Ás veces hai historias que unen puntos en aparencia inopinados. Lugares distantes de escenarios moi diversos, onde o espazo e o tempo conxúganse de formas diferentes. Pode suceder, con todo, que acaben uníndose a través dunha historia persoal, de palabras que soben e baixan nunha armoniosa e inesperada asociación que constrúen frases dun relato que terminar por resultar redondo.
É o caso de Henar María Morell Pereira, unha desas galegas emigrantes, como tantas, que naceu e creceu en Nigrán antes de estudar Maxisterio e conectar as Rías Baixas co río Mapocho, que atravesa Santiago de Chile e desemboca no Maipo, paso previo á súa irrupción no Pacífico.
“En Chile tiña un amigo ao que lle xurdiu un traballo alí, e que me contaba que había moitas oportunidades”, explícase Henar María aludindo a unha época pasada e mellor do país andino, en 2015. Posibilidades que, no seu caso, concretáronse no emprego que buscaba. “Traballei primeiro nunha gardería, e despois nun colexio bilingüe”, expón mentres apunta que “moita xente foise para alí porque o país estaba moi ben economicamente”.
Unha experiencia que agora, coa tranquilidade que outorga o presente sobre o pasado xa vivido, cataloga de “moi boa”. “Estivo moi ben; puiden traballar de profesora e adquirir experiencia”. E, con todo, noutro xiro de guion, Henar María cambia Chile por Reino Unido, Santiago por Bristol, o río Machopo polo Avon, América por Europa.
“Ao irme a Chile sacárame o First, polo que ao chegar pensaba que sabía inglés, pero a realidade é que non sabía tanto como cría”, recoñece Henar, que se enfronta agora a outra cultura, outro idioma ou outro acento, outro país. Un mundo “máis aberto” no que se mesturan formas de ver a vida diferentes. “En Chile a xente é máis próxima, pero en Reino Unido é máis aberta no sentido da facilidade para integrarse con xentes de distintas culturas, doutros países”, resume.
En Bristol, nosa protagonista permanece 5 anos traballando tamén como mestra. Podería pensarse que a vida lle sorrí, pero a morriña crece, ocupando paso a paso ese lugar no que permanecen os recordos doutro tempo, doutra época, que se multiplican e expándense coa pandemia, co Covid, co botar de menos sen arranxo, sen voos, sen viaxes.
Un novo mundo para un novo escenario que xorde, xusto, cando Henar María acaba de deixar o traballo para ir facer un voluntariado a Uganda. “En Inglaterra si que é verdade que en canto a axudas funcionan moi ben, puiden pagar o aluguer, os gastos de comida… E aos poucos meses estaba a traballar de novo nun colexio”, resume.
Con todo, o tempo pasa e Galicia segue lonxe: “Non podía vir, non había voos, cancelábanse”. Eran “momentos de tensión”, de querer viaxar e non poder, de buscar alternativas. E entre elas apareceron as BEME, unhas bolsas que cada ano promove o Goberno galego e que ofrecen a oportunidade, por centos de mozas da Galicia exterior, de retornar á nosa terra para cursar os seus estudos de posgrao.
Henar María chegou a elas dunha das formas máis habituais: buscando información na internet. “Apareceume o anuncio en Facebook e a tramitación foi moi fácil”, argumenta xa desde Galicia, onde está a cursar un Máster en Psicoloxía Aplicada na Universidade da Coruña.
“A miña idea é quedarme aquí”, apunta coa vista posta en pechar un círculo perfecto. Un que arrinca en Nigrán, conduce a Chile, afluye en Bristol e finaliza de novo e sempre na nosa terra, en Galicia, onde, como nos cadernos infantís cando uno xunta con paciencia a liña de puntos, todo cobra sentido.
A de María José Castro Valencia é unha historia galega, moi galega, de emigración e de diáspora, de ir para volver, de estrañar estando aquí e estando alá. De morriña, esa palabra tan perfecta que resume a nostalxia… e moito máis. Un botar de menos sen botar. Un anhelar, primeiro desde Poio, máis tarde desde Londres.
Porque o relato de María José, como o de moitos, escríbese con liñas torcidas que, ao cabo, resultan quedar rectos. Unha palabra detrás doutra que conduce, primeiro, a Reino Unido, en 2016, onde chega como au pair nunha “primeira toma de contacto”. Mestra en Educación Primaria, decide irse entón a Inglaterra, “para mellorar o meu inglés e a miña empregabilidade”, resume con marabillosa delicadeza.
Ao ano seguinte, en 2017, vaise definitivamente. Polo menos de momento. Tras concluír os seus estudos na facultade de Pontevedra en 2010, acepta agora unha oferta en Londres para traballar nunha escola infantil. Alí permanecerá un ano e medio antes de dar o salto aos colexios para traballar como mestra titora.
“Foi un gran cambio, sobre todo porque me fun soa, sen coñecer a ninguén”, lembra María José coa tranquilidade que só concede narrar un pasado xa vivido. Un no que todo costa ao principio: o idioma, o cambio cultural, a familia, os amigos, a comida… Todo.
Por sorte, estando fose “gústache descubrir sitios novos, e así coñecín a moitos españois”, prosegue o seu relato. Un grupo co fai unha “pequena piña” e que lle axuda cos trámites e con ese inacabable proceso de adaptación. “O que máis me chamou a atención foi o pouco que me entendían. Como ti pronúncialo non é como se di”.
Ademais, continúa, “ceábase moi pronto, algo ao que tamén me custou habituarme”. Fronte a isto, María José agradece “o aberta que era a xente”, unha xanela ao interior onde “ninguén se mira no metro” e onde “todo o mundo respéctase”. A pesar diso, a morriña segue aí. Ese lugar secreto onde se bota de menos Galicia: a familia, a comida, o mar para evadirse. Porque o Támesis non é o mesmo. Un gran “río marrón”.
E así pasan catro anos, ata agosto de 2021. Entón, en plena pandemia, a morriña crece e aparecen as BEME -acrónimo en galego de Bolsas Excelencia Mocidade Exterior-, bolsas que cada ano impulsa o goberno de Galicia para facilitar a volta a casa de todos aqueles galegos que un día tiveron que partir.
“Víraas durante varias convocatorias, pero aínda non decidira nada”, recoñece María José. Con todo, o mundo cambia e os anhelos viran. O covid, o Brexit, as circunstancias… “Xa non tiñas a vida de antes; estabas máis tempo dentro de casa que fose. Era como estar en Londres pero sen estar en Londres”, apunta María José.
Durante máis de ano non puido viaxar a Galicia. “A vantaxe do Reino Unido é que estás a dúas horas en avión; non ter esa opción tanto tempo, e estar tan lonxe da familia neses momentos de incertidume… Ademais, o meu inglés mellorara, así que chegara o momento de decidir”, razoa no seu relato.
Unha decisión na que as BEME xogaron un papel importante: “Xurdiu a bolsa e coincidiume nese momento no que me apetecía volver”. Un retorno de Londres a Nigrán, onde goza outra vez da tranquilidade que só o mar outorga; da familia, da comida e os amigos.
Mentres tanto, María José cursa un máster en “Necesidades específicas de apoio educativo” na Universidade de Vigo, na mesma facultade de Pontevedra onde todo empezou e onde volveu coa vontade de pechar o círculo. “Espero que valoren a miña experiencia e o meu inglés. Gustaríame quedarme en Galicia”. Onde mellor?
