Galicia e Uruguai estreitan lazos a través da sanidade pública. Un novo acordo de colaboración permitirá que médicos uruguaios fórmense no Servizo Galego de Saúde para especializarse en transplante pulmonar. O obxectivo: que o país latinoamericano poida poñer en marcha por primeira vez un programa propio deste tipo de intervencións, sen que os seus pacientes teñan que desprazarse ao estranxeiro para ser operados.

A formación levará a cabo no Complexo Hospitalario Universitario dá Coruña (CHUAC), un dos centros de referencia en España en transplantes de órganos, que conta con máis de 25 anos de experiencia en cirurxía pulmonar. Só en 2024 xa realizou 28 transplantes deste tipo, e pechou 2023 con 64 intervencións, un 30 % máis que o ano anterior.

Está previsto que os profesionais uruguaios inicien a súa estadía en Galicia tras o verán. O obxectivo a medio prazo é que poidan chegar a realizar entre seis e dez transplantes pulmonares ao ano no seu país.

Un paso máis na cooperación sanitaria

Este acordo asinouse entre a Xunta de Galicia e a Asociación Española Primeira de Socorros Mutuos de Montevideo, unha entidade fundada en 1853 por emigrantes galegos e españois, que hoxe presta atención a máis de 200.000 persoas, moitas delas pertencentes á colectividade galega. Tamén xestiona o Fogar Español, onde residen maiores de orixe española e galego con poucos recursos.

A colaboración permitirá non só compartir coñecementos técnicos e científicos, senón tamén reforzar unha relación histórica entre Galicia e Uruguai, baseada na emigración, a solidariedade e os vínculos que se mantiveron vivos durante xeracións.

Desde Galicia destácase o orgullo que supón podarr achegar experiencia e formación nun ámbito tan delicado como o dos transplantes, e ponse en valor o potencial do sistema sanitario galego, que conta co calendario vacunal máis avanzado do mundo, cribados oncolóxicos pioneiros e unha rede de terapias avanzadas que o converteron nun referente internacional.

Con iniciativas como esta, Galicia segue apostando por unha cooperación que cruza océanos e que, neste caso, axudará a mellorar a vida de moitas persoas a ambos os dous lados do Atlántico.

A figura inesquecible de Ana Kiro, icona da música galega e referente da nosa cultura dentro e fóra de Galicia, será a protagonista dun novo proxecto cinematográfico que busca preservar a súa memoria e renderlle unha homenaxe colectiva. O secretario xeral dá Emigración, Antonio Rodríguez Miranda, reuniuse recentemente co produtor do filme, Xavier Font, da produtora Zuzú Cinema, e coa directora María Yáñez para coñecer os avances desta longametraxe documental para cinema.

Durante o encontro, abordáronse as posibles vías de colaboración co obxectivo de poñer en valor a traxectoria e o legado de Ana Kiro, especialmente no ámbito da emigración, onde a súa voz sempre foi refuxio e vínculo coa terra para miles de galegos e galegas no exterior. A Secretaría Xeral dá Emigración sumará os seus esforzos a esta iniciativa, convencida da importancia de conservar e difundir a memoria colectiva a través da cultura.

Nos próximos días realizarase un chamamento a toda a cidadanía galega, especialmente aos galegos do exterior, para que participen activamente neste proxecto, que aspira a ser un retrato coral da artista, pero tamén da Galicia que ela cantou, levou e emocionou polo mundo.

Unha vida de loita, cancións e raíces

Ana Kiro, nacida como María Dolores Casanova González en Castañeda (Arzúa) en 1942, comezou a súa carreira musical en Barcelona, vencendo as reticencias familiares e sociais da época. Aos 19 anos casou para poder retomar a súa paixón pola música, unha vocación que xurdira mentres traballaba nunha hilatura e abríase paso na radio. Aos 23 anos, xa separada do seu primeiro marido, decidiu apostar por completo pola súa carreira.

Fichou pola discográfica Belter e comezou a virar con artistas de música lixeira, participou en concursos e fíxose coñecida grazas ao programa televisivo Galas do sábado. Pero foi Galicia a que lle deu raíz, inspiración e identidade. En 1973, co tema “Galicia, terra meiga” –unha adaptación de Manuel Muñiz–, vendeu máis de 100.000 copias e mantívose en listas de vendas por diante de artistas como Julio Iglesias.

Ese éxito a catapultó cara á emigración: Ana Kiro comezou a viaxar por Europa e América, levando a súa música e a lingua galega a escenarios con miles de asistentes, como aquel histórico concerto en América ao que acudiron 24.000 persoas, batendo o récord de Manolo Escobar.

A banda sonora das romarías galegas

Durante décadas, Ana Kiro foi sinónimo de festa popular, romaría e verbena en Galicia. Con máis de 30 discos publicados e unha media de 100 concertos ao ano ata 1999, o seu repertorio converteuse en parte esencial da alma galega. A súa proximidade, a súa autenticidade e a súa entrega convertérona nunha figura querida por xeracións enteiras.

En 1995 recibiu unha homenaxe televisada na Coruña, e nos anos seguintes incorporouse á Televisión de Galicia con programas como Toda unha vida ou Tardes con Ana. Mesmo deu o salto á interpretación como protagonista da serie A miña sogra e mais eu.

En 2006 foi diagnosticada con cancro de ovarios. Aínda que reapareceu en 2007 no programa Volver ao rego, faleceu o 24 de setembro de 2010. O seu funeral congregou a decenas de persoas e foi despedida con dous especiais da TVG que lograron audiencias históricas, confirmando que o seu legado segue moi vivo.

Un documental para lembrar quen somos

Este novo documental aspira a ser máis que unha biografía audiovisual. É unha homenaxe compartida, unha reconstrución emocional que unirá testemuños, recordos e vivencias de quen a escoitou, coñecérona ou se emocionaron coa súa voz en calquera recuncho do mundo.

A Secretaría Xeral dá Emigración convida a todos os galegos e galegas do exterior para formar parte deste tributo colectivo. Porque lembrar a Ana Kiro é lembrar quen somos. É poñerlle música ao sentimento de pertenza. É manter viva a chama dunha muller que foi, é e será sempre Galicia cantada.

Aprender galego é máis que dominar un idioma; é reconectar cunha historia, unhas raíces e unha identidade compartida. Para os galegos que viven no exterior, existen numerosas opcións para aprender ou perfeccionar o seu coñecemento do galego desde calquera parte do mundo. Aquí presentámosche un percorrido polos recursos máis accesibles e eficaces que che axudarán neste camiño de retorno cultural e lingüístico.

Cursos en Liña CELGA: o camiño oficial para certificarse

A Secretaría Xeral de Política Lingüística ofrece cursos en liña deseñados para preparar os niveis CELGA (Certificado en Lingua Galega), o sistema oficial de acreditación do idioma. Estes cursos están pensados para adultos e adáptanse a diferentes niveis de competencia, desde o básico ata o avanzado.

Podes optar pola modalidade titorizada, que require inscrición previa e un acompañamento docente, ou pola de autoaprendizaje, que está dispoñible de forma permanente no Portal dá Lingua Galega. Con esta flexibilidade, poderás aprender ao teu ritmo e desde calquera lugar do mundo.

Materiais de autoaprendizaje: para os máis autodidactas

Se prefires aprender ao teu ritmo, o Portal dá Lingua Galega ofrece recursos como "Aula de Galego 1", un manual especialmente deseñado para quen comeza a súa aprendizaxe. Baseado nun enfoque comunicativo e por tarefas, este material cobre o nivel A2 do Marco Europeo de Referencia para as Linguas e é ideal para consolidar unha base sólida no idioma.

Ademais, podes adquirir este manual en librerías e utilizalo como unha guía práctica e accesible para a túa aprendizaxe diaria.

Falamos!: unha guía para practicar o galego no día a día

A guía "Falamos!" é un recurso excelente para mellorar a conversación. Inclúe vocabulario básico e frases útiles para contextos cotiáns, como ir ao mercado, visitar un médico ou manter unha charla informal. O mellor desta guía é que tamén inclúe equivalencias en inglés e francés, o que facilita o seu uso para falantes destes idiomas.

É ideal para quen quere aprender galego mentres exploran situacións prácticas da vida diaria.

Curso de Galego Práctico: aprende de maneira sinxela e dinámica

O "Curso de Galego Práctico", patrocinado pola Secretaría Xeral de Política Lingüística, está deseñado para quen busca unha aproximación máis directa e funcional ao idioma. Este curso, dispoñible en liña, ensínache vocabulario e expresións útiles para desenvolverche en situacións comúns e forma parte dunha estratexia para aprender o idioma sen complicacións.

Escolas Oficiais de Idiomas: formación presencial e semipresencial

Para quen ten a oportunidade de regresar ou visitar Galicia, as Escolas Oficiais de Idiomas (EOI) son unha excelente opción. Estas institucións públicas ofrecen cursos de galego en diferentes niveis, tanto en modalidade presencial como, nalgúns casos, semipresencial ou a distancia.

Consultar a oferta das EOI permitirache descubrir novas posibilidades para avanzar no teu coñecemento do idioma.

Claves para aprender galego con éxito

• Dedica tempo regularmente: establece un horario fixo para practicar o idioma. A constancia é clave.
• Conecta con comunidades galegas: busca foros, grupos en redes sociais ou comunidades de intercambio lingüístico que che permitan practicar e coñecer a outros falantes.
• Mergúllache na cultura: escoita música, le libros, segue series ou documentais en galego. Isto axudarache non só a aprender o idioma, senón tamén a interiorizar a súa riqueza cultural.
• Viaxa a Galicia (se podes): se tes a oportunidade, visitar Galicia e practicar o idioma directamente cos seus falantes será unha experiencia enriquecedora e única.

Aprender galego desde o exterior non é só unha oportunidade para ampliar os teus horizontes lingüísticos, senón tamén unha forma de manter vivo o vínculo coas túas raíces. Galicia espérache cos brazos abertos, e a súa lingua está lista para acompañarche en cada paso deste emocionante retorno.

El Consello de la Xunta de Galicia aprobaba esta semana el Proyecto de Ley para el desarrollo e impulso de la inteligencia artificial en la comunidad autónoma, que será remitido al Parlamento para su tramitación. Esta iniciativa posiciona a Galicia como la primera región europea en regular mediante una ley específica el diseño, adquisición y uso de la inteligencia artificial, inicialmente en la administración pública y, posteriormente, en la sociedad en general.

La nueva normativa busca garantizar un desarrollo ético, seguro, fiable y centrado en las personas. Para ello, se establece un marco jurídico estable que ofrece certezas y protege los derechos fundamentales. Las actuaciones que impliquen el uso de esta tecnología en la administración pública deberán estar respaldadas por un informe de proyecto de inteligencia artificial que incluirá, entre otros aspectos, una evaluación de impacto en los derechos fundamentales, siguiendo el modelo de la Oficina Europea de IA. Además, la ley prevé la supervisión humana en los procedimientos administrativos que empleen inteligencia artificial siempre que sea necesario o solicitado por las personas implicadas.

Este marco legal está alineado con la normativa comunitaria y las recomendaciones de organismos internacionales como la OCDE, la Comisión Europea y el Consejo de Europa, que promueven la adopción segura y fiable de sistemas de inteligencia artificial.

Nuevos órganos y herramientas de supervisión

La ley contempla la creación de la Oficina de Inteligencia Artificial de Galicia y del Consejo Gallego de Inteligencia Artificial, así como la figura del comisionado de inteligencia artificial, encargado de supervisar la prevención, detección y mitigación de riesgos asociados a esta tecnología. Además, se desarrollará un inventario que registre el ciclo de vida de cada sistema de inteligencia artificial, desde su diseño hasta su desactivación.

Aplicaciones actuales de la inteligencia artificial en Galicia

Galicia ya aplica la inteligencia artificial en diversos ámbitos. En el sector sanitario, esta tecnología permite mejorar la detección temprana del cáncer de mama al identificar lesiones que podrían pasar desapercibidas en una lectura convencional, además de acelerar el análisis de pruebas. En el ámbito laboral, una herramienta innovadora relaciona oferta y demanda de empleo, facilitando el perfilado competencial de miles de personas.

En el medio rural, la inteligencia artificial se utiliza para la gestión de inspecciones agrarias y la detección automática de incendios forestales, mejorando la eficiencia y reduciendo costes. Asimismo, en la administración pública, sistemas automatizados agilizan trámites y reducen los tiempos de gestión para la ciudadanía y el personal público.

Impulso a los sectores productivos

El proyecto de ley reconoce como estratégico al sector empresarial relacionado con la inteligencia artificial. Entre las medidas destacadas, se prevé la creación de factorías de inteligencia artificial en torno al Centro de Supercomputación de Galicia, destinadas a empresas emergentes y otros agentes del ecosistema tecnológico. También se implementará un sistema de vigilancia tecnológica y programas para incubar, acelerar y consolidar startups especializadas en inteligencia artificial. Además, se contempla la creación de un fondo de inversión para empresas que desarrollen esta tecnología en Galicia.

Tras su aprobación en el Consello, el proyecto de ley se someterá al debate y votación en el Parlamento de Galicia para su aprobación definitiva, consolidando a la comunidad como referente en la regulación y desarrollo de tecnologías avanzadas.

El Centro de Investigación y Tecnología Matemática de Galicia (CITMAga), respaldado por las tres universidades gallegas -A Coruña, Vigo y Santiago-, está impulsando un ambicioso proyecto destinado a desarrollar algoritmos que optimicen la gestión de incendios forestales.

Este esfuerzo cuenta con la colaboración de Avincis, una empresa alicantina que se posiciona como el mayor operador europeo de servicios aéreos de emergencia. Avincis se especializa en la prestación de servicios críticos de aviación en el sector civil, abarcando desde operaciones de búsqueda y rescate hasta misiones de extinción de incendios y servicios médicos de emergencia.

Los investigadores gallegos han unido fuerzas con Avincis con el propósito de perfeccionar la gestión de incendios forestales. Este proyecto, que se encuentra en pleno desarrollo, está financiado por la Axencia Galega de Innovación (Gain) dentro del marco de la Civil UAVs Initiative.

La iniciativa, pionera en Europa, es liderada por la Xunta de Galicia con el objetivo de atraer inversiones en el sector aeroespacial y fomentar la creación de soluciones innovadoras en el ámbito de los sistemas y vehículos no tripulados.

Una figura clave en este proyecto es María José Ginzo, profesora de Estadística e Investigación Operativa en la Universidade de Santiago. Según explica, el equipo está diseñando "nuevos algoritmos específicamente destinados a optimizar la detección del perímetro de los incendios, mejorar la planificación de los medios aéreos, y facilitar la coordinación entre las aeronaves y los brigadistas".

Asimismo, han conseguido mejorar algoritmos previamente desarrollados que permiten analizar la recurrencia de incendios y calcular la eficiencia de las descargas de agua, incrementando así la efectividad de los esfuerzos de extinción.

O supercomputador cuántico QMIO, situado no campus universitario de Santiago de Compostela, quedaba aberto hai uns días á comunidade investigadora de toda España.

QMIO (cume, en galego) é o computador dixital con máis cúbits do sur de Europa (32), o que colocará á comunidade autónoma de Galicia como referente nas tecnoloxías do cálculo cuántico.

A mega calculadora sitúase nunha sala en penumbra do Cesga (Centro de Supercomputación de Galicia), onde, coma se dun gran bidón metálico tratásese, está colgado o gran cilindro en tons azulados e prateados que contén no seu interior, e a -200 graos centígrados, a mega calculadora co sinal da compañía xaponesa Fujitsu.

O novo ordenador cuántico permitirá ás empresas, centros tecnolóxicos e grupos de investigación mellorar a súa competitividade e produtividade ao acceder a unha ampla variedade de aplicacións que transformarán os seus procesos e mellorarán as súas estratexias de investimento, o que requirirá de persoal cualificado. Así, póñense en marcha nas tres universidades galegas a primeira edición do doutoramento en cuántica.

O supercomputador abriuse aos investigadores españois e tamén a compañías privadas, a condición de que estas colaboren a través de acordos con universidades e trátese de proxectos de investigación.

Estrela Galicia e Pescanova 

Dous destas empresas privadas, Estrela Galicia e Pescanova, xa puideron experimentar o supercomputador nunha primeira fase, a primeira para traballar no sabor dalgunha das cervexas que elabora a partir de ingredientes naturais, como percebes ou pementos de Padrón; ou para axustar valores na cría de camarón nas plantas de cultivo, no caso da firma comercializadora de produtos do mar.

QMIO colocará a Galicia á vangarda da supercomputación cuántica. Neste sentido, o supercomputador non só ofrecerá novas colaboracións no campo da investigación senón tamén no ámbito da innovación para os sectores produtivos.

A adquisición do computador cuántico enmárcase dentro do Polo de Tecnoloxías Cuánticas de Galicia, no cal xa están en execución investimentos por máis de 30 millóns de euros e a través do cal se prevé un investimento total de 150 millóns de euros nos próximos anos.

O Lunokhod-1 foi o primeiro explorador lunar que alcanzou o éxito. Enviado pola Unión Soviética como parte do programa Lunokhod, foi lanzado o 10 de novembro de 1970 e aterrou na lúa sete días despois, converténdose no primeiro vehículo en ser controlado remotamente desde a Terra para explorar a superficie lunar.

Deseñado para realizar diversas tarefas científicas, como estudar a composición da superficie lunar, analizar a radiación cósmica e o campo magnético, e tomar fotografías de alta resolución, o vehículo estaba equipado con cámaras de televisión, instrumentos de medición e un sistema de transmisión de datos que permitía enviar a información recompilada de volta á Terra.

Durante a súa misión, o Lunokhod-1 percorreu unha distancia total de aproximadamente 10.5 quilómetros ao longo de 321 días lunares (equivalentes a preto de 11 meses terrestres), o que o converte nun dos vehículos máis duradeiros e exitosos na exploración lunar. As súas contribucións foron fundamentais para avanzar no noso entendemento sobre a lúa e sentaron as bases para futuras misións de exploración espacial.

Nunha delas traballan hoxe en día enxeñeiros da Universidade de Vigo, que xunto ás universidades de Oviedo e Leicester (Reino Unido), traballan no desenvolvemento de sistemas de enerxía para vehículos móbiles non tripulados combinando paneis solares, baterías e xeradores termoeléctricos de radioisótopos (RTG).

A iniciativa, que responde o nome de 'Advanced Management Power Electronics for Radioisotope and Solar (AMPERS)' está financiada pola Axencia Espacial Europea (ESA) e ten unha duración de dous anos, desde setembro do 2023 ata setembro de 2025.

Con motivo do 95 aniversario do seu nacemento, Galicia homenaxea a unha das voces fundamentais da nosa emigración: Xosé Neira Vilas. E faio coa reedición, grazas ao traballo conxunto de Xunta e editorial Galaxia, de dous dos seus clásicos: 'Historia de emigrantes' e 'Galegos non Golfo de México'.



Estas reedicións súmanse á colección Biblioteca Neira Vilas de Galaxia, que xa conta cunha quincena de títulos dun dos escritores máis singulares da nosa terra. A súa vida e a súa obra están marcadas pola emigración, que el viviu en primeira persoa en Arxentina e Cuba. Dese sentir nace 'Memorias dun neno labrego', un dos libros máis famosos das letras galegas. A mestría do Neira Vilas narrador móstrase nese e noutros moitos libros que lle valeron o recoñecemento da sociedade galega.

Ao longo da súa vida Neira Vilas recibiu numerosos galardóns, por exemplo a Medalla Castelao en 1988. Nos Premios da Edición que concede a AGE recibiu o Premio Xosé María Álvarez Blázquez ao autor do ano 2010. En 2014, recibiu, na modalidade de Letras, o Premio da Cultura Galega que concede a Xunta de Galicia e en 2015, a Medalla de Ouro de Galicia.

Esa impresión do selo propio das súas vivencias concede ao autor unha total autenticidade e converte os seus libros nun testemuño valiosísimo da importancia que tivo a emigración galega para os países de acollida. 'Historia de emigrantes' e 'Galegos non Golfo de México' representan o compromiso do autor coa emigración galega, movemento do que foi partícipe coa súa estancia, primeiro en Arxentina e despois en Cuba.

CALENDARIO DO CICLO EN XUÑO 

Galicia seguirá apostando polas tecnoloxías da información no seu reto de potenciar a transformación dixital do sistema público de saúde galego. Unha aposta posta en valor esta semana polo propio responsable da área sanitaria, Julio García Comesaña, durante a inauguración da XIII Reunión do Foro para a gobernanza das TIC en saúde, onde destacou a posición pioneira de Galicia  na innovación dixital en saúde.

O responsable do Sergas subliñou que as tecnoloxías dixitais mostraron ter un potencial transformador do sistema sanitario no acceso á atención sanitaria, a eficiencia do sistema, a calidade da atención e a seguridade do paciente. Sobre esta base, a Xunta aposta claramente desde hai anos, por empregar as tecnoloxías da información como panca desa transformación.

Neste sentido, Galicia experimentou nos últimos anos un importante crecemento do uso de aplicacións dixitais de saúde, destacando os preto de dous millóns de usuarios da aplicación Sergas Móbil e os máis dun millón de persoas que consultaron a información da súa historia clínica electrónica no pasado ano.

Para alcanzar estas cifras, unha estratexia clara do Sergas foi a organización das tecnoloxías da información baixo un modelo corporativo, onde as unidades de TIC teñen unha forte dependencia funcional e as decisións tómanse de forma consensuada e cun enfoque global de organización.

Na actualidade, Galicia está inmersa no reto de potenciar a transformación dixital do sistema público de saúde galego, que se asenta en catro alicerces básicos que son a realización dunha transformación dixital cohesionada, humanizada e garantindo a inclusión dos colectivos máis vulnerables; conseguir que a nosa organización estrutúrese e base as súas decisións na xestión intelixente do dato; que estea conectada e accesible para o paciente e que utilice a tecnoloxía como panca de transformación e, ademais, unha organización cibersegura.

Seguimento personalizado dos pacientes 

Así mesmo, tamén cabe poñer en valor servizos como a telemedicina ou a atención virtual, que permite un seguimento máis personalizado, sistemático e continuado dos pacientes. Claros exemplos disto son a plataforma TELEA ou a e-interconsulta.

Ademais, Galicia traballa para que a introdución da intelixencia artificial no sistema de saúde fágase dunha maneira ética e responsable, con máximo respecto á privacidade dos datos e á robustez dos algoritmos que se empreguen.

Desde a Xunta se aposta por desenvolver infraestruturas para mellorar a xestión de investigación, creando plataformas de investigación, implantando sistemas de biobancos dixitais e establecendo modelos unificados de almacenamento e uso de datos sanitarios.