Hai palabras que saben a pan de millo, cancións que cheiran a lareira e receitas que nos devolven a unha cociña sen présa, onde o tempo medíase polo hervor do caldo ou o repenicar da choiva sobre o tellado. Esa é a Galicia que moitos galegos do exterior coñecen a través dos seus pais ou avós: unha terra que non só se lembra, senón que tamén se conserva na memoria, no padal e no corazón.

Aínda que pasasen xeracións, esa Galicia segue viva. En Buenos Aires, na Habana, en Montevideo ou en Caracas, hai familias que seguen cociñando lacón con grelos, cantando “A Rianxeira” ou usando palabras como “parabéns” ou “morriña” coa mesma naturalidade coa que o facían os seus antepasados.

As receitas que cruzaron o océano

Un dos legados máis tanxibles desa Galicia de outrora son as receitas. Porque a cociña non se esquece. En moitas casas da diáspora, o caldo galego segue sendo o prato de inverno por excelencia, a empanada de atún ou zamburiñas se reserva para as celebracións familiares, e o lacón con grelos prepárase en datas sinaladas.

En Arxentina ou Uruguai, por exemplo, séguense preparando con orgullo estes pratos, moitas veces adaptando ingredientes locais. E con cada bocado, mantense viva unha cultura de mesa compartida, de fogón e reunión.

Cancións que se herdan

Quen non escoitou algunha vez aos seus avós tararear “Unha noite na eira do trigo” ou “Camariñas”? A música galega, coa súa raíz popular e a súa capacidade de emocionar, foi unha das formas máis potentes de manter a galeguidade fóra de Galicia.

Os coros dos centros galegos na emigración, as bandas de gaitas en cidades como Caracas ou A Prata, ou as romarías organizadas en Brasil ou México son proba de como a música viaxou cos galegos e botou raíces lonxe da súa orixe.

Palabras con morriña

A lingua tamén se conserva, ás veces en pequenas doses. Hai familias nas que se mesturan palabras do galego co castelán local, creando un fala mestiza, chea de tenrura e sentido de pertenza.

Palabras como “morriña”, “xente”, “fermoso” ou “contiña” seguen vivas na voz dos netos de galegos, aínda que nunca pisasen Galicia. Porque o idioma é máis que comunicación: é identidade.

Recuperar para volver: Escolas Abertas

Redescubrir esa Galicia herdada pode ser o primeiro paso para achegarse, de novo, á terra de orixe. Cada receita recreada, cada canción elevado, cada palabra dita con acento galego é unha forma de regreso.

Por iso, programas como Escolas Abertas, impulsados pola Secretaría Xeral dá Emigración, convertéronse nunha ferramenta esencial para revitalizar a galeguidade no exterior. Esta iniciativa, que se celebra desde hai décadas, ofrece formación presencial a profesores e líderes culturais de comunidades galegas en América, Europa e outras partes de España, para reforzar as raíces culturais a través do baile, a música, os traxes tradicionais e a lingua.

Este ano, desde o pasado 4 de xullo e ata o próximo día 15, preto de 50 participantes, procedentes de América, Europa e diversas comunidades autónomas, reúnense no Centro Superior de Hostalería de Galicia, en Santiago de Compostela. Cunha idade media de 35 anos, representan unha nova xeración de instrutores que transmitirán o aprendido a miles de galegos do exterior. Durante esta semana formativa, contarán ademais coa participación de músicos galegos de recoñecido prestixio, nunhas xornadas que combinan aprendizaxe, celebración e comunidade.

Máis que un curso, Escolas Abertas é unha cerimonia de reencontro: coa lingua, coa danza, coa historia compartida. Unha maneira de garantir que esa Galicia dos avós non se perda na distancia, senón que siga viva e crecendo desde Buenos Aires ata Zúric, desde Caracas ata París.

Volver a Galicia non sempre empeza cun billete de avión. Ás veces empeza cunha empanada feita en casa, cunha canción que soa nunha sobremesa, ou cunha palabra que ecoa no medio dunha conversación familiar. Porque a Galicia dos nosos avós nunca se foi: segue esperando, paciente, en nós.