Galicia podería converterse na primeira comunidade española en lograr a vacúa fronte ao Covid. En concreto, a investigación do grupo que dirixe José Manuel Martínez Costas no Centro Singular de Investigación en Química Biolóxica e Materiais Moleculares da USC ( CiQUS), en colaboración co grupo de Javier Ortego ( CISA- INIA), avanza de maneira favorable en busca da inmunidade. Ata o punto de que xa está previsto, a comezos do próximo ano, a proba en humanos

Este equipo impulsa unha vacina cuxa estratexia resulta totalmente diferente ás demais, aproveitando unha metodoloxía desenvolvida polo propio conxunto de investigadores e patentada pola Universidade de Santiago.

O obxectivo pasa por programar células de calquera tipo para que fagan unhas esferas de tamaño  micrométrico ou nanométrico que permitan que calquera proteína que interese participe da construción da devandita esfera. Deste xeito, e tras introducir tres proteínas diferentes de coronavirus, o equipo obtivo unha partícula de forma esférica totalmente enche da proteína que interesaba.

"O noso preparado de vacina estaba previsto para realizarse con tres proteínas diferentes, unha delas que é moi difícil de obter”, detalla Martínez Costas. “Agora mesmo véndense case todas as proteínas de coronavirus, pódense obter, pero esa non a vende ninguén pola súa complicación”, apunta, e engade que, “no caso de que ao final non puidésemos contar con ela tampouco pasaría nada, a vacina formaríase igual, pero por sorte conseguimos esa terceira composición”.

Os resultados de probas preclínicas, a finais de ano 

Estas microesferas teñen capacidade para estimular o sistema inmune, o que axudaría no caso de pacientes maiores, cunha inmunidade debilitada. A produción de microesferas é ademais moi económica. Esperan ter resultados das probas preclínicas en ratos a finais deste ano. A partir de aí empezaríase a estudar o paso a fase clínica.

“O noso sistema é moi rápido, temos varias modalidades de tecnoloxía e unha en concreto moi rápida coa que planeabamos sacar adiante este proxecto”, explica o investigador do CiQUS.

A pesar desta boa noticia no curso da investigación, José Manuel Martínez Costas móstrase prudente, e considera que ata que estea lista para ser comercializada no mercado “terá que pasar moito tempo”, xa que que as probas en animais non só realizaríanse en ratos, acto seguido “habería que buscar un animal máis próximo ao ser humano, como algún tipo de macaco”. Finalmente, o último paso serían os “ensaios clínicos” en humanos, “se logramos financiamento para iso”, sinala.

Fai máis dun século Cuba converteuse no destino principal, xunto a Arxentina, de miles de galegos que buscaban un soño mellor. Só nas seis primeiras décadas do século XIX, a illa recibiu a 200.000 galegos, unha marea humana empuxada pola por factores económicos, culturais, familiares e sociais. Moitos deles conseguiron protección e traballo, creando unha importante colonia galega que aínda perdura. Outros -'outras' demasiadas veces- atoparon un destino máis esquivo. Esa é a historia que persegue as documental 'Fillas de Galicia, Macorinas', que chega á nosa terra, ao Festival Internacional de Curtos de Verín Vía XIV, para lembrar e dar voz a aquela epopea feminina.

Dirixido por Xosé Lois Santiago ' Pello' e Fran Naveira, o traballo conta a historia de explotación dunha parte da emigración feminina galega a Cuba, establecendo analoxías con situacións que suceden na actualidade con migrantes en diferentes partes do mundo.

En concreto, o documental describe o devir da asociación 'Fillas de Galicia', formada por mulleres galegas emigrantes que, en máis casos dos desexados, sufriron historias de enganos para entrar a formar parte da prostitución cubana a comezos do século pasado

“A situación non deixa de ser similar á doutras mulleres que hoxe en día emigran á nosa terra, ou a outros lugares, e finalizan desempeñando a mesma función, sendo explotadas por mafias sexuais”, destaca ' Pello', que recoñece que obter información, datos e imaxes destas mulleres tornouse un labor moi complicado, debido principalmente ao escurantismo e ás doses de vergoña que carrexa o concepto de prostitución.

Expertos e testemuñas

“Cando abordamos o desenvolvemento deste proxecto puxémonos en contacto con investigadores; tanto galegos como cubanos; estudosos, expertos e testemuñas directos e indirectos deste asunto”, profunda 'Pello'. “O noso medo inicial ao chegar á Habana era non atopar suficiente información. Pero isto desvaneceuse cando comezamos a falar cos nosos asesores e contactos”, engade.

“A partir dese momento, un mundo que estivera escondido saíu á a luz e afloraron diversas testemuñas que recollemos nas nosas visitas á illa”, destaca o autor desta obra, de 65 minutos de duración, que foi gravada en Cuba entre os anos 2012 e 2019. 

Galicia redobra a súa aposta pola industria aeroespacial dando continuidade á iniciativa estratéxica para o desenvolvemento tecnolóxico e industrial no ámbito dos vehículos non tripulados: a Civil UAVS Initiative.

Tras cinco anos de execución (2015-2020), a Civil UAVs, que conta co apoio do Ministerio de Ciencia e Innovación e do Instituto Nacional de Técnica Aeroespacial ( INTA) do Ministerio de Defensa, consolídase como unha iniciativa sen precedentes no ámbito da industria de drons e a tecnoloxía aeroespacial en España e en Europa, tras a publicación das consultas ao mercado para o deseño de actuacións no período 2021-2025. O obxectivo do Goberno galego é alcanzar un investimento público-privado similar, polo menos, á do período que agora conclúe: 164 millóns de euros.

A Civil UAVs Initiative situou a Galicia no centro do desenvolvemento de alta tecnoloxía aeroespacial no segmento dos vehículos non tripulados, dando como resultado a creación dun aeródromo de referencia en Rozas (Lugo), un centro mixto de I+D, un parque industrial especializado e a realización de 59 proxectos de I+D mediante acordos con 52 empresas para a creación de ata 120 novos produtos e solucións de alta tecnoloxía. Ata a data, estas actuacións tiveron como efecto a creación de preto de 500 postos de traballo de tecnólogos en Galicia”.

Colaboración público-privada

A aposta polo desenvolvemento do sector aeroespacial en Galicia baséase na colaboración público-privada, para o que o goberno galego alcanzou acordos de asociación con grandes empresas do sector como a estadounidense Boeing, a española Indra ou a británica Babcock, así como outros acordos para o desenvolvemento de proxectos e solucións con máis de 50 empresas e centros de investigación.

Os investimentos da Xunta defínense en colaboración con estas empresas, a través de procesos de compra pública de innovación, nos que a Xunta expón retos e as empresas soluciones tecnolóxicas aos mesmos, baseadas nas súas estratexias de I+D+i. Isto garantiu o desenvolvemento de tecnoloxía no sector aeroespacial, aumentando as capacidades da industria vinculada á iniciativa.

Para continuar este proceso, publicáronse unhas novas consultas ao mercado, disponibles na web de la iniciativa, nas que se chama a todas as empresas con intereses no mundo dos drons para expor proxectos de I+D e industriais.

O programa Oportunius, enmarcado na Estratexia Retorna 2020 promovida polo goberno galego, naceu co obxectivo de xerar, captar e reter talento investigador na nosa terra. Unha meta que volve alcanzar grazas á incorporación, á Universidade de Vigo, de dous mozos investigadores seleccionados nas prestixiosas bolsas europeas ' Starting Grant': Mario Pansera e a galega Sara Varela.

Estas bolsas, outorgadas polo Consello Europeo de Investigación, abarcaron na súa última convocatoria a 436 proxectos gañadores, 23 deles de España. “Son unhas axudas tremendamente competitivas, é como gañar unha medalla nas Olimpíadas”, destaca a vicerreitora de Investigación da Universidade de Vigo, Belén Avermellado. 

Grazas a elas, e o longo do próximos cinco anos, o italiano Mario Pansera levará a cabo unha investigación que ten como obxectivo analizar como sería unha sociedade capaz de prosperar sen necesidade dun crecemento económico continuo, explorando “novas formas de organizar a produción máis sostibles e xustas”. Pola súa banda, Sara Varela retornará ao seu Vigo natal para desenvolver unha liña de traballo que, a través da interacción entre clima, xeografía e vida, busca avanzar no coñecemento dos procesos que levan á aparición e desaparición de especies. Ambos os proxectos suman, cada un, 1,5 millóns de euros para o seu desenvolvemento. 

"Un futuro científico moi prometedor"

“A incorporación destes dous investigadores significa a apertura dun futuro científico moi prometedor e punteiro na UVigo, tanto no ámbito das ciencias sociais, no caso de Mario Pansera, como no ámbito científico, no de Sara Varela”, razoa Avermellado, que lembra que os seus proxectos traerán aparellada a “atracción de máis talento” coa incorporación doutros “investigadores relevantes”, así como “un incremento das publicacións en revistas de prestixio”, que redundará “nun mellor posicionamento nas clasificacións da UVigo”.

Para Pansera, actualmente profesor axudante na Universitat Autónoma de Barcelona supón “unha oportunidade única para acelerar a miña carreira académica”. Prospera ( Prospering without growth: Science, Technolohy and Innovation in a post- growth era) é o nome dun proxecto que, nas súas propias palabras, “abre a posibilidade de crear na UVigo un grupo de investigadores moi ben conectados a nivel internacional” e que foi un dos 126 seleccionados na liña de Ciencias Sociais e Humanidades.

Tras doutorarse en Management pola Universidade de Exeter, Pansera desenvolveu unha estancia post doutoral en Bruxelas, a través dunha bolsa Marie Curie, para logo traballar como investigador na Universidade de Bristol. A investigación e innovación responsable ( RRI) e a innovación para a sustentabilidade centran as liñas de traballo de Pansera, que se incorporará á UVigo a comezos de 2021.

Meses antes retornará a Vigo Sara Varela, actualmente investigadora no Museo de Historia Natural de Berlín. Tras licenciarse en Bioloxía na UVigo e realizar a súa tese de doutoramento no Museo Nacional de Ciencias Naturais de Madrid, o seu labor investigador levouna á República Checa, Brasil e Alemaña, antes de obter con esta bolsa a oportunidade de “consolidar a miña carreira como investigadora”. “É unha oportunidade única para desenvolver un proxecto multidisciplinar e complexo, que necesita dun equipo grande e estable de investigadores", destaca Varela. 

É posible prosperar sen crecer?

Partindo da posta en cuestión de se as economías poden crecer eternamente e se ese crecemento económico perpetuo é “factible e desexable”, Mario Pansera centrará a súa investigación en “explorar como sería unha sociedade que prospera sen necesidade de aumentar de maneira indefinida indicadores como o PIB”. O investigador pregúntase neste proxecto se “habería espazo para a innovación nun modelo “poscrecemento”, xa que, ao seu xuízo, “desenredar a innovación do crecemento é a clave para imaxinar unha era” non baseada nun crecemento “insostible”.

Pansera incide nese senso en que innovar tense convertido “nun imperativo para a supervivencia e expansión de calquera forma de organización”, polo que serán precisas “novas narrativas para a innovación”, que vaian máis aló da tecnoloxía e impliquen un “cambio cultural e institucional”. Deste xeito, a súa investigación buscará dar resposta ás preguntas de “como serían as organizacións nun sistema que non se basea nun crecemento sen fin; que niveis de complexidade tecnolóxica podemos alcanzar nunha economía que non crece; e que políticas, infraestruturas e formas organizativas se precisan para este novo paradigma da innovación”. 

Deste xeito, o proxecto seleccionado polo ERC, destaca, “crea as condicións para que a UVigo se poña en primeira liña na investigación sobre economías e organizacións alternativas, centradas no benestar das persoas e non na maximización dos beneficios económicos”, permitindo explorar, “en tempos da covid-19, novas formas de organizar a produción que sexan máis sustentables e xustas”. 

Na fábrica do futuro, o único estático son os chans, as paredes e os teitos. Todo o demais está en continuo movemento e interconectado. É a transformación dixital da industria, tamén coñecida como 'Fábrica Intelixente'.

O avance incontible da internet tivo un impacto radical na economía e na sociedade do noso século XXI. A converxencia de as tecnoloxías da información (TIC) con a sensórica e a robótica derivaron en o internet das cousas (IoT). O resultado na industria foi un novo modelo organizativo e un cambio disruptivo que algúns denominan a cuarta revolución industrial.

Un escenario no que Galicia quere ocupar o seu lugar, e no que vén traballando desde hai anos. Agora, cunha nova liña que suma máis de 15 millóns de euros para impulsar e promover proxectos estratéxicos de investigación, desenvolvemento e innovación en materia de procesos e organización de empresas industriais con centro de traballo en Galicia. O prazo de solicitude permanecerá aberto ata o próximo 28 de setembro.

Estes proxectos poderán ser individuais ou en colaboración entre empresas ou con organismos de investigación da nosa terra. Ademais, deben ter unha duración mínima de tres anualidades e desenvolverse en Galicia, facendo un uso intensivo de tecnoloxías facilitadoras para obter produtos e procesos de alto valor engadido, en liña coas tendencias internacionais da fábrica do futuro.

Así mesmo, en coherencia co Pacto Verde Europeo, búscase impulsar o desenvolvemento de iniciativas que permitan ás empresas avanzar nos seus compromisos ambientais e enfocar a actividade cara a unha forma de producir máis eficiente baseada no baseada no emprego de tecnoloxías limpas.

Desde a posta en marcha en 2016 deste programa, Galicia suma case 52 millóns de euros destinados a 15 proxectos de 26 empresas e catro centros tecnolóxicos, que permitiron mobilizar 218 millóns en sectores como a automoción, as TIC, o naval, o alimentario, o forestal ou a laxa. 

Principais novidades de esta edición

• Aumento das contías dos proxectos, que poderán ser de entre 2 e 30 millóns de euros.
• Fomento da colaboración efectiva tanto entre grandes empresas con pemes como entre empresas e organismos de investigación.
• Inclusión nos criterios de valoración da consonancia co Pacto Verde e cos principios da innovación responsable.

¡VEN A GALICIA! O SECTOR TIC NECESÍTACHE

Por sexto ano consecutivo, Galicia configúrase como unha das opcións preferidas por miles de cidadáns á hora de emprender os seus distintos proxectos profesionais e persoais. Así o reflicten, unha vez máis, as principais estatísticas de movementos de poboación elaboradas polo Instituto Galego de Estatística - IGE, que subliñan que durante 2019 un total de 46.600 persoas optaron pola nosa terra para fixar a súa residencia. 

Unha cifra que contribúe de modo decisivo a que Galicia arroxe, un ano máis, un saldo migratorio externo moi positivo, paliando os 28.853 veciños que optaron por deixar a comunidade. Así, o ano pasado optaron pola nosa terra como fogar preto de 18.000 persoas máis das que preferiron outras alternativas.

Neste marco, convén destacar que a cifra implica un crecemento do saldo migratorio externo do 43% con respecto a 2018, cando xa a diferenza entre entradas e saídas arroxaba un fluxo favorable de 12.391 para Galicia. Non en balde, a diferenza positiva entre os que veñen e vanos da nosa terra é, en 2019, a máis elevada que se rexistra na Comunidade desde o ano 2008.

Así, eses 46.600 veciños -procedentes do estranxeiro ou doutras comunidades autónomas-, que elixiron Galicia supoñen un incremento do 9% respecto ao ano anterior. Esta cifra é a máis elevada desde 2007 e a segunda máis alta de toda a serie histórica de dita estatística.

Cabe destacar tamén que as 28.853 emigracións representan un descenso do 5% en comparación co 2018. Segundo os datos do IGE, a cifra de persoas que saíron de Galicia é a máis baixa rexistrada desde o ano 2010.

Saldo positivo en todas as provincias

A Explotación de Movementos Migratorios revela tamén que en 2019 as catro provincias galegas gañaron poboación grazas aos movementos migratorios co exterior, tendo en conta que en todas elas as entradas de novas e novos habitantes superaron ás saídas.

Así, a provincia da Coruña alcanzou un saldo migratorio externo de 7.950 persoas, ao rexistrar 19.621 entradas e 11.671 saídas; a de Lugo tivo un saldo de 2.334 persoas, con 5.856 entradas e 3.522 saídas; a de Ourense contabiliza un saldo de 2.289 persoas, con 6.204 entradas e 3.915 saídas; e finalmente, a provincia de Pontevedra obtivo un saldo migratorio externo de 5.174 persoas, con 14.919 entradas e 9.745 saídas. 

O verán chega ao seu fin e a nosa viaxe conclúe na capital de Galicia, Santiago de Compostela, destino de peregrinación da cristiandade dende o século IX.

Dende as augas do mar Báltico e do mar do Norte, miles de peregrinos camiñaron ata o santuario galego e portaron a cuncha de vieira ao longo de todos os camiños de Santiago, verdadeiros camiños de fe. A todo isto hai que sumarlle que, tanto durante o período románico coma durante o barroco, o santuario de Santiago de Compostela exerceu unha influencia decisiva sobre o desenvolvemento da arquitectura, non só en Galicia, senón tamén no Norte da Península Ibérica.

Antes de entrar na catedral, o ideal é percorrer devagar as diversas rúas da zona vella, declarada Patrimonio da Humanidade pola UNESCO e coñecida popularmente como “a améndoa”. A rúa do Franco, cos seus típicos restaurantes, ou a rúa do Vilar, cos seus soportais, conduciranvos ata o seu contorno. Unha vez alí, achegádevos ata a Praza do Obradoiro e mirade ao voso redor: o pazo de Raxoi, sede da Casa do Concello; o Hostal dos Reis Católicos, actualmente Parador Nacional de Turismo; o colexio de San Xerome, sede do reitorado da Universidade e a Catedral forman un marco excepcional que fará que vos sintades pequenos ante semellante conxunto monumental. O son da gaita de fondo enriquecerá, se cabe, a vosa experiencia pois un gaiteiro adoita tocar baixo o arco do Pazo de Xelmírez, así que, xa sabedes, afinade o voso oído!

O programa Emega para incentivar o emprendemento feminino ha aumentado o seu orzamento en case 350.000 euros ata superar os 2,1 millóns co obxectivo de fomentar o autoemprego e o emprego femennio, ademais de facilitar a posta en marcha de mecanismos que permitan a conciliación laboral, persoal e familiar. 

O programa, enmarcado na Estratexia Retorna 2020 do goberno galego, consolídase deste xeito como unha medida para promocionar a participación das mulleres no mercado de traballo e aproveitar o seu potencial para crear novas oportunidades de negocio. A finalidade é que aquelas mulleres que teñades unha idea de negocio poidades materializala contribuíndo a xerar riqueza e novos postos de traballo.

Catro liñas específicas

1. 'Emprende',para promover a posta en marcha de novas iniciativas empresariais e crear emprego feminino estable por conta propia ou allea.
2. 'Innova', para fomentar a implantación de medidas innovadoras para a mellora da competitividade de empresas constituídas por mulleres.
3. 'ITEF', para promocionar iniciativas empresariais con contido científico ou base tecnolóxica promovidas por mulleres.
4. 'Activa', con incentivos para favorecer a reactivación e a consolidación destes negocios con melloras, ampliacións ou cambios de localización que permitan paliar unha situación económica adversa.

Para acceder a esta última liña flexibilizáronse os criterios sen que se requira que o negocio teña máis de tres anos, ademais de valorarse o emprego mantido neste período. Desta forma, preténdese garantir a pervivencia das empresas cunha situación económica complicada, que se vise agravada como consecuencia da crise sanitaria do coronavirus.

O programa Emega conta ademáis cunha axuda complementaria:

• 'Concilia', para promover a conciliación da vida persoal, familiar e laboral nas súas dúas modalidades: a destinada a promotoras e para persoas traballadoras por conta allea.

Coa finalidade de minimizar os efectos que poidan ter os peches de negocios durante o confinamento nos negocios das beneficiarias do programa en edicións anteriores, o Goberno galego xa modificara as bases da convocatoria de 2018 para que o período de execución do proxecto no canto de ser un mínimo de dous anos sexa desde a súa posta en marcha ata a data de inicio do estado de alarma. Na mesma liña, tamén se previu adaptar e flexibilizar as bases da convocatoria do ano pasado.

Galicia continúa dando pasos na aposta pola innovación e a investigación. Neste caso, a comunidade ultima a posta en funcionamento do Centro Galego de Innovación en Formación Profesional, un complexo  pioneiro e vangardista que abrirá as súas portas ao longo de leste mesmo curso 2020/2021 e que contará con dúas coordinacións técnicas de emprendemento: unha centrada na I+D+i e a outra no emprendemento industrial.

Para iso, o centro -que supoñerá un investimento total de 9,9 millóns de euros-, contará cunha superficie de 2.600 metros cadrados, con particións flexibles que permitirán espazos intercambiables segundo as distintas necesidades de usos.

Neste marco, fontes de o goberno galego apuntan que se trata tamén dunha construción "eficiente desde o punto de vista enerxético", dado que contará cunha cuberta superior vexetal, sobre a que se estenderá a instalación solar fotovoltaica do edificio, e na que haberá áreas para situar toda a maquinaria de instalacións que se poidan precisar.

Un motor de vangarda da Formación Profesional

Polo momento, xa están completas as tarefas de demolición previstas e estanse finalizando as de reforzo da estrutura. Neste marco, a conselleira de Educación, Universidade e Formación Profesional, Carmen Pomar, sinalou que o centro vai ser "o motor de vangarda" da Formación Profesional en Galicia, ademais dun "impulsor" do emprendemento.

A aspiración pasa por facer de Galicia un territorio de referencia no ámbito nacional e no norte de Portugal. Para iso, o complexo contará con dúas coordinacións técnicas, unha centrada na I+D+i, con áreas que traballarán en metodoloxías para a industria 4.0, o Internet das cousas ou as patentes; e outra que traballará en emprendemento industrial, departamento que se encargará do asesoramento, seguimento, orientación e impulso dos proxectos, coa previsión de abrir o primeiro viveiro industrial de FP.

Galicia avanza nunha FP adaptada á industria 4.0 co obxectivo de que as empresas poidan contar con persoal cualificado, impulsando desde leste centro proxectos de innovación aplicada, novas contornas virtuais de simulación e de xeración, e iniciativas empresariais e de transferencia aplicada de patentes; que estarán ao servizo de todos os centros que imparten Formación Profesional na comunidade.

A actual evolución do Covid-19 obrigou a pospoñer ata o próximo ano a primeira edición do programa ' Reencontros de Lecer', unha nova iniciativa impulsada polo Goberno galego pensando en todos aqueles emigrantes galegos, maiores de 60 anos e pensionados, que residides desde fai máis dunha década no Vello Continente. 

A liña buscaba compensar as limitacións actuais das viaxes do Imserso, que reduciu a participación a aqueles emigrantes que acrediten ser pensionistas do Sistema de Seguridade Social do Estado español, o que reduce en gran parte o número de beneficiarios galegos.

Para suplir esta situación, nacía ' Reencontros de lecer', unha posibilidade única para gozar de Galicia neste outono. Con todo, o agravamento da situación sanitaria que está a causar o coronavirus, tanto en España como en Europa, aconsella manter as medidas de seguridade e de precaución, non só en Galicia, senón tamén en todos os Estados do continente.

Este novo programa ofrece 150 prazas para gozar dunha semana nalgún de os hoteis balneario de Galicia. Se a situación sanitaria permíteo, o ano que vén retomarase. O obxectivo seguirá sendo o mesmo: que poidades volver a Galicia e estreitar os vosos vínculos coa terra que vos viu nacer.