultades que atoparon no país de acollida. Conta o especial que "a partir dos anos 30, os socios gozaron de servizos gratuítos de asesoramento legal, asistencia médica e farmacia ou socorros económicos puntuais para os máis desfavorecidos. Sobre todo destaca a súa contribución á educación dos nenos e nenas da comarca, algo esencial para o seu porvir laboral e económico. Na asemblea de socios de xuño de 1929 apróbase un ambicioso plan para construír nove centros escolares, un en cada concello do distrito e o noveno en Buenos Aires". A Guerra Civil truncou o proxecto e só se chegaron a inaugurar catro escolas, cuxos edificios aínda se manteñen. Os catro pódense consultar no proxecto do CCG, As escolas dá emigración. 

Nesta entrega do especial pódese coñecer en vinte imaxes e documentos aos membros da directiva fundacional, a primeira escola fundada pola entidade na aldea muxiá de Nemiña, entre moitos outros acontecementos desta centenaria sociedade. Na súa historia houbo tamén desencontros que fixeron que ao pouco de nacer houbese unha escisión, que finalizou en 1938 coa reunificación das dúas entidades. No especial permítese coñecer tamén o papel que as mulleres desenvolveron na organización de actos, unha acción que se canalizou desde a comisión feminina desta entidade.

O portavoz desta sociedade foi a publicación Alborada, que concedeu gran importancia á actividade: asembleas, actividades realizadas en Arxentina e Galicia, nómina de socias e socios ingresados, noticias sociais, necrolóxicas, etc.. Mantivo tamén artigos de temática variada (hispanoamericanismo, emigración, notas históricas e sociais da comarca, actualidade arxentina, etc.), colaboracións literarias, artigos divulgativos e pasatempos. Gozaba de bastante presenza gráfica a través de ilustracións e publicidade. O Arquivo dá Emigración Galega acaba de subir 25 números desta publicación ao Repertorio de Prensa dá Emigración que se pode consultar desde o sitio web do CCG.

Historias de ida e volta

O Consello da Cultura Galega, en colaboración coa Secretaría Xeral dá Emigración, mantén as especial "Historias de ida e volta" para dar a coñecer materiais que documentan o fenómeno migratorio. En 20 entregas documentáronse os procesos de saída, chegada, a vida social e cultural... diferentes procesos para explicar todo o ciclo migratorio a partir dos materiais que custodia o Arquivo dá Emigración Galega.

Os tradicionais obradoiros que cada ano impulsa o goberno galego volven un ano máis alternando, como o anterior exercicio, o modo presencial e o online, formato activado para liquidar as dificultades derivadas da pandemia. Así, os centros e entidades seguen recuperando a súa actividade para os galegos do exterior, e impulsarán finalmente un total de 36 talleres sobre folclore, artesanía, cociña ou seminarios de cultura galega. Deles, 15 celebraranse en entidades galegas do exterior en América, 18 en España e 4 en Europa. 

En total, a Secretaría Xeral de Emigración destina 150.000 euros para a posta en marcha dos talleres, unha cantidade que permite sufragar a súa práctica totalidade e apoiar, así, aos centros tras as complicacións económicas derivadas da pandemia.

Como principal novidade, e tras a crise sanitaria, retómase a modalidade presencial, con todas as medidas de seguridade sanitaria, para os 'obradoiros' que se desenvolven nas instalacións dos centros de España e Europa. Ademais, mantéñense a modalidade online para os talleres que se realizan en América, impulsados a través da aula virtual, unha plataforma onde a persoa formadora e o alumno interactúan, de maneira concorrente e en tempo real, a través dun sistema de comunicación telemática. En ambos os casos, os cursos serán impartidos por profesionais con recoñecida experiencia nas distintas modalidades.

Deste xeito, impúlsanse talleres de baile, gaita, percusión, pandeireta e canto, artesanal (encaixe de palillos e confección de traxes tradicionais), cociña galega e seminarios de cultura galega. As entidades puideron solicitar ata 3 cursos e propoñer profesorado para que o imparta, sempre que estivese incluído nas listas de persoas formadoras na modalidade solicitada.

Os talleres presenciais desenvolveranse nas instalacións dos centros con todas  as medidas de seguridade sanitaria. Os talleres virtuais realizaranse a través dunha plataforma onde a persoa formadora e o alumnado interactuarán conforme ás necesidades das persoas participantes co fin de optimizar a aprendizaxe. 

Galicia non quere quedar atrás ante a revolución dixital na que estamos inmersos. Así, e para anticiparse aos futuros cambios no ensino, a nosa terra poñerá en marcha no terceiro trimestre deste ano no Edificio Fontán da Cidade da Cultura o Centro de Innovación Educativa Dixital, unha nova infraestrutura que traballará na formación do profesorado e no desenvolvemento de estratexias educativas dixitais para a transferencia a todos os niveis educativos.

Este centro, pioneiro no Estado, pretende ser a punta de lanza do sistema educativo galego, en palabras do director do Centro Autonómico de Formación e Innovación (CAFI), Anxo Rodríguez Sánchez, que advertiu de que os próximos anos serán "tremendamente cambiantes" no ámbito tecnolóxico. "O sistema educativo non pode esperar que os cambios tecnolóxicos que veñan pásennos por diante, temos que estar preparados", engadiu.

Para iso, neste centro, iranse definindo estratexias para futuros cambios e incorporacións ao sistema educativo, tanto ao ámbito tecnolóxico e dixital como á aplicación das innovacións ao conxunto do ensino e mesmo ao mobiliario ou a distribución das aulas. Tamén actuará como plataforma de "formador de formadores", para trasladar estes contidos aos docentes. "Para que a innovación chegue aos centros, ten que haber competencia no profesorado", explicou.

Neste marco, o conselleiro de Cultura, Educación, FP e Universidades, Román Rodríguez, explica que o Goberno galego quere "comezar este novo curso académico reforzando a aposta por un modelo educativo apoiado na innovación pedagóxica, na modernización do sistema e na investigación, apostando por un modelo de presente e de futuro". "Dentro desta aposta, un dos grandes proxectos é este centro, que está chamado a converterse nun lugar de referencia para mestres e centros de toda a rede educativa de Galicia, xa que del emanará a nova visión que queremos imprimir por toda a contorna educativa", argumenta.

Esta nova infraestrutura está enmarcada na Estratexia de Educación Dixital 2030, que fomentará unha nova visión da educación con protagonismo expreso das competencias dixitais, da innovación e da cooperación. Coa activación deste centro, Galicia completa un proceso no que foi pioneira a nivel nacional ao presentar a iniciativa, e que sitúa á nosa Comunidade na liña doutros países europeos como Alemaña ou Dinamarca.

Funcións do novo centro 

O novo Centro de Innovación Educativa Dixital analizará as tendencias educativas, identificará as necesidades pedagóxicas do sistema e ofrecerá solucións innovadoras. En resumo, funcionará como un catalizador de innovación pedagóxica, o órgano encargado de identificar, diagnosticar e obter conclusións sobre a realidade educativa e de transferilas aos mestres.

Situado no Edificio Fontán da Cidade da Cultura, a súa posta en funcionamento redundará na modernización do sistema educativo e na mellora da cualificación do profesorado. Ademais, será un punto de encontro entre as universidades de maxisterio e os centros educativos, promovendo novos proxectos.

O centro será, ademais, a pedra angular da formación docente no que se refire ao cambio metodolóxico, potenciando o desenvolvemento das competencias profesionais docentes mediante a posta en práctica de actividades e programas formativos, ámbito no que colaborará de forma estreita coa Rede de Formación do Profesorado. Neste sentido, nel formaranse formadores de docentes que despois prestarán servizo na rede.

No campo da investigación, o centro conta con espazos nos que se van a realizar prospeccións, indagacións e investigacións das tendencias que no futuro máis inmediato poden ir configurando os sistema educativos, de tal forma que Galicia poida ir un paso por diante neste aspecto. 

Un equipo de físicos e de xeógrafos da Universidade de Santiago de Compostela creou un descriptor matemáticou que permite identificar os territorios máis susceptibles de sufrir brotes pandémicos e estimar o impacto das diferentes restricións de mobilidade. Sobre esta base aséntase o primeiro mapa de risco español ante pandemias, co que os científicos mediron a vulnerabilidade de cada localidade de España durante a segunda onda da pandemia de Covid -19.

O estudo pon de manifesto que un illamento por grupos de idade sería máis efectivo que o confinamento territorial por municipal. Así, dentro das combinacións favorables, observaron que illar por completo ao grupo de poboación de 0 a 19 anos, e á de máis idade (de 70 anos en diante) e máis vulnerables, provocaría unha redución global do impacto da pandemia, con mellor resultado que se se illa un municipio enteiro.

Os científicos Alejandro Carballosa, Pablo Boullosa, Adrián Garea, Jorge Mira e Alberto Pérez Muñuzuri, da Facultade de Física; e José Balsa Barreiro e Anxo Miramontes, da Facultade de Xeografía e Historia, publicaron os seus resultados na revista Chaos. Entre outras achegas, o traballo tamén permite detectar que zonas xeográficas son máis vulnerables ante as pandemias, e poderían requirir reforzo de apoio médico.

Os investigadores analizaron a incidencia do virus en combinación cos fluxos de mobilidade durante a segunda onda da pandemia de Covid (do 1 de agosto ao 30 de novembro de 2020) e consideraron varios escenarios de confinamento e contención para control da propagación do virus. "As simulacións realizadas suxiren que o confinamento das persoas economicamente inactivas pode xerar unha redución significativa do risco", sinalaron estes científicos, que apuntaron que o resultado desta medida sería o equivalente ao do confinamento total da poboación.

Modelo Multicapa 

Para a súa investigación, recrearon o mapa de poboación de España a nivel municipal e estudaron os datos de incidencia da Covid-19, axustando o seu modelo matemático ás curvas de infectados de cada municipio. Unindo eses datos cos fluxos de movementos intermunicipais, simularon a evolución da pandemia ao longo do Estado, contemplando varios escenarios posibles.

Así mesmo, analizaron as mellores estratexias para o control da pandemia, considerando tanto confinamentos a nivel territorial como por grupos de idade.

Trátase dun modelo 'multicapa' que, ademais de abordar os datos específicos da pandemia, permite engadir características especiais da xeografía dun lugar, como rede de estradas, comunicacións e mobilidade poboacional, así como estratificación por idades.

A Unión Internacional de Química Pura e Aplicada (Iupac) e o grupo Solvay outorgou a Soraya  Learte, investigadora do Centro Singular de Investigación en Química Biolóxica e Materiais Moleculares da Universidade de Santiago de Compostela (CiQUS), un premio por elaborar unha das mellores teses do mundo en química no ano 2021.

En concreto, o traballo desta investigadora -baixo a supervisión do profesor José Luis Mascareñas- aborda o deseño de novas encimas artificiais para o seu estudo en diferentes aplicacións no campo da química biolóxica. Supón un novo avance na investigación de metalienzimas artificiais activas para tratar enfermidades como o cancro.

A tese, que leva por título 'Metalopéptidos e metaloproteínas en química biolóxica: da unión ao ADN á catálisis intracelular', foi desenvolta plenamente no CiQUS e recibiu a cualificación de sobresaliente 'cum laude' e a mención europea.

Este premio naceu no ano 2000 co obxectivo de alentar a mozos investigadores ao comezo das súas carreiras científicas. Este premio outórgase a teses destacadas na área da química. O comité de selección estivo presidido por Christopher Brett, ex presidente da UIPAC e composto por membros desta entidade, ademais dun asesor científico senior de Solvay, todos eles con ampla experiencia no campo da química.

Tese dobremente premiada

A investigación de Soraya Learche tamén foi recentemente premiada pola Real Sociedade Española de Química como a mellor tese do grupo de Química Biolóxica na convocatoria do 2021. Este premio da RSEQ está dotado con 800 euros e a posibilidade de presentar a tese en forma de comunicación oral na seguinte bienal do Grupo Especializado en Química Biolóxica GEQB- RSEQ Valencia 2022.

O proxecto Biocellphe, liderado pola investigadora do grupo Functional NanoBioMaterials do Centro de Investigacións Biomédicas (Cinbio) da Universidade de Vigo, Isabel Pastoriza, avanza na procura dunha tecnoloxía de vangarda para a diagnose do cancro a nivel de célula individual.

Tras un ano de traballo, o consorcio, formado pola UVigo e por outras seis institucións europeos, reuniuse recentemente na Vigo para avaliar os primeiros resultados obtidos na procura dunha tecnoloxía para diagnosticar o cancro a nivel celular. A iniciativa dispón dun orzamento de 3,5 millóns de euros e na actualidade desenvolveu unha tecnoloxía que se centra na detección de marcadores tumorales a nivel unicelular, empregando bacterias e nanopartículas de ouro.

Os investigadores indicaron que a principal causa das mortes de cancro é a metástase que se produce despois da extravasación das células con tumor no circulación sanguínea.

“A caracterización destas células malignas mediante a determinación fenotípica da presenza de biomarcadores tumorales específicos, é dicir, proteínas que son características dun tipo de cancro en particular, podería axudar significativamente para alcanzar unha estratificación correcta, estimar o prognóstico, instaurar terapias precoces, avaliar a resposta aos tratamentos realizados e descubrir novas dianas terapéuticas”, explica Pastoriza.

Con todo, a diagnose temperá do cancro mediante o illamento e o estudo fenotípico das CTCs “é un método tecnicamente moi desafiante debido á cantidade extremadamente baixa destas células no torrente circulatorio”. É neste contexto no que xorde o proxecto Biocellphe, na procura de novos avances tecnolóxicos que permitan a análise fenotípica a nivel unicelular para posibilitar a oncoloxía de precisión e a medicina personalizada.

O proxecto está constituído por un consorcio multidisciplinar de grupos de investigación europeos que inclúe expertos en bioloxía sintética, nanotecnoloxía, plasmónica, microfluídica, intelixencia artificial e cancro de mama. Por parte española están implicados o Cinbio, que lidera o proxecto, o Centro Nacional de Biotecnoloxía e a Universidade Polité cnica de Madrid. Ademais, hai dous grupos franceses, procedentes do Centre de Biochimie Structurale e do Institut national de recherche pour l’ agriculture, l’ alimentation et l’ environnement ( INRAE). A eles súmase o Istituti Clinici Scientifici Maugeri SPA Società Benefit, de Italia, o Laboratorio Ibérico Internacional de Nanotecnoloxía, con sede en Braga e as empresas Rubynanomed, de Portugal e Tematis, de Francia.

Estes grupos traballan co obxectivo de xerar bacterias modificadas xeneticamente que actúen como sensores capaces de recoñecer e unirse as determinadas proteínas biomarcadoras situadas na superficie das células tumorailes. “Este recoñecemento por parte da bacteria desencadeará a produción de sinais químicos que poden detectarse simultaneamente e con extremada sensibilidade mediante dispersión Raman mellorada en superficie. Isto é o que se coñece como SERS, unha técnica analítica ultrasensible baseada en nanopartículas de ouro plasmónicas que permite alcanzar niveis de detección dunha única molécula”.

O obxectivo final de Biocellphe é implementar estes elementos nun dispositivo de microfluídica lab- on-a-chip para posibilitar a miniaturización e portabilidade da ferramenta de diagnose. Como proba de concepto, este dispositivo analítico empregarase para a detección de certos biomarcadores presentes en CTCs obtidos mediante biopsia líquida en pacientes con cancro de mama.

Investigadores das universidades de Vigo e Santiago de Compostela lograron desenvolver un código baseado no concepto de xemelgo dixital que permite predicir a evolución de doenzas infecciosas como o Covid a curto, medio e longo prazo, teniendo en cuenta o acontecido ata unha data determinada e considerando distintos escenarios segundo as medidas tomadas.

Interacción modelo realidade

O traballo acaba de ser publicado na revista Mathematical Methods in the Applied Sciences baixo o título 'Concept and solution of dixital twin based on a Stieltjes differential equation', asinado por Iván Area (Universidade de Vigo) e Francisco J. Fernández, Juan José Nieto e Adrián F. Tojo (Universidade de Santiago de Compostela), investigadores pertencentes no seu maior parte tamén ao CITMAga, Centro de Investigación e Tecnoloxía Matemática de Galicia.

A noción de xemelgo dixital, explican os investigadores, ten a súa orixe na Nasa, coa finalidade de mellorar a simulación do modelo físico dunha nave aeroespacial. “A idea de fondo é dispoñer dun modelo que poida explicar a realidade, a propia realidade e sobre todo a posibilidade de interactuar a realidade co modelo e reciprocamente”, afirman os autores do traballo.

No caso da pandemia de Covid, comenta Iván Area, membro do Departamento de Matemática Aplicada II da Universidade de Vigo e profesor da Escola de Enxeñería Aeronáutica e do Espazo do campus de Ourense, “temos claramente as tres partes: os datos da pandemia, un modelo virtual que permite analizar doenzas e, a novidade, a interacción entre a realidade e o modelo para incrementar a precisión das predicións”.

Nesta pandemia, sinalan os investigadores da UVigo e USC, houbo “múltiples estadios con moi distintas situacións a nivel práctico, que variaron desde o confinamento total, o emprego de máscaras en interiores e exteriores, só en interiores, vacinación aos distintos grupos de idade, etc”. Deste xeito, detallan, as taxas de transmisión de Covid tamén variaron en cada un dos estadios. “O que fixemos foi empregar a idea de xemelgos dixitais para definir un modelo de tipo compartimental que nos permite actualizar as distintas taxas coa periodicidade idónea e poder predicir o futuro cun alto grao de precisión”, sinala Juan José Nieto, catedrático de Análise Matemática da Universidade de Santiago de Compostela.

Para poder incrementar aínda máis a precisión das predicións, os investigadores empregaron “unha ferramenta altamente potente, pero cun maior grao de complexidade tanto desde o punto de vista analítico como computacional”. Trátase das chamadas derivadas de Stieltjes, que “permiten considerar procesos que teñen distintos impulsos”, tal e como afirma Francisco J. Fernández, profesor tamén da Universidade de Santiago de Compostela.

Posibilidades do código desenvolto

O código desenvolto, destacan os matemáticos, “permite facer predicións da evolución da doenza a curto, medio e longo prazo, teniendo en cuenta o acontecido ata unha data determinada”. Tamén permite, engaden, observar como sería a evolución no caso de non adoptar distintas medidas durante a pandemia, tanto de maior control como de relaxación. “Son futuros que non se produciron, algúns deles afortunadamente”, sinala Adrián F. Tojo, tamén profesor da USC.

Por último, o grupo de investigadores recalcan a importancia do traballo feito pois é modificable para outras doenzas. “Podemos predicir o avance da gripe cunha elevadísima precisión, que é fundamental para a toma de decisións”, afirman. Estas predicións, engaden, “serían moi útiles en futuras epidemias”. Esta investigación contou co apoio da Axencia Estatal de Investigación, Instituto de Saúde Carlos III e da Xunta de Galicia.