Cuentan que las Rías Gallegas, esos largos brazos de mar que penetran en la tierra, son la huella de los dedos de Dios que, después de crear el mundo, apoyó aquí su mano para descansar.

Y tal vez sea cierto, pues en los intrincados 1.498 km de costa que van de Vigo a Ribadeo, las rías constituyen un fenómeno singular, un regalo del cielo... para disfrutar de la tierra.

De este a oeste, de norte a sur, de las Rías Altas a las Rías Baixas pasando por las de la Costa Ártabra y las de A Costa da Morte, cada ría gallega es un refugio que alberga todo un mundo de riquezas naturales, de paisajes con una historia que contar… y de cifras que componen, también, en parte esa leyenda. 

Es el caso de la Ría de Arousa, la más extensa de Galicia y, por supuesto, también de España gracias a sus 230 kilómetros cuadrados y 33 kilómetros de largo. 

Durante siglos, su amplitud y riqueza propiciaron las invasiones, así que para contenerlas en el siglo XI se construyeron las Torres de Oeste, en Catoira, hoy escenario de un divertido Desembarco Vikingo. Vilagarcía de Arousa, con un agradable microclima la mayor parte del año, es la capital de la ría de Arousa.

En estas aguas se dan algunos de los mejores mariscos de Europa, entre ellos las famosas almejas de Carril. Además, con la desembocadura de los ríos Ulla y Umia, esta tierra se convierte en un vergel. De hecho aquí se producen algunos de los mejores blancos de España, dentro de la D.O. Rías Baixas.

Y además, por toda la ría, playas y más playas. Las islas de Sálvora, Cortegada, Arousa o la de a Toxa, con sus balnearios, sus pinares y sus elegantes hoteles. O la animación de Rianxo, Boiro o Ribeira; el señorío de Cambados, capital del albariño, con la impresionante plaza del Pazo de Fefiñáns. Y para no perderse nada, el espectacular mirador de A Curota en A Pobra do Caramiñal.

¿A qué estás esperando para venir a conocerla?

O supercomputador cuántico QMIO, situado no campus universitario de Santiago de Compostela, quedaba aberto hai uns días á comunidade investigadora de toda España.

QMIO (cume, en galego) é o computador dixital con máis cúbits do sur de Europa (32), o que colocará á comunidade autónoma de Galicia como referente nas tecnoloxías do cálculo cuántico.

A mega calculadora sitúase nunha sala en penumbra do Cesga (Centro de Supercomputación de Galicia), onde, coma se dun gran bidón metálico tratásese, está colgado o gran cilindro en tons azulados e prateados que contén no seu interior, e a -200 graos centígrados, a mega calculadora co sinal da compañía xaponesa Fujitsu.

O novo ordenador cuántico permitirá ás empresas, centros tecnolóxicos e grupos de investigación mellorar a súa competitividade e produtividade ao acceder a unha ampla variedade de aplicacións que transformarán os seus procesos e mellorarán as súas estratexias de investimento, o que requirirá de persoal cualificado. Así, póñense en marcha nas tres universidades galegas a primeira edición do doutoramento en cuántica.

O supercomputador abriuse aos investigadores españois e tamén a compañías privadas, a condición de que estas colaboren a través de acordos con universidades e trátese de proxectos de investigación.

Estrela Galicia e Pescanova 

Dous destas empresas privadas, Estrela Galicia e Pescanova, xa puideron experimentar o supercomputador nunha primeira fase, a primeira para traballar no sabor dalgunha das cervexas que elabora a partir de ingredientes naturais, como percebes ou pementos de Padrón; ou para axustar valores na cría de camarón nas plantas de cultivo, no caso da firma comercializadora de produtos do mar.

QMIO colocará a Galicia á vangarda da supercomputación cuántica. Neste sentido, o supercomputador non só ofrecerá novas colaboracións no campo da investigación senón tamén no ámbito da innovación para os sectores produtivos.

A adquisición do computador cuántico enmárcase dentro do Polo de Tecnoloxías Cuánticas de Galicia, no cal xa están en execución investimentos por máis de 30 millóns de euros e a través do cal se prevé un investimento total de 150 millóns de euros nos próximos anos.

O cancro anaplásico de tiroides, un dos máis agresivos e devastadores, ofrece actualmente poucas opcións de tratamento eficaces, cunha taxa de supervivencia a cinco anos de só o 5%. Con todo, un novo estudo abre a porta a unha terapia innovadora. A investigación foi realizada por persoal investigador do Centro de Investigación en Medicina Molecular (CIMUS) e do Complexo Hospitalario Universitario de Santiago (CHUS), ambos os pertencentes á Universidade de Santiago de Compostela (USC) e ao Instituto de Investigacións Sanitarias de Galicia. (IDIS), dirixido por Clara Álvarez, do grupo de Neoplasia&Diferenciación Endócrina do CiMUS da USC, e José Cameselle, do Servizo de Patoloxía do CHUS.

O estudo, publicado na prestixiosa revista Nature Communications , identifica un axente terapéutico, PIAS2b-dsRNAi, que elimina selectivamente as células cancerosas anaplásicas de tiroides sen afectar as células sas nin a outros tipos de cancro de tiroides benigno. "Este achado supón un avance significativo na loita contra esta desafiante enfermidade", sinala Clara Álvarez. Ademais, "representa un enfoque completamente novo para tratar o cancro anaplásico de tiroides. O uso de PIAS2b-dsRNAi baséase en identificar que unha das diferenzas entre o cancro anaplásico e as células normais, que á súa vez é esencial para a súa proliferación, podería servir como o seu talón de Aquiles”, comenta José Manuel Cameselle.

Atacar a raíz do problema cunha terapia precisa

O equipo de investigación descubriu que unha encima chamada PIAS2b desempeña un papel crucial na supervivencia das células tiroideas anaplásicas. A diferenza das células normais ou outros tipos de cancro, as células anaplásicas dependen de PIAS2b para a súa división. Este descubrimento brindou a oportunidade de deseñar unha terapia dirixida que atacase especificamente esta encima crave.

O equipo deseñou un axente terapéutico baseado en ARN bicatenario (dsRNAi) transcrito in vitro, chamado PIAS2b-dsRNAi. Este dsRNAi actúa como unha molécula mensaxeira inversa, silenciando a expresión da encima PIAS2b dentro das células anaplásicas. Como resultado, estas células perden a súa capacidade de dividirse e morrer nun proceso coñecido como catástrofe mitótica.

Cuenta la leyenda que los romanos construyeron la muralla para proteger no una ciudad sino un bosque, el "Bosque Sagrado de Augusto", en latín "Lucus Augusti", de ahí el nombre de Lugo. Hoy el bosque es un misterio, pero la muralla sigue en pie desafiando al tiempo y hablando a quién sepa escucharla.

Construida hace más de 17 siglos siguiendo las directrices de las elegantes obras de Vitruvio, la Muralla de Lugo es hoy la única del mundo que se conserva entera. Mide más de 2 kilómetros y tiene 10 puertas. Caminar por lo alto de la muralla que en algunos tramos alcanza los 7 metros de ancho, y detenerse en algunas de sus 71 torres que se conservan (de las 85 originales) es sentir de cerca el poder de la Roma Imperial. Y también, disfrutar de las mejores vistas.

La construcción de la muralla fue un logro monumental de la ingeniería romana, destacando por su solidez y por la meticulosidad con la que fue edificada. Sus bloques, cuidadosamente tallados y encajados sin mortero, resisten al paso de los siglos, desafiando al tiempo y a las inclemencias meteorológicas.

Recorrer los adarves de la Muralla de Lugo es adentrarse en un viaje en el tiempo, donde cada piedra susurra historias de antaño. Desde lo alto, se puede contemplar la ciudad moderna en contraste con los vestigios del pasado romano, creando una amalgama única de épocas y culturas.

Hoy en día, la Muralla no solo es un monumento histórico, sino también un símbolo de identidad y orgullo para Galicia y para Lugo. Su inclusión en la lista de Patrimonio Mundial de la UNESCO en 2000 ha contribuido a su preservación y valoración como uno de los tesoros más preciados de la humanidad.

En resumen, la Muralla de Lugo no solo es una obra maestra arquitectónica, sino también un testamento vivo del legado romano en la península ibérica, que invita a los visitantes a sumergirse en la grandeza y la historia de este enclave único.

O Lunokhod-1 foi o primeiro explorador lunar que alcanzou o éxito. Enviado pola Unión Soviética como parte do programa Lunokhod, foi lanzado o 10 de novembro de 1970 e aterrou na lúa sete días despois, converténdose no primeiro vehículo en ser controlado remotamente desde a Terra para explorar a superficie lunar.

Deseñado para realizar diversas tarefas científicas, como estudar a composición da superficie lunar, analizar a radiación cósmica e o campo magnético, e tomar fotografías de alta resolución, o vehículo estaba equipado con cámaras de televisión, instrumentos de medición e un sistema de transmisión de datos que permitía enviar a información recompilada de volta á Terra.

Durante a súa misión, o Lunokhod-1 percorreu unha distancia total de aproximadamente 10.5 quilómetros ao longo de 321 días lunares (equivalentes a preto de 11 meses terrestres), o que o converte nun dos vehículos máis duradeiros e exitosos na exploración lunar. As súas contribucións foron fundamentais para avanzar no noso entendemento sobre a lúa e sentaron as bases para futuras misións de exploración espacial.

Nunha delas traballan hoxe en día enxeñeiros da Universidade de Vigo, que xunto ás universidades de Oviedo e Leicester (Reino Unido), traballan no desenvolvemento de sistemas de enerxía para vehículos móbiles non tripulados combinando paneis solares, baterías e xeradores termoeléctricos de radioisótopos (RTG).

A iniciativa, que responde o nome de 'Advanced Management Power Electronics for Radioisotope and Solar (AMPERS)' está financiada pola Axencia Espacial Europea (ESA) e ten unha duración de dous anos, desde setembro do 2023 ata setembro de 2025.

Con motivo do 95 aniversario do seu nacemento, Galicia homenaxea a unha das voces fundamentais da nosa emigración: Xosé Neira Vilas. E faio coa reedición, grazas ao traballo conxunto de Xunta e editorial Galaxia, de dous dos seus clásicos: 'Historia de emigrantes' e 'Galegos non Golfo de México'.



Estas reedicións súmanse á colección Biblioteca Neira Vilas de Galaxia, que xa conta cunha quincena de títulos dun dos escritores máis singulares da nosa terra. A súa vida e a súa obra están marcadas pola emigración, que el viviu en primeira persoa en Arxentina e Cuba. Dese sentir nace 'Memorias dun neno labrego', un dos libros máis famosos das letras galegas. A mestría do Neira Vilas narrador móstrase nese e noutros moitos libros que lle valeron o recoñecemento da sociedade galega.

Ao longo da súa vida Neira Vilas recibiu numerosos galardóns, por exemplo a Medalla Castelao en 1988. Nos Premios da Edición que concede a AGE recibiu o Premio Xosé María Álvarez Blázquez ao autor do ano 2010. En 2014, recibiu, na modalidade de Letras, o Premio da Cultura Galega que concede a Xunta de Galicia e en 2015, a Medalla de Ouro de Galicia.

Esa impresión do selo propio das súas vivencias concede ao autor unha total autenticidade e converte os seus libros nun testemuño valiosísimo da importancia que tivo a emigración galega para os países de acollida. 'Historia de emigrantes' e 'Galegos non Golfo de México' representan o compromiso do autor coa emigración galega, movemento do que foi partícipe coa súa estancia, primeiro en Arxentina e despois en Cuba.

A nosa terra mantén a súa aposta decidida pola vangarda e as novas tecnoloxías. Un espazo no que a Intelixencia artificial ocupa un lugar cada vez máis relevante. Esta materia foi abordada hai uns días no marco da Semana Europea das Rexións, na que os relatores deixaron claro que Galicia é un lugar idóneo para o desenvolvemento desta intelixencia artificial.

Unha afirmación que se sustenta non xa pola recente concesión da primeira axencia estatal de supervisión da iA (a AESIA), senón pola aposta da nosa terra pola transformación dixital, e que agora dá un gran salto coa elaboración, xa en marcha, da lei de planificación, organización e impulso da intelixencia artificial en Galicia.

Este escenario permite á Comunidade desenvolver proxectos punteiros, como o método impulsado polo IDIS (Instituto de Investigación Sanitaria de Santiago de Compostela) para avaliar riscos en síndromes de medula ósea.

O grupo de Hematología Computacional e Xenómica (GrHeCo-Xen) do IDIS (Instituto de Investigación Sanitaria de Santiago de Compostela) acaba de presentar o desenvolvemento dun novo modelo para mellorar a predición do risco dos pacientes con síndromes mielodisplásicos, a través dunha colaboración co Grupo Español de Síndromes Mielodisplásicos.

Esta proposta baséase nunha ferramenta de IA que utiliza datos rutineiros de miles de pacientes para proporcionar predicións de risco máis precisas, comparado cos métodos tradicionais, e que alcanza un rendemento similar a aquelas que incorporan datos extensivos de mutacións no xenoma.

“Este modelo demostrou unha maior capacidade discriminativa en comparación co tradicional e esperamos que se converta nun método amplamente utilizado pola comunidade médica internacional", afirma o doutor Adrián Mosquera, hematólogo do CHUS (Complexo Hospitalario Universitario de Santiago) e un dos coordinadores do estudo.

As síndromes mielodisplásicos son un grupo de neoplasias da medula ósea que afectan a produción de células sanguíneas sas, levando a problemas como anemia e un maior risco de leucemia.

A neoplasia mielodisplásica é unha enfermidade aínda sen terapias altamente efectivas e, actualmente, o único tratamento curativo para os pacientes é o transplante alogénico de células nai, "pero está reservado para unha minoría de pacientes aptos debido á súa importante morbilidade e mortalidade", sinala o doutor Mosquera.

O traballo, no que se analiza datos procedentes dun total de 7.202 pacientes de 90 hospitais españois, acaba de ser publicado na prestixiosa revista 'HemaSphere', comunicación científica oficial da Asociación Europea de Hematología (EHA), e previamente foi seleccionado como comunicación oral no congreso anual da Sociedade Americana de Hematología (ASH) en decembro de 2022.

Continuamos a nosa viaxe estival por Galicia, e facémolo alcanzando o punto máis setentrional da península ibérica: Estaca de Bares. Por este motivo, na súa carta de presentación sempre se inclúen as coordenadas, para corrobar esta certeza xeográfica que serve ademais de divisoria entre o océano Atlántico e o mar Cantábrico. Este enclave xa fora declarado Sitio Natural de Interese Nacional nos tempos da II República.

Para facerse unha idea, Estaca de Bares levántase 400 km máis ao norte que Nova York, pero por este lado do Atlántico pasa a cálida corrente do Golfo. Así que estas augas non se conxelan... pero viven en constante axitación, porque en Estaca de Bares o mar é o fillo do vento.

Á súa situación estratéxica debe gran parte da súa fama internacional como paso obrigado para centos demiles de aves. A este punto conducen varios roteiros migratorios de especies mariñas e terrestres procedentes do Atlántico, o Mediterráneo e o Ártico. As valoracións máis optimistas alcanzan cifras que exceden os dous millóns e medio de exemplares voando cara ao oeste os que por aquí pasan. É o lugar ideal para observar non só aves como, por exemplo, o alcatraz común, senón tamén cetáceos en augas próximas.

Ademais do faro, existe un miradoiro no antigo semáforo da Mariña, convertido na actualidade nun hotel de natureza. Desde alí podemos ver os restos da base de control marítimo sobre os cantís á beira da cal se colgan en vertixe unha sucesión de muíños que forman un conxunto que nos trae imaxes de terra máis ao norte. Con todo a intervención humana máis antiga é o peirao prerromano de Bares (Mañón). O espazo protexido abarca tamén a costa de Loiba (Ortigueira) cuxos xigantes cantís protexen algunha das playasmás solitarias de Galicia debido ao seu difícil acceso. A forza delmar explica o curioso sistema de amarre das lanchas que nesta zona sostéñense nas ladeiras por roldanas para evitar que as leve a pleamar.

Moi próximo ao espazo protexido vale a pena achegarnos á vila mariñeira de Porto do Barqueiro e á estampa idílica do río Sor na súa desembocadura.

CALENDARIO DO CICLO EN XUÑO 

Galicia seguirá apostando polas tecnoloxías da información no seu reto de potenciar a transformación dixital do sistema público de saúde galego. Unha aposta posta en valor esta semana polo propio responsable da área sanitaria, Julio García Comesaña, durante a inauguración da XIII Reunión do Foro para a gobernanza das TIC en saúde, onde destacou a posición pioneira de Galicia  na innovación dixital en saúde.

O responsable do Sergas subliñou que as tecnoloxías dixitais mostraron ter un potencial transformador do sistema sanitario no acceso á atención sanitaria, a eficiencia do sistema, a calidade da atención e a seguridade do paciente. Sobre esta base, a Xunta aposta claramente desde hai anos, por empregar as tecnoloxías da información como panca desa transformación.

Neste sentido, Galicia experimentou nos últimos anos un importante crecemento do uso de aplicacións dixitais de saúde, destacando os preto de dous millóns de usuarios da aplicación Sergas Móbil e os máis dun millón de persoas que consultaron a información da súa historia clínica electrónica no pasado ano.

Para alcanzar estas cifras, unha estratexia clara do Sergas foi a organización das tecnoloxías da información baixo un modelo corporativo, onde as unidades de TIC teñen unha forte dependencia funcional e as decisións tómanse de forma consensuada e cun enfoque global de organización.

Na actualidade, Galicia está inmersa no reto de potenciar a transformación dixital do sistema público de saúde galego, que se asenta en catro alicerces básicos que son a realización dunha transformación dixital cohesionada, humanizada e garantindo a inclusión dos colectivos máis vulnerables; conseguir que a nosa organización estrutúrese e base as súas decisións na xestión intelixente do dato; que estea conectada e accesible para o paciente e que utilice a tecnoloxía como panca de transformación e, ademais, unha organización cibersegura.

Seguimento personalizado dos pacientes 

Así mesmo, tamén cabe poñer en valor servizos como a telemedicina ou a atención virtual, que permite un seguimento máis personalizado, sistemático e continuado dos pacientes. Claros exemplos disto son a plataforma TELEA ou a e-interconsulta.

Ademais, Galicia traballa para que a introdución da intelixencia artificial no sistema de saúde fágase dunha maneira ética e responsable, con máximo respecto á privacidade dos datos e á robustez dos algoritmos que se empreguen.

Desde a Xunta se aposta por desenvolver infraestruturas para mellorar a xestión de investigación, creando plataformas de investigación, implantando sistemas de biobancos dixitais e establecendo modelos unificados de almacenamento e uso de datos sanitarios.