O mes de agosto achégase o seu sin mentres que a nosa viaxe por Galicia continúa. Hoxe chegamos á Coruña para admirar a Torre de Hércules, o faro máis antigo do mundo -de orixe romana- en funcionamento, o que lle valeu a declaración de Patrimonio da Humanidade pola UNESCO.

O Farum Brigantium foi construído polo Imperio Romano a finais do século I ou a primeiros do século seguinte. Situado na entrada do porto da Coruña, este monumental faro foi deseñado para facilitar a navegación ao longo da recortada costa galaica, un punto estratéxico ao longo da ruta marítima que unía o Mediterráneo co noroeste de Europa.

Segundo conta unha lenda, o heroe grego Hércules chegou a España na busca do xigante Xerión, co fin de liberar estas terras do seu abusivo poder. O enfrontamento que protagonizaron alongouse durante 3 días coas súas noites, con resultado favorable a Hércules que venceu o xigante e lle cortou a cabeza, enterrándoa xunto ao mar. Nese lugar, e como conmemoración da súa vitoria, construíuse un faro, nas proximidades do cal se fundou a cidade de Crunia, nome da primeira muller que habitou o lugar e da cal Hércules se namorou.

A loita contra o coronavirus segue. E neste momento, un dos alicerces fundametales reside na capacidade de rastrexar o virus cada vez que se detecta un positivo. Con este obxectivo, Galicia sumouse á aplicación de rastrexo “Radar Covid” que está a desenvolver o Goberno central. A ferramenta engadirase ao sistema “ Passcovid”, que neste momento está testeando na súa fase piloto a Xunta de Galicia, e que será completamente interoperable coa app estatal.

A actual crise sanitaria fai preciso atopar novas vías de control e seguimento para combater a expansión do virus Sars- cov2, e así conseguir unha xestión o máis optimizada posible da súa evolución. Neste sentido, “Radar Covid” é unha ferramenta de participación cidadá que, grazas á súa axilidade e eficacia, contribuirá a mellorar a detección precoz de novos casos e, así mesmo, adoptar tamén medidas idóneas con maior celeridade e precisión, respecto da situación epidemiolóxica.

Pola súa banda, a aplicación ‘ Passcovid' configúrase como unha canle telemática e preferente de contacto de residentes e transeúntes en Galicia que, por medio da tecnoloxía Bluetooth e grazas á conexión co Servizo Galego de Saúde e a Central de Rastrexo de contactos, permitirá coñecer con precisión a trazabilidad do Covid-19 na Comunidade.

O goberno galego agrupará así nunha única app un conxunto de utilidades para a cidadanía, incluída a do rastrexo automatizado de contactos, que servirán de soporte e axuda para os profesionais sanitarios. Así, a adhesión á app será voluntaria e garantirá a privacidade e confidencialidade dos datos que se insiran na mesma.

Perfil anónimo ou personalizado 

As persoas que descarguen a aplicación ‘ Passcovid', poderán optar por facelo mediante un perfil personalizado, ou ben, por un perfil anónimo.

No primeiro dos casos, os usuarios que desexen rexistrarse poderán facelo por medio da identificación segura Chave365, recibindo alertas, mensaxes e consellos prácticos, en función das súas características en relación co COVID. Se se opta por un perfil anónimo, as mensaxes e alertas gozarán dun carácter moito máis xenérico, e incidirán nos protocolos sanitarios vixentes en Galicia.

En ambos os casos, se a persoa usuaria decide, de maneira voluntaria, activar a súa xeolocalización, as mensaxes e alertas estarán referenciados de acordo á localización da persoa en cada momento. Así, ‘ Passcovid' facilitaralle datos moito máis específicos, como poden ser os brotes activos nese concello, os protocolos vixentes no municipio ou as medidas sanitarias que debe adoptar.

Aquel afastado virus do que oímos falar por primeira vez nun mercado de Wuhan foi abríndose paso, entre ecos e noticias, ata converterse nunha pandemia. A primeira en moitas décadas, cuxa capacidade de contaxio non só puxo o mundo patas para arriba, senón que nos obrigou a reinventarnos. Calquera problema, con todo, por grande que sexa ofrece solucións que poden mellorar o que xa había. Algo así debe dicirse da Aula GaliciaAberta, iniciativa posta en marcha polo Goberno galego o pasado 27 de abril co obxectivo de reforzar a formación de disciplinas tradicionais galegas para a colectividade no exterior, ante a imposibilidade de continuar coas actividades lectivas presenciais nos centros galegos de todo o mundo.   

Unhas clases 'virtuais' que finalizaban hai uns días tras sumar  preto de 400.000 visualizacións. A cifra fala do éxito dun proxecto que contou inicialmente con sesións formativas impartidas polos mestres de canto e pandeireta ( Leni Pérez), percusión (Alexandre Fernández Castro), gaita ( Jhonathan Ferreira) e baile (José Antonio Viñas), e á que se sumaron posteriormente unha sección infantil de contacontos (a cargo de Enrique Mauricio e Carlos Taboada de Polo Correo do Vento, que contabilizou máis de 26.000 visualizacións) e un taller de cociña a cargo do chef André Arzúa (aínda por concluír e cuxa próxima sesión podedes gozar leste mesmo venres a partir das oito da tarde, en horario peninsular español). 

Titorías e vídeos promocionais 

As clases, gratuítas e de libre acceso para todos os públicos, contaron tamén con titorías e vídeos promocionais do persoal docente, que foron vistos por milleiros de galegos  residentes en todo o mundo. Ás reproducións dos vídeos hai que engadirlle, ademais, as visitas ao apartado da Aula GaliciaAberta, creado na páxina web do departamento autonómico e que rexistrou preto de 65.000 visitas.

A Arxentina, Brasil, O Uruguai,  México, Suíza, Alemaña, Venezuela, Portugal, os Estados Unidos de América, Chile e o Reino Unido foron os países de residencia da meirande parte dos espectadores dos seminarios, unicamente superados por España, onde destaca a resposta obtida entre os galegos de Madrid, Cataluña, o País Vasco, Castela e León e a Comunidade Valenciana, ademais de na propia comunidade autónoma.

Facebook foi a plataforma preferida polos espectadores e espectadoras para asistir ás clases, sumando máis de 350.000 reproducións, seguido do canle de GaliciaAberta en YouTube, onde se colgaban as sesións unha vez rematadas para poñelas a disposición de todas as persoas interesadas na páxina web da Secretaría Xeral da Emigración (emigración.xunta.gal). Tanto as clases como o material didáctico aportado previamente polo persoal docente, que constan de entre dez e catorce sesións formativas, pode consultarse nesta dirección.

A segunda quincena de agosto condúcenos ata a cidade de Lugo, cuxa muralla é o exemplo que mellor sobrevive de todas as fortificacións militares romanas. Declarada Patrimonio da Humanidade pola UNESCO, a muralla é un exemplo excepcional do tipo de construción que ilustra varios períodos significativos da historia humana.

Dende as súas orixes romanas, pasando pola axitada época medieval ata o innovador e revolucionario século XIX, conforma un monumento singular que proba as distintas facetas da evolución dunha cidade como Lugo a cal é, en si mesma, un importante conxunto histórico-artístico dende a orixinal Lucus Augusti.

En Lugo todo xira ao redor da muralla, esta é o corazón da cidade. Subir ao seu adarve e percorrer os case 2,3 quilómetros deste ancho paseo bimilenario transportaravos a outros tempos pero, sen dúbida, a xente paseando, falando ou facendo deporte fará que vos deades de conta de que a muralla está máis viva ca nunca, pois parece unha rúa máis desta encantadora cidade.Ao redor da muralla, Lugo posúe outro importante patrimonio que debedes visitar unha vez que vos encontredes na cidade, como o burgo vello ou a catedral.

Sen dúbida ningunha, un paseo polo seu encantador centro histórico levaravos a algún establecemento onde poderedes repoñer forzas: non deixedes de probar o polbo á feira, o lacón con grelos nin as filloas con mel. Por algo hai un lema que di: e para comer, Lugo!

Pero Lugo é moito máis. Se vos cadra de chegar aquí no solsticio de verán ou a primeiros de outubro, poderedes mesturarvos co bulicio dos miles de visitantes que acoden ao Arde Lucus, unha celebración na que se evoca o pasado romano da cidade, e ás festas patronais do San Froilán, respectivamente.

Por último, non debemos esquecer que Lugo é cidade de paso dun dos ríos máis importantes de Galicia, o Miño, á beira do cal hai habilitado un importante espazo verde que podedes percorrer baixo as copas de árbores autóctonas. E así, acompañados polo frescor da ribeira do Miño, despedídevos desta fermosa cidade, por algo xa os romanos se fixaron nela…

Na nosa viaxe de verán por Galicia, desprazámonos hoxe cara ao sur para coñecer as Illas Cíes, un lugar que non podes deixar de visitar se vés á nosa terra este verán. Trátase dun dos arquipélagos pertencentes a o Parque Nacional Marítimo-Terrestre das Illas Atlánticas de Galicia, xunto con as Illas de Ons,  Sálvora e Cortegada.

Falar das Cíes é falar de natureza en estado puro. Acceder a elas desde os portos de Vigo, Cangas ou Baiona  -desde onde os catamaráns de liña regular saen cara ao arquipélago-, permitiranos observar a súa impoñente imaxe ao fondo de a ría de Vigo. Como ancestrales leviatanes, agrestes e indomables, esta estampa transportaravos a outro tempo; un tempo no que só importamos nós e o que nos rodea; un tempo para gozar.

Unha vez a bordo do barco que vos levará ás illas, gaivotas, corvos mariños,  alcatraces e os sempre juguetones golfiños serán os vosos compañeiros de viaxe, acaparando a vosa atención durante toda a travesía. Durante a viaxe, salpicarán o mar unha chea de pequenos barcos de pesca artesanal, demostrando así a riqueza case inesgotable dos fondos mariños galegos

A mellor fotografía das tres illas, a Norte, o Monteagudo, a de o Medio ou de o Faro e a Sur ou San Martiño, queda pequena á beira da beleza natural á que vos iredes aproximando conforme o catamarán chegue a destino, no embarcadoiro situado xunto a a praia de Rodas. Leste pode considerarse o centro neurálxico desde o que comezar a explorar o paraíso, que xa Ptolomeo alcumou como as “Illas dos Deuses”.

Unha vez atracados, podedes optar polo descanso no fermoso areal de a praia de Rodas, ou achegarvos a un máis tranquilo, como o de Figueiras. As súas claras e ricas augas farán as delicias de todo aquel que guste de mergullarse nelas. Sargos, robalizas, pintos, maragotas, invertebrados de todo tipo, algas de todos coloréelos… Vida por todas as partes será o recordo que vos levaredes tras mergullarvos no paraíso submarino que forman as Cíes.

De obrigado cumprimento é a visita a o  Centro de Interpretación, onde vos darán toda a información relativa ao arquipélago e a a visita aos seus faros. O carreiro que conduce ata calquera deles é unha camiñada que se desenvolve nun marco natural e de tranquilidade case intemporal. Pero, se houbese que recomendar un só, sería aquel que se atopa no cume de o Monte Faro: como non podía ser doutra maneira, as vistas estarán coroadas por unha paisaxe de postal.

Galicia actualizou a listaxe de territorios cuxos viaxeiros deben rexistrarse ao chegar á nosa terra. Unha modificación que vén xustificada pola evolución da situación epidemiolóxica tanto en distintas comunidades autónomas de España como noutros países.

Entre as principais novidades destaca a exclusión de Portugal, polo que as persoas procedentes do país veciño xa non están obrigados a proporcionar os seus datos de contacto. Tampouco será necesario inscribirse cando se viaxe ao país veciño. Así mesmo, entre as comunidades autónomas inclúese Madrid mentres se exclúe A Rioxa. Continúan na lista Aragón, Cataluña, Navarra e País Vasco.

Todos os viaxeiros que cheguen a Galicia, tras permanecer dentro do período de 14 días anteriores á súa chegada en territorios que posúan unha incidencia epidemiolóxica 4 veces superior á de Galicia, deberán comunicar os seus datos de contacto ás autoridades sanitarias, independentemente de que sexan residentes na nosa comunidade ou non.

Dúas modalidades para facilitar a información de contacto

As persoas que visiten Galicia, terán un espazo de tempo de 24 horas, desde a súa chegada, para comunicar os seus datos de contacto, un trámite que terán que realizar cada un dos viaxeiros. 

Para proporcionar esta información, poderase cubrir o formulario que estará dispoñible na web https://coronavirus. sergas. gal/ ou fornecer os datos chamando ao teléfono 881 00 20 21. A todos os viaxeiros facilitaráselles un contacto por se tivesen algún tipo de sintomatoloxía, ben a través do seu médico de cabeceira se son residentes con tarxeta sanitaria en Galicia, ou a través do número de teléfono anteriormente citado para aqueles que non dispoñan dela. Tamén se lles proporcionará información e recomendacións sanitarias e poderán adoptarse as medidas de seguimento, recoñecemento e control que se consideren necesarias.

Os establecementos de aloxamento turístico estarán obrigados a informar desta medida aos seus clientes; así como os responsables de axencias de viaxe, operadores turísticos, compañías de transporte aéreo ou marítimo e outros axentes similares ao comezo do proceso de venda dos billetes. Así mesmo deberán facelo as empresas, que despracen aos seus traballadores por motivos laborais.

Lista de países actualizada

• En calquera dos países do continente africano.
• Nos seguintes territorios do continente americano: Arxentina, Bahamas, Bolivia, Brasil, Chile, Colombia, Costa Rica, República Dominicana, Ecuador, O Salvador, Guatemala, Honduras, México, Panamá, Paraguai, Perú, Porto Rico, San Vicente e As Granadinas, San Martín, Surinam, Illas Tartarugas, Estados Unidos, Illas Virxes, Venezuela, Haití, Xamaica e Nicaragua.
• Nos seguintes territorios de Asia: Bahrein, Bangladesh, India, Irán, Iraq, Israel, Kazakstán, Kuwait, Kirguizistán, Líbano, Maldivas, Omán, Palestina, Filipinas, Qatar, Arabia Saudí, Singapur, Emiratos Árabes, Uzbequistán, Afganistán, Bután, Brunei, Camboxa, Indonesia, Laos, Mongolia, Myanmar, Nepal, Paquistán, Siria, Tailandia, Iemen e Vietnam.
• Nos seguintes territorios de Europa: Albania, Andorra, Armenia, Acerbaixán, Bulgaria, Bélxica, Bosnia-Hercegovina, Croacia, Illas Feroe, Kosovo, Luxemburgo, Moldavia, Montenegro, Macedonia do Norte, Romanía, Rusia e Serbia.
• Nas comunidades autónomas de Aragón, Cataluña, Madrid, Navarra e País Vasco.

Galicia segue dando pasos na loita contra o Covid-19. Neste sentido, a Comunidade iniciará no mes de agosto unha experiencia piloto nun grupo pechado de persoas a través da nova aplicación para o móbil ‘PassCOVID’. Con base nos datos do Servizo Galego de Saúde, esta aplicación permitirá identificar o nivel de risco transmisor da persoa usuaria fronte ao Covid-19 e facilitar a xeración de alertas aos contactos indicados por esta no caso de dar positivo nunha proba PCR.

Despois de testar este novo sistema, en setembro valorarase a posibilidade de implementalo para que tanto os residentes en Galicia como os viaxeiros poidan descargala nos seus dispositivos móbiles. No caso de que se chegue a implementar, PassCOVID será sometida a consideración do Consello interterritorial de Saúde.

Este sistema será completamente voluntario. Así, a persoa que descargue a aplicación poderá optar por identificarse empregando o sistema de identificación seguro Chave 365, o que lle permitirá acceder a todas as funcionalidades de PassCOVID; ou escoller un perfil anónimo, nese caso a aplicación proporcionaralle información xeral e consellos sobre a situación da pandemia.

Deste xeito, a información será personalizada, no caso dos perfís identificados; e local, no caso dos usuarios que activen voluntariamente a xeolocalización. Isto último permitiralles recibir alertas sanitarias da zona de Galicia na que se atopen. PassCOVID tamén servirá de canle de comunicación entre o sistema público de saúde e os cidadáns con información sobre novidades e evolución da pandemia; zonas de risco; datos; indicadores xerais e por concello; recursos e servizos dispoñibles; e recomendacións e información sobre protocolos de protección e seguridade aplicables en cada momento e lugar.

Novas funcionalidades 

A nova aplicación podería, ademais, contar con novas funcionalidades en seguintes versións, como a coordinación coa aplicación estatal RadarCOVID. Esta última identifica contactos detectados automaticamente pola app, mediante a aplicación de tecnoloxías de proximidade.

Tamén, no caso dos establecementos de restauración, está a traballarse para que o cidadán poida rexistrar na aplicación PassCOVID o establecemento no que estivo a través dun código QR. Así, no caso de que a Administración identificase algún positivo ou contaxio no local, activaría unha alarma aos usuarios da aplicación.

A Praza Central da Cidade da Cultura acollerá esta noite, a partir das 21,00 horas, o macroespectáculo da Fura dels Baus ' NN (Nova Normalidade)', unha proposta dirixida por Carlus Padrissa coa que a compañía catalá recoñece o traballo do persoal sanitario e científico que traballa na loita contra o Covid-19. O espectáculo contará coa participación de máis dunha vintena de artistas galegos, que nesta función en Santiago de Compostela sumaranse ao elenco do que forman parte un centenar de actores, bailaríns e cantantes, e tamén coa colaboración de entidades locais.

“Con este espectáculo, ideado e producido durante o confinamento, A Fura propóñense homenaxear, desde o ámbito da cultura, a todo o persoal sanitario ou que traballa en tarefas dirixidas a protexer a saúde da cidadanía, desde persoal de limpeza, a equipos científicos, celadores, persoal de enfermería e medicina, terapeutas, traballadores sociais, condutores de ambulancia, ou farmacéuticos”, asegura o director Carlos Padrissa. Ademais, o director artístico da compañía catalá sinala que a peza “realiza un chamamento para remar todos na mesma dirección ante as grandes ameazas da Humanidade, desde pandemias como a do coronavirus, ao cambio climático”.

Anxo Lorenzo, director xeral de Políticas Culturais da Xunta, destaca que este macroespectáculo será unha oportunidade “para dar visibilidade ao talento galego no campo das artes escénicas, exemplificado nos artistas que para esta función incorpóranse ao elenco”. Ademais, subliña que esta proposta escénica “exemplifica a linguaxe propia, excentricidade, ritmo, misticismo e transgresión que están na esencia da compañía, conformando un selo indiscutible do éxito e recoñecemento internacional da Fura.

Obxectivos de Desenvolvemento Sostible

' NN (Nova Normalidade)' toma como punto de partida a loita contra o Covid-19, trazando un paralelismo entre os sanitarios e científicos do momento actual e os exploradores que séculos atrás abriron novos roteiros marítimos ata conectar todos os océanos e circunnavegar o planeta demostrando que a Terra é esférica. Con esta peza, A Fura capta ademais a nova normalidade como un berro unánime para que a Humanidade únase na consecución dos 17 ODS (Obxectivos de Desenvolvemento Sostible). A proposta, que integra música, canto, actuación e performance baixo a icónica linguaxe fureira conta coa voz da soprano Alba Fernández Cano, e a música do guitarrista Pep Mendoza.

O espectáculo, promovido pola Fura dels Baus, conta con colaboración da Cidade da Cultura a través da cesión da praza para a súa representación. Con todas as entradas vendidas, unha parte dos ingresos destinarase a colaborar con iniciativas de investigación e loita contra o Covid-19.

'Nova Normalidade' acaba de estrearse os días 3 e 4 de xullo no recinto modernista do Hospital de Sant Pau de Barcelona, no marco do festival Cruïlla XXS. O 10 e 11 de xullo recalou no Hospital de Igualada, para emprender a continuación unha xira por recintos de todo o país, que ademais de Galicia inclúe paradas en Madrid ou Cantabria.

Protocolos de seguridade

'NN (Nova Normalidade)' será o primeiro espectáculo de gran formato tras o Estado de alarma que chega á Cidade da Cultura, aproveitando as posibilidades que ofrecen os seus amplos espazos exteriores. A representación desenvolverase no medio dun estrito protocolo de seguridade e hixiene, no cumprimento das medidas de prevención esixidas nesta etapa postcovid-19. O público sentará en cadeiras con separación de 1,5 metros entre elas, nunha función que terá lugar ao aire libre, na praza central da Cidade da Cultura, con consígnaa de manter en todo momento a distancia social entre os asistentes non pertencentes á mesma unidade familiar. Pódese consultar toda a información no seu formato dixital en www.cidadedacultura.gal e www.lafura.com.

Durante os meses máis duros do confinamento, os expertos alertaban dunha futura necesidade imprescindible na batalla contra o virus: o seu rastrexo. Unha vez aplacada a curva e devolta ao seu estado orixinal, resultaría imprescindible detectar coa maior présa os posibles contagios de novos infectados.

Con este fin, Galicia activou xa en maio unha plataforma tecnolóxica de seguimento directo de persoas vinculadas con infectados de coronavirus que, segundo os datos do último informe da Situación do Covid-19 en España, publicado polo Instituto de Saúde Carlos III, parece que está a dar resultado. Hoxe, a rexión detecta o dobre de casos que a media nacional: mentres que en España rastréxanse tres contactos por cada paciente positivo, en Galicia a cifra duplícase ata os seis.

O rastrexo resulta fundamental para evitar posibles rebrotes. De aí a importancia de que o número de contactos por cada positivo sexa o máis elevado posible. Para iso, a plataforma tecnolóxica de seguimento, habilitada pola Consellería de Sanidade, rastrexa e monitora os contactos das persoas infectadas

O funcionamento da plataforma

Dotada cun equipo de entre 20 e 50 operadores, en función das necesidades e da propia evolución do virus, o sistema conta cun protocolo único que se encarga de identificar e contactar con cada unha das persoas que tivesen relación directa cun caso positivo.

En concreto, tras unha consulta médica presencial ou telefónica, na que o facultativo diagnostique ao paciente como caso sospeitoso, solicítaselle o pertinente PCR. A partir dese momento, a plataforma activa unha enquisa inicial para esta persoa, solicitándolle a continuación os datos da xente coa que estivo en contacto desde dous días antes do inicio dos síntomas e ata o momento en que se inicia o seu illamento.

Se o resultado da PCR sexa positivo, solicítaselle aos seus contactos que garden corentena durante 14 días desde a última relación con esta persoa, comezando á súa vez no illado un seguimento diario para avaliar a posible aparición ou non de sintomatoloxía compatible co coronavirus.

Este sistema de rastrexo galego é monitorado a diario polos técnicos de Saúde Pública do goberno galego, que avalían e controlan a calidade de todo o sistema, a validez da información e a resolución de incidencias.

A enquisa a pé de urna abriu unha físgoa para as dúbidas: a pinza da TVG outorgaba ao PP de Alberto Núñez Feijóo entre 37 e 40 deputados. Un por baixo da maioría absoluta no peor dos escenarios posibles. Con todo, o reconto resultou finalmente esclarecedor, e elevou a Feijóo á categoría de Manuel Fraga. Que en Galicia, e en política, son palabras maiores: cuarta maioría absoluta para o líder popular. E a máis folgada: máis dun 48% das actas e o mesmo número de deputados, 41, que os obtidos en 2016.

En segundo lugar sitúase o BNG, con Ana Pontón á cabeza, a outra gran triunfadora desta noite electoral. Os nacionalistas, que ameazaban co ‘ sorpasso’ en días previos, materializárono finalmente e de modo moito máis folgado do que puidese apuntar calquera enquisa: preto dun 24% dos votos, máis de 300.000 papeletas sumadas e 19 deputados.

En terceiro lugar quedouse o socialista Gonzalo Caballero. O PSdeG suma 15 deputados, un máis que hai 4 anos, e sube un 1,5% a súa porcentaxe de votos.

Con todo, sempre alguén pode estar peor. É o caso de Galicia En Común – Anova Mareas, o que no seu día foi Podemos e fai catro anos En Marea: pouco máis de 50.000 votos en toda a comunidade, cun 3,9% que non lle dan para obter un deputado.

Galicia rexistra así un Parlamento doutra época, daquela na que aínda imperaba o bipartidismo. Aínda que, nesta ocasión, co BNG como referencia na bancada da oposición. O que non cambia é o gañador: por cuarta vez, Alberto Núñez Feijóo.

O voto exterior decidirá un escano en Pontevedra 

O resultado aínda pode oscilar na provincia de Pontevedra, onde aqueles galegos do exterior que solicitedes e fagades efectivo o voto decidiredes o último deputado. Nestes momentos, o Partido Popular suma 10 deputados nesta provincia, pero está a só 45 votos de recuperar unha acta, o que elevaría a 42 a súa cifra total na Comunidade.  

Durante o proceso electoral, foron 3.496 residentes no exterior censados na provincia os que solicitaron o seu voto. Falta agora por ver cantos se fixeron efectivos realmente. A cifra, xa dificultada polo ‘voto rogado’, viuse afectada nesta ocasión por mor de a crise do Covid-19.